1I/ოუმუამუა

გვერდიდან testwiki
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა

თარგი:ინფოდაფა

1I/ოუმუამუა, 1I, 1I/2017 U1 — პირველი ოფიციალურად დადასტურებული ვარსკვლავთშორისი ობიექტი, რომელიც ოდესმე შემოჭრილა მზის სისტემაში.[1] იგი აღმოაჩინა 2017 წლის 19 ოქტომბერს, ჰალეაკალას ობსერვატორიის Pan-STARRS 1-ის ტელესკოპით რობერტ ვერიკმა, დაახლოებით 40 დღის შემდეგ, რაც გადალახა მზესთან უახლოესი წერტილი 9 სექტემბერს. აღმოჩენის მომენტში ის დედამიწიდან დაახლოებით 33 მლნ. კმ-ით შორს მდებარეობდა, რაც დაახლოებით 85-ჯერ უფრო შორსაა, ვიდრე მთვარე და უკვე შორდებოდა მზეს. უცნობი ობიექტი თავიდან იდენტიფიცირდა, როგორც კომეტა — C/2017 U1, შემდგომ გადაკლასიფიცირდა, როგორც ასტეროიდი — A/2017 U1, ხოლო დამატებითი ანალიზის შემდეგ დადასტურდა, რომ იგი არ წარმოადგენდა მზის სიტემის ობიექტს, არამედ შემოჭრილი იყო გარე კოსმოსიდან.

ოუმუამუა იყო მცირე მოგრძო ობიექტი, რომლის სიგძე მერყეობდა 100-დან 1000 მეტრამდე, ხოლო სიგანე და სისქე 35-დან 167 მეტრამდე.[2]; ჰქონდა მოწითალო ფერი, ისეთივე, როგორც მზის სისტემის გარე ობიექტებს. მზესთან მიახლოების მიუხედავად მას არ შეენიშნებოდა კომეტისთვის დამახასიათებელი კომა — ნისლეული, რომელიც კომეტებს აღენიშნებათ ხოლმე მზესთან მიახლოებისას. ამის გარდა, მან დამატებით აჩვენა არაგრავიტაციული აჩქარება, რომელიც როგორც წესი გამოწვეულია გაზების ამოფრქვევით ან მზის გამოსხივების წნევით გამოწვეული ბიძგის გამო.[3][4] მას ჰქონდა მზის სისტემის ასტეროიდების მსგავსი ბრუნვის სიჩქარე, მაგრამ მისი გამოკვეთილად წაგრძელებული ფორმა, მზის სისტემაში მოხეტიალე ასტეროიდების გვერდით იგი უჩვეულო ობიექტად აღიქმებოდა. ამ მახასიათებელმა გააჩინა სხვადასხვა ვარაუდი მისი წარმოშობის შესახებ. მისი ბრუნვის „ციბრუტივით ტრიალი“, გაბარიტები და მზესთან მიმართებაში სწრაფი გადაადგილება იძლევა ვარაუდის საშუალებას, რომ ის მზის სისტემაში გარე კოსმოსიდან შემოვიდა. მისი სისწრაფიდან (დაახლოებით 26.33 კმ/წმ, რაც შეესაბამება მესამე კოსმოსურ სიჩქარეს) გამომდინარე ის მზის ორბიტაზე ვერ გაჩერდებოდა, ამიტომ მან საბოლოოდ დატოვა მზის სისტემა და მოძრაობა გააგრძელა ვარსკვლავთშორის სივრცეში.

2019 წლის ივლისისთვის, ასტრონომების უმეტესობამ დაასკვნა, რომ ეს იყო ბუნებრივი ობიექტი, მაგრამ დროში შეზღუდული დაკვირვების გამო მისი ზუსტი აღწერა და შესწავლა ვერ მოხერხდა. იმ შემთხვევაში, თუ ოუმუამუა კლდოვანი მასის გროვა იქნებოდა, მას ექნებოდა ასტეროიდების მსგავსი სიმკვრივე,[5] მაგრამ მისი მზესთან მიმართებაში მოძრაობიდან გამომდინარე, მას შესაძლოა ჰქონოდა ყინულოვანი კომეტების სტრუქტურა,[6] რაც საშუალებას მისცემდა მას ჰქონდა შედარებით დაბალი სიმკვრივე კლდოვან ასტეროიდებთან შედარებით.

ერთ-ერთი ვარაუდით, ის წარმოადგენს დაშლილი მოხეტიალე-კომეტის ფრაგმენტს,[7][8] ან პლუტონის მსგავსი გაყინული აზოტით მდიდარი ეგზოპლანეტის ნატეხს.[9][10][11] 2023 წლის 22 მარტს, ასტრონომებმა გამოთქვეს ვარაუდი, რომ მზესთან დაკვირვებული აჩქარება გამოწვეული იყო წყალბადის გამოთავისუფლებით, რომელიც წარმოიქმნა HA2O-ით მდიდარი ყინულოვანი სხეულის გახურების შედეგად.[12] ეს კი ცხადჰყოფდა იმას, რომ ოუმუამუა წარმოადგენდა ისეთი პლანეტარული სისტემის ვარსკვლავთშორის კომეტას, რომელსაც ბევრი საერთო უნდა ჰქონდა ჩვენი მზის სისტემასთან.[13]

ავი ლოებმა ოუმუამუას ფორმიდან გამომდინარე გამოთქვა ვარაუდი, რომ იგი შეიძლება ყოფილიყო უცხოპლანეტური ტექნოლოგიებით შექმნილი საფრენი აპარატი,[14] თუმცა აღნიშნული ჰიპოთეზის დამადასტურებლად საკმარისი მტკიცებულება არ არსებობს.[15][16] 2022 წლის იანვარში მკვლევარებმა წარმოადგინეს პროექტი ლირა, რომლის ფაგლებშიც, დედამიწიდან გაშვებულ კოსმოსურ ხომალდს შეეძლო 26 წელიწადში დაწეოდა ოუმუამუას მისი დეტალური შესწავლისათვის.[17][18]

სახელწოდება

ოუმუამუას მიერ მზის გარშემო შემოწერილი ჰიპერბოლური ტრაექტორია, ფოკუსით მზე.[19]

ოუმუამუა აღმოჩნდა უნიკალური შემთხვევა საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირისთვის, რომელიც ანიჭებს ასტრონომიულ ობიექტებს იდენტიფიკატორებს. იგი თავდაპირველად კლასიფიცირებული იყო როგორც კომეტა C/2017 U1, მოგვიანებით იგი გადაკლასიფიცირდა, როგორც ასტეროიდი A/2017 U1 კომის არარსებობის გამო. მას შემდეგ რაც ცალსახად გაირკვა, რომ იგი მზის სისტემის გარედან შემოიჭრა, დაწესდა ახალი აღნიშვნა — „I“ — ვარსკვლავთშორისი ობიექტისთვის (თარგი:Lang-en). როგორც პირველი იდენტიფიცირებული ობიექტი, ოუმუამუას მიენიჭა აღნიშვნა 1I, I-ნომრებისთვის ობიექტების დასაშვებობის წესები და ამ ვარსკვლავთშორის ობიექტებს მინიჭებული სახელები ჯერ კიდევ არ არის კოდიფიცირებული. ოუმუამუას სახელები ლიტერატურაში შეიძლება შეგვხვდეს: 1I, 1I/2017 U1, 1I/ოუმუამუა, ან 1I/2017 U1 (ოუმუამუა) სახით.[20]

სახელი „ოუმუამუა“ შერჩეულ იქნა Pan-STARRS-ის ჯგუფის მიერ, რომელმაც აღმოაჩინა ვარსკვლავთშორისი ობიექტი. ჰავაურიდან თარგმნილი `ou.mua.muaʻ ნიშნავს „მზვერავს“ ან „შორიდან მოგზავნილს“ (ʻou ნიშნავს „რაღაცისკენ სწრაფვას“, ხოლო გამეორებული mua ნიშნავს „პირველს“, „მოწინავეს“).[20][21] ინგლისურ მართლწერაში სახელი იწერება, როგორც ʻOumuamua. ნიშანი „ʻ“ ასო O-მდე მიუთითებს არა აპოსტროფზე, არამედ გლოტალურ გაჩერებაზე (ფაილის გამოთქმა), ჰავაიური ენის ორთოგრაფიაში — ოკინა.

ოფიციალური სახელის დარქმევამდე, შემოთავაზებული იყო სახელწოდება „რამა“, რომელიც ერქვა მსგავს გარემოებებში აღმოჩენილ უცხოპლანეტელთა კოსმოსურ ხომალდს, 1973 წლის არტურ კლარკის სამეცნიერო ფანტასტიკური რომანში — „შეხვედრა რამასთან“.[22]

დაკვირვებები

ოუმუამუას ტრაექტორიასთან დაკავშირებით დაკვირვებები და დასკვნები ძირითადად მიღებული იქნა Pan-STARRS1 ტელესკოპის,[23] და კანადა-საფრანგეთი-ჰავაის ტელესკოპის (CFHT) მონაცემებზე დაყრდნობით, ხოლო მისი შემადგენლობასა და ფორმაზე — ჩილეს Gemini South ტელესკოპისა[24] და ჰავაის Keck II ტელესკოპის საშუალებით. მონაცემები შეაგროვეს კარენ ჯ. მიჩმა, რობერტ ვერიკმა და მათ კოლეგებთან ერთად გამოაქვეყნეს Nature-ში 2017 წლის 20 ნოემბერს.[25][26] ობიექტზე ოფიციალური ინფორმაციის გამოქვეყნებისთანავე, დაკვირვებებს შეუერთდა კოსმოსური ტელესკოპი ჰაბლი და სპიტცერი.[27]

ოუმუამუა 2020 წელს 34-ე ვარსკვლავიერ სიდიდეზე გაუჩინარდა.

იქედან გამომდინარე, რომ ოუმუამუა წარმოადგენდა მცირე ზომის ობიექტს და არ გამოირჩეოდა საკმარისი ნათებით, მისი დაფიქსირება ვერ მოხდა STEREO HI-1A-ს მიერ 2017 წლის 9 სექტემბერს პერიჰელიონთან გავლის მომენტში, რადგანაც მისი სიკაშკაშე დაახლოებით 13.5 მაგ-ს შეადგენდა.[28] ოქტომბრის ბოლოსთვის მისი სიკაშკაშე უკვე 23 ვარსკვლავიერი სიდიდემდე გაიზარდა,[29] ხოლო 2017 წლის დეკემბრის შუა რიცხვებში ის ძალიან მკრთალი და სწრაფად მოძრავი ობიექტი იყო იმისთვის, რომ შესწავლილიყო თუნდაც ყველაზე დიდი მიწისზედა ტელესკოპების საშუალებით.[24]

ოუმუამუას ვარსკვლავთშორისი წარმოშობის გამო, მას გამოგონილ უცხოპლანეტელ კოსმოსურ ხომალდ რამას ადარებდნენ. დამთხვევას ემატება, რომ როგორც რეალური, ისე გამოგონილი საგნები უჩვეულოდ წაგრძელებულია.[30] ოუმუამუას ჰქონდა მოწითალო ელფერი და არასტაბილური სიკაშკაშე, რაც დამახასიათებელია ასტეროიდებისთვის.[31][32][33]

SETI ინსტიტუტის რადიოტელესკოპმა, Allen Telescope Array-მა გამოიკვლია ოუმუამუა, მაგრამ მისგან რამე უჩვეულო რადიო გამოსხივება არ დაუფიქსირებია.[34] ჩატარდა უფრო დეტალური დაკვირვებები Breakthrough Listen-ის აპარატურის და Green Bank Telescope-ის გამოყენებით;[30][34][35] ამ ვარსკვლავთშორის ობიექტთან სიახლოვის გათვალისწინებით, შეზღუდვები დაწესდა სავარაუდო გადამცემებს უკიდურესად დაბალი ეფექტური იზოტროპული გამოსხივების სიმძლავრით 0.08 ვატი.[36]

ტრაექტორია

დედამიწიდან თუ შევხედავთ, ობიექტის ტრაექტორია ყოველწლიურ რეტროგრადულ მარყუჟებს ქმნის ცაში, ის ქნარის თანავარსკვლავედიდან მომემართება, დროებით მოძრაობს ეკლიპტიკის სამხრეთით 2017 წლის 2 სექტემბრიდან 22 ოქტომბრამდე და ისევ ჩრდილოეთისკენ მიემართება პეგასის თანავარსკვლავედის მიმართულებით.
Oumuamua's hyperbolic trajectory over the Solar System.

ოუმუამუა, როგორც ჩანს, დაახლოებით მოვიდა ქნარის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავ ვეგადან.[31][32][37][38] მზის სისტემაში მისი შემოსვლის კუთხე მზის აპექსის მიმართ შეადგენდა 6°-ს (მზის მოძრაობის მიმართულება ადგილობრივ ვარსკვლავებთან მიმართებაში).[37][39] 26 ოქტომბერს, Catalina Sky Survey-ის ორი წინასწარი დაკვირვება იქნა ნაპოვნი 14 და 17 ოქტომბრით.[40][29] ორკვირიანი დაკვირვების რკალმა დაადასტურა ძლიერ ჰიპერბოლური ტრაექტორია.[41][25] მისი ჰიპერბოლური ჭარბი სიჩქარე (სიჩქარე უსასრულობაში, v∞) შეადგენდა — 26.33 კმ/წმ-ს — სიჩქარე მზესთან მიმართებით ვარსკვლავთშორის სივრცეში.

ოუმუამუას სიჩქარე მზესთან მიმართებაში
მანძილი თარიღი სიჩქარე
კმ/წმ
2300 ა. ე. 1606 26.41[42]
1000 ა. ე. 1839 26.42
100 ა. ე. 2000 26.73
10 ა. ე. 2016 29.56
1 ა. ე. 9 აგვისტო, 2017 49.70[43]
პერიჰელიონი 9 სექტემბერი, 2017 87.71[44]
1 ა. ე. 10 ოქტომბერი, 2017 49.70თარგი:Efn
10 ა. ე. 2019 29.58
100 ა. ე. 2034 26.73[45]
1000 ა. ე. 2195 26.44
2300 ა. ე. 2429 26.40[46]

ნოემბრის შუა რიცხვებისთვის ასტრონომები დარწმუნდნენ, რომ ეს იყო ვარსკვლავთშორისი ობიექტი.[47] 80 დღის განმავლობაში ჩატარებული დაკვირვებების საფუძველზე დადგინდა, რომ ოუმუამუას ორბიტალური ექსცენტრისტეტი იყო 1.20. 2019 წლის აგვისტოში 2I/ბორისოვის აღმოჩენამდე, ეს იყო ობიექტი ყველაზე დიდი ექსცენტრისტეტით, რაც კი ოდესმე დაფიქსირებულა,[48][44] ექსცენტრიულობა 1.0-ზე მეტი ნიშნავს იმას, რომ კოსმოსური ობიექტის სიჩქარე აღემატება მზისგან გაქცევის სიჩქარეს. მიუხედავად იმისა, რომ 1.0-ზე მეტი ექსცენტრიულობა შეიძლება მიღებულ იქნას პლანეტების გრავიტაციული მანევრის შედეგად შედეგად, როგორც ეს მოხდა C/1980 E1-ის შემთხვევაში,[48][49] მაგრამ ოუმუამუას ექსცენტრიულობა იმდენად მაღალი იყო, რომ მისი მიღება შეუძლებელი იქნებოდა მზის სისტემის რომელიმე პლანეტის დახმარებითაც. ამ მიზეზების გამო, ოუმუამუა შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ ვარსკვლავთშორისი წარმოშობის.[50][51]

ოუმუამუას ორბიტისა და ეკლიპტიკის გადაკვეთის ანიმაცია

ოუმუამუა მზის სისტემაში ეკლიპტიკის სიბრტყის ჩრდილოეთიდან შევიდა. მზის მიზიდულობამ განაპირობა მისი აჩქარება მანამ, სანამ არ მიაღწია მაქსიმალურ სიჩქარეს 87.71 კმ/წმ. როდესაც გაიარა ეკლიპტიკის სამხრეთით 6 სექტემბერს, მზის გრავიტაციამ მისი ორბიტა მკვეთრად შემოაბრუნა ჩრდილოეთის მიმართულებით.[52][44]

მზის სისტემაში მოგზაურობისას, ოუმუამუა დედამიწის ორბიტის მიღმა გავიდა 14 ოქტომბერს დედამიწიდან დაახლოებით 0.16175 ა. ე. მანძილით.[41] 16 ოქტომბერს ის უკან დაბრუნდა ეკლიპტიკური სიბრტყის ჩრდილოეთით და გავიდა მარსის ორბიტის მიღმა 1 ნოემბერს.[52][37][41] ის 2018 წლის მაისში გაცდა იუპიტერის ორბიტას, 2019 წლის იანვარში — სატურნის ორბიტას და 2022 წელს — ნეპტუნის ორბიტას.[52] მზის სისტემიდან გასვლისას მისი ლოკაცია იყო დაახლოებით მარჯვენა ამაღლება 23'51" და დახრილობა +24°45'.[44]

არაგრავიტაციული აჩქარება

2018 წლის 27 ივნისს ასტრონომებმა განაცხადეს რომ ომუამუას ტრაექტორიაზე გავლენას ახდენდა არაგრავიტაციული ძალა, რომელსაც დიდი ალბათობით მზის რადიაციის წნევისგან გამოწვეული ბიძგი წარმოადგენდა.[53][54] არაგრავიტაციულმა აჩქარებამ, რომელმაც ომუამუას მზესთან მიახლოებისას დამატებით მიიღო, შეადგენდა 17 მ/წმ². პირველადი ვარაუდი ამ აჩქარების მიზეზთან დაკავშირებით მიუთითებდა კომეტის მსგავს გაჟონვაზე,[4] რომლის დროსაც ობიექტის შიგნით არსებული აქროლადი ნივთიერებები მზის სიმხურვალის გამო იწყებენ აროლვას. მიუხედავად იმისა, რომ აირების ასეთი კუდი არ დაფიქსირებულა ობიექტის შემდეგ,[55] მკვლევარებმა შეაფასეს, რომ საკმარისმა გაჟონვამ შეიძლება გაზარდოს ობიექტის სიჩქარე გაზების აღმოჩენის გარეშე.[56] ჰიპოთეზის კრიტიკული ანალიზისას დადგინდა, რომ ოუმუამუადან გამოტყორცნილი აირები, მისი გაბარიტების გამო გამოიწვევდნენ არა იმდენად მის წრფივ აჩქარებას, რამდენადაც მის ბრუნვითი მოძრაობის გაძლიერებას.[57]

ობიექტის წარმომავლობა

ვეგას წრფივი მოძრაობის გათვალისწინებით, ოუმუამუას 600 000 წელი დასჭირდებოდა ვეგადან მზის სისტემამდე მოსასვლელად.[25] მაგრამ, როგორც ახლომდებარე ვარსკვლავი, ვეგაც იმ დროს ცის იმავე ნაწილში არ იმყოფებოდა.[37] ასტრონომებმა გამოითვალეს, რომ 100 წლის წინ ობიექტი მზიდან დაშორებული იყო 83.9 ± 0.090 მილიარდი კმ-ით (561 ± 0.6 AU), ხოლო მისი სიჩქარე შეადგენდა 26.33 კმ/წმ მზესთან მიმართებაში.[44] ეს ვარსკვლავთშორისი სიჩქარე ძალიან ახლოს დგას ობიექტების საშუალო სიჩქარესთან ირმის ნახტომში მზის მახლობელ არალში, რომელიც ასევე ცნობილია, როგორც სიწყნარის ლოკალური სტანდარტი, და განსაკუთრებით ახლოს დგას წითელ ჯუჯებთან ახლოს მდგომი ჯგუფის საშუალო სიჩქარესთან. სიჩქარის აღნიშნული სიდიდე ასევე მეტყველებს ობიექტის მზის სისტემის გარეთა წარმოშობაზე, მაგრამ, როგორც ჩანს გამორიცხავს უახლოეს ათეულ ვარსკვლავს.[58] ოუმუამუას სიჩქარის სიახლოვე სიწყნარის ლოკალურ სტანდარტთან შეიძლება ნიშნავდეს ასევე იმას, რომ მან რამდენჯერმე შემოიარა ირმის ნახტომი და, შესაბამისად, შესაძლოა მისი წარმოშობა გალაქტიკის სრულიად განსხვავებული ადგილიდან ყოფილიყო.[25]

უცნობია რამდენ ხანს მოგზაურობს ობიექტი ვარსკვლავთშორის სივრცეში.[52] მზის სისტემა, სავარაუდოდ, პირველი პლანეტარული სისტემაა, რომელსაც ოუმუამუა ახლოს შეეხო მას შემდეგ, რაც იგი გამოსროლილი იქნა საკუთარი ვარსკვლავური სისტემიდან.[59][25] ვარაუდობდნენ, რომ ობიექტი შესაძლოა ვარსკვლავური სისტემიდან გამოსროლილ იქნა ახალგაზრდა ვარსკვლავების ერთ-ერთი ადგილობრივი კინემატიკურ გაერთიანებიდან (კერძოდ, კარინა ან კოლუმბა) დაახლოებით 100 პარსეკის დიაპაზონში,[60] 45 მილიონი წლის წინ.[61] კარინასა და კოლუმბის ასოციაციები ახლა ძალიან შორს არიან ცაში ქნარის თანავარსკვლავედიდან, საიდანაც ოუმუამუა მოვიდა მზის სისტემაში შესვლისას. სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ის გამოიდევნა თეთრი ჯუჯა სისტემიდან და რომ მისი აქროლადი ნივთიერებები დაიკარგა, როდესაც მისი მშობელი ვარსკვლავი წითელ გიგანტად იქცა.[62] დაახლოებით 1.3 მილიონი წლის წინ, ობიექტმა შეიძლება გაიაროს 0.16 პარსეკის (0.52 სინათლის წელი) მანძილი ახლომდებარე ვარსკვლავ TYC 4742-1027-1-მდე, მაგრამ მისი სიჩქარე ძალიან მაღალია იმ ვარსკვლავური სისტემიდან წარმოშობისთვის. უბრალოდ გაიარა სისტემის ოორტის ღრუბელში დაახლოებით 15 კმ/წმ.[63] 2018 წლის აგვისტოს Gaia Data Release 2-ის გამოყენებით ჩატარებულმა კვლევამ გამოავლინა ომუამუას წარმომავლობის ოთხი შესაძლო ვარსკვლავი — HIP 3757, HD 292249, Gaia DR2 2502921019565490176, და Gaia DR2 3666992950762141312 - რომელსაც ოუმუამუამ შედარებით ახლოს ჩაუარა ზომიერად დაბალი სიჩქარით ბოლო რამდენიმე მილიონი წლის წინ.[64] ეს კვლევა ასევე განსაზღვრავს ოუმუამუას მომავალ ახლო შეხვედრებს მზიდან მის გამავალ ტრაექტორიაზე.[65]

2018 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა აღწერეს რამდენიმე შესაძლო ვარსკვლავური სისტემა, რომლიდანაც ოუმუამუა შესაძლოა რომ წარმოშობილიყო.[66][67]

2020 წლის აპრილში ასტრონომებმა წარმოადგინეს ობიექტის წარმოშობის ახალი შესაძლო სცენარი.[68][69] ერთ-ერთი ჰიპოთეზის თანახმად, ოუმუამუა შეიძლება ყოფილიყო ფრაგმენტი მოქცევის შედეგად დაშლილი პლანეტიდან.[70]

2020 წლის მაისში ვარაუდობდნენ, რომ ოუმუამუა იყო HA2-ყინულით მდიდარი სხეულების კლასის პირველი დაკვირვებული ობიექტი, რომლებიც წარმოიქმნება 3 კ ტემპერატურაზე გიგანტური მოლეკულური ღრუბლების ბირთვებში. ოუმუამუას არაგრავიტაციული აჩქარება და მაღალი თანაფარდობის ფორმა შეიძლება აიხსნას ამ საფუძველზე.[71] თუმცა, მოგვიანებით დადგინდა, რომ წყალბადის აისბერგები ვერ გადარჩებოდნენ ვარსკვლავთშორის სივრცეში მოგზაურობას.[72]

კლასიფიკაცია

თავდაპირველად, ოუმუამუა გამოცხადდა როგორც კომეტა C/2017 U1 (PANSTARRS) მოძრავი ძლიერ ჰიპერბოლურ ტრაექტორიაზე.[73] ნებისმიერი კომეტის აქტივობის დადასტურების მცდელობისას, იმავე დღეს ძალიან დიდ ტელესკოპზე გადაიღეს ძალიან ღრმა დაწყობილი სურათები, მაგრამ ობიექტს არ აღმოაჩნდა კომა. შესაბამისად, ობიექტს ეწოდა A/2017 U1 და გახდა პირველი კომეტა, რომელიც ასტეროიდად ხელახლა დასახელდა.[74] მას შემდეგ რაც ის ვარსკვლავთშორის ობიექტად იდენტიფიცირდა, მას მიენიჭა სახელი 1I/2017 U1, ვარსკვლავთშორისი ობიექტების ახალი კლასის პირველი წევრი.[20] კომის არარსებობა ზღუდავს ზედაპირული ყინულის რაოდენობას რამდენიმე კვადრატულ მეტრამდე და ნებისმიერი აქროლადი (თუ ისინი არსებობს) უნდა იყოს ქერქის ქვემოთ მინიმუმ 0.5 მ სისქით.[75] ის ასევე მიუთითებს იმაზე, რომ ობიექტი უნდა ჩამოყალიბებულიყო მისი მთავარი ვარსკვლავური სისტემის ყინვის ხაზში ან იმყოფებოდა ამ ვარსკვლავური სისტემის შიდა რეგიონში საკმარისად დიდხანს, რომ ზედაპირული ყინული სუბლიმირებულიყო, როგორც ეს შეიძლება იყოს დამოკლოიდების შემთხვევაში. ძნელი სათქმელია, რომელი სცენარი უფრო სავარაუდოა მცირე სხეულის დინამიკის ქაოტური ბუნების გამო, თუმცა თუ ის მზის სისტემის ობიექტების ანალოგიურად ჩამოყალიბდა, მისი სპექტრი მიუთითებს იმაზე, რომ ეს უკანასკნელი სცენარი ჭეშმარიტია. ოუმუამუას ნებისმიერი მეტეორიული აქტივობა მოსალოდნელი იყო 2017 წლის 18 ოქტომბერს, თანავარსკვლავედი სექსტანებიდან, მაგრამ კანადის მეტეორის ორბიტის რადარმა ვერ დააფიქსირა აქტივობა.[59]

2018 წლის 27 ივნისს ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ოუმუამუა ითვლებოდა რბილად აქტიურ კომეტად და არა ასტეროიდად, როგორც ადრე ეგონათ. ეს განისაზღვრა ოუმუამუას არაგრავიტაციული აჩქარების გაზომვით, რომელიც შეესაბამება კომეტის გაჟონვას.[4][76][56][77] თუმცა, 2018 წლის ოქტომბერში წარდგენილი კვლევებით ვარაუდობენ, რომ ობიექტი არც ასტეროიდია და არც კომეტა,[57][78] თუმცა ობიექტი შეიძლება იყოს დაშლილი ვარსკვლავთშორისი კომეტის (ან ეგზოკომეტის) ნარჩენი, როგორც ასტრონომმა ზდენეკ სეკანინამ განაცხადა.[7][8]

გარეგნობა, ფორმა და შემადგენლობა

25 ოქტომბერს ჰეილის ტელესკოპის სპექტრმა აჩვენა წითელი ფერი, რომელიც წააგავდა კომეტების ბირთვებს ან ტროიანებს.[59] უფრო მაღალი სიგნალი ხმაურის სპექტრის მიმართ, რომელიც ჩაწერილი იქნა 4.2 მ სიგრძის უილიამ ჰერშელის ტელესკოპის მიერ იმ დღის შემდეგ, აჩვენა, რომ ობიექტი უფუნქციო იყო და წითელი ფერის იყო, როგორც კოიპერის სარტყლის ობიექტები.[79] 8.2 მ ძალიან დიდი ტელესკოპით მიღებულმა სპექტრმა მომდევნო ღამეს აჩვენა, რომ ქცევა გრძელდებოდა ინფრაწითელ ტალღის სიგრძემდე.[80] მისი სპექტრი მსგავსია D ტიპის ასტეროიდების.[75]

სინათლის მრუდი 2017 წლის 25-დან 27 ოქტომბრამდე წერტილოვანი ხაზით მოდელიდან 10:1 დრეკადობით

ოუმუამუა არ ბრუნავს თავისი ძირითადი ღერძის გარშემო და მისი მოძრაობა შეიძლება დახასიათდეს, როგორც ქაოტური.[81][82] ეს ხსნის ბრუნვის სხვადასხვა პერიოდს, როგორიცაა 8.10 საათი (±0.42 საათი[28] ან ±0.02 საათი[83]), სინათლის მრუდის ამპლიტუდით 1.5-2.1 მაგნიტუდით,[83], ხოლო Meech et al. იტყობინება ბრუნვის პერიოდი 7.3 საათი და სინათლის მრუდის ამპლიტუდა 2.5 მაგნიტუდა. ძალიან გრძელი, მინიმუმ მილიარდი წელი.[81][84]

ოუმუამუას ქაოტური ბრუნვის სიმულაცია სივრცეში და შედეგად მიღებული სინათლის მრუდი. სინამდვილეში, ოუმუამუაზე დაკვირვება მოხდა ობიექტის ერთ პიქსელის ხილვადობის დროს — მისი სავარაუდო ფორმა გამოყვანილია სინათლის მრუდიდან გაკეთებული დასკვნის მიხედვით

სინათლის მრუდების დიდი ცვალებადობა მიუთითებს იმაზე, რომ ოუმუამუას შეიძლება ჰქონოდა, როგორც სიგარის მსგავსი ძლიერ წაგრძელებული ფორმა,[28][83] ან ყოფილიყო უკიდურესად ბრტყელი, ბლინის მსგავსი ობიექტი.[85] მისი ზუსტი ზომები უცნობია, რადგან აღმოჩენის მომენტში ოუმუამუა სხვა არაფერი იყო, თუ არა სინათლის წერტილის წყარო, თუნდაც ყველაზე მძლავრ ტელესკოპებშიც კი. არც მისი ალბედო და არც სამღერძული ელიფსოიდური ფორმა არ არის ცნობილი. თუ სიგარის ფორმისაა, ყველაზე გრძელი და მოკლე ღერძის თანაფარდობა შეიძლება ყოფილიყო 5:1 ან მეტი.[81] ალბედოს 10%-ით (ოდნავ უფრო მაღალი ვიდრე ტიპიური D ტიპის ასტეროიდებისთვის[86]) და 6:1 თანაფარდობით, ოუმუამუას აქვს ზომები დაახლოებით 100-1000 მ × 35-167 მ × 35-167 მ[2][87][88][75][89] საშუალო დიამეტრით დაახლოებით 110 მ.[75][89] ასტრონომ დევიდ ჯევიტის თქმით, ობიექტი ფიზიკურად შეუმჩნეველია, გარდა მისი ძალზედ წაგრძელებული ფორმისა.[89] ბანისტერი და სხვები ვარაუდობენ, რომ ის ასევე შეიძლება ყოფილიყო კონტაქტური ორობითი სისტემა, [28] თუმცა ეს შეიძლება არ იყოს თავსებადი მის სწრაფ ბრუნვასთან.[26] ერთი ვარაუდი მის ფორმასთან დაკავშირებით არის ის, რომ ის არის დიდი ძალების ურთიერთზეგავლენის შედეგი (როგორიცაა შეჯახება ან ვარსკვლავური აფეთქება), რამაც გამოიწვია მისი გამოდევნა მისი წარმოშობის სისტემიდან.[26] JPL News-ის მიხედვით, ოუმუამუა „ერთ მეოთხედ მილის (400 მეტრამდე) სიგრძისა და უაღრესად წაგრძელებული ფორმის იყო — შესაძლოა სიგრძეში 10-ჯერ უფრო გრძელია მის სიგანეზე".[27][90]

2019 წლის სტატიაში საუკეთესო ომუამუას მოდელებს გააჩნდათ, ან სიგარის ფორმა სიგრძე-სიგანესთან 8:1 თანაფარდობით, ან დისკის ფორმა 6:1 თანაფარდობით. დისკი უფრო სათუოა, რადგან მის ბრუნვას არ სჭირდება კონკრეტული ორიენტაცია სიკაშკაშის დიაპაზონის სანახავად.[91] მონტე კარლოს მოდელირებები, რომლებიც დაფუძნებულია ორბიტის ხელმისაწვდომ განსაზღვრაზე, ვარაუდობს, რომ ოუმუამუას ეკვატორული დახრილობა შეიძლება ყოფილიყო დაახლოებით 93 გრადუსი, თუ მას აქვს ძალიან გაშლილი ან სიგარის მსგავსი ფორმა, და დაახლოებით 16 გრადუსი, თუ ის ძალიან დახრილი ან დისკის მსგავსია.[92] 2021 წლის ნაშრომის მიხედვით, ომუამუას ექსტრემალური ფორმა, სავარაუდოდ, ძლიერი აორთქლების შედეგი, რომელიც გამოწვაულ იქნა მისი მზესთან დაახლოების გამო. მას სავარაუდოდ ჰქონდა ციური ობიექტის ტიპიური თანაფარდობა 1:2. ავტორებმა გამოთვალეს, რომ პერიჰელიონიდან ერთი თვის შემდეგ, ოუმუამუამ დაკარგა მასის 92% მზის სისტემაში შესვლისას.[9]

სინათლის მრუდის დაკვირვებებით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ობიექტი შეიძლება შედგებოდეს მკვრივი მეტალებით მდიდარი ქანისგან, რომელიც გაწითლდა მილიონობით წლის განმავლობაში კოსმოსური სხივების ზემოქმედებით.[26][93][94] ითვლება, რომ მისი ზედაპირი შეიცავს თოლინებს, რომლებიც არის დასხივებული ორგანული ნაერთები, რომლებიც უფრო ხშირია მზის სისტემის გარე ობიექტებში და შეუძლიათ დაგეხმარონ ზედაპირის ასაკის დადგენაში.[95][96] ეს შესაძლებლობა მიღებულია სპექტროსკოპიული დახასიათებიდან და მისი მოწითალო შეფერილობიდან,[95][80] და ვარსკვლავთშორისი გამოსხივების მოსალოდნელი ეფექტებიდან.[80] მიუხედავად იმისა, რომ მზეს მიახლოებისას მას კომა არ შეემჩნაოდა, შესაძლოა ის მაინც შეიცავდა მანტიის ქვეშ დამალულ ყინულს.[80]

2019 წლის ნოემბერში ზოგიერთმა ასტრონომმა აღნიშნა, რომ ოუმუამუა შეიძლება იყოს „კოსმოსური მტვრის კურდღელი“, მისი „მტვრისა და ყინულის მარცვლების ძალიან მსუბუქი და „ფუმფულა“ კონგლომერატის გამო“.[97][98][99] 2020 წლის აგვისტოში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ოუმუამუა სავარაუდოდ არ შედგებოდა გაყინული წყალბადისგან, როგორც ეს ადრე იყო შემოთავაზებული. ობიექტის კომპოზიციური ბუნება კვლავ უცნობი რჩება.[100][101]

იხილეთ აგრეთვე

  • 2I/ბორისოვი — ოფიციალურად იდენტიცირებული ვარსკვლავთშორისი ობიექტი
  • C/1980 E1 (Bowell) – მზის სისტემაში ცნობილი ყველაზე ექსცენტრიული კომეტა 1.057 ექსცენტრიულობით
  • 514107 კაეპაოკაველა, an asteroid of possible interstellar origin
  • C/2017 U7 — ასტეროიდი, შესაძლო ვარსკვლავთშორისი ობიექტი
  • C/2018 C2 — ასტეროიდი, შესაძლო ვარსკვლავთშორისი ობიექტი
  • CNEOS 2014-01-08, interstellar meteor 1 (IM1), announced in June 2019; confirmed in April 2022
  • Extraterrestrial: The First Sign of Intelligent Life Beyond Earth, a 2021 book by Avi Loeb describing the ʻOumuamua technosignature hypothesis
  • Rendezvous with Rama, a 1973 Arthur C. Clarke science-fiction novel about intercepting a large cylindrical spacecraft transiting the Solar System

სქოლიო

თარგი:სქოლიო

თარგი:ავტორიტეტული წყაროები

  1. ↑ თარგი:Cite web
  2. ↑ 2.0 2.1 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის NASA20181114 არ არის მითითებული ტექსტი
  3. ↑ თარგი:Cite web
  4. ↑ 4.0 4.1 4.2 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Nature 27-6-2018 არ არის მითითებული ტექსტი
  5. ↑ თარგი:Cite journal
  6. ↑ თარგი:Cite journal
  7. ↑ 7.0 7.1 თარგი:Cite web
  8. ↑ 8.0 8.1 თარგი:Cite arXiv
  9. ↑ 9.0 9.1 თარგი:Cite journal
  10. ↑ თარგი:Cite journal
  11. ↑ თარგი:Cite news
  12. ↑ თარგი:Cite journal
  13. ↑ თარგი:Cite news
  14. ↑ თარგი:Cite news
  15. ↑ თარგი:Cite journal
  16. ↑ თარგი:Cite news
  17. ↑ თარგი:Cite news
  18. ↑ თარგი:Cite journal
  19. ↑ თარგი:Cite web
  20. ↑ 20.0 20.1 20.2 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის MPEC2017-V17 არ არის მითითებული ტექსტი
  21. ↑ თარგი:Cite web
  22. ↑ თარგი:Cite magazine
  23. ↑ თარგი:Cite journal
  24. ↑ 24.0 24.1 თარგი:Cite press release
  25. ↑ 25.0 25.1 25.2 25.3 25.4 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის NAT-20171120 არ არის მითითებული ტექსტი
  26. ↑ 26.0 26.1 26.2 26.3 თარგი:Cite news
  27. ↑ 27.0 27.1 თარგი:Cite web
  28. ↑ 28.0 28.1 28.2 28.3 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Bannister2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  29. ↑ 29.0 29.1 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის MPC-object არ არის მითითებული ტექსტი
  30. ↑ 30.0 30.1 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Koren-20171211 არ არის მითითებული ტექსტი
  31. ↑ 31.0 31.1 თარგი:Cite magazine
  32. ↑ 32.0 32.1 თარგი:Cite news
  33. ↑ თარგი:Cite news
  34. ↑ 34.0 34.1 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის SETI არ არის მითითებული ტექსტი
  35. ↑ თარგი:Cite magazine
  36. ↑ თარგი:Cite journal
  37. ↑ 37.0 37.1 37.2 37.3 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის skyandtelescope არ არის მითითებული ტექსტი
  38. ↑ თარგი:Cite news
  39. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Hein2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  40. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის precoveryobs არ არის მითითებული ტექსტი
  41. ↑ 41.0 41.1 41.2 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის jpldata არ არის მითითებული ტექსტი
  42. ↑ თარგი:Cite web
  43. ↑ Inbound 1 AU (passing Earth's orbit)
  44. ↑ 44.0 44.1 44.2 44.3 44.4 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის pseudoMPEC არ არის მითითებული ტექსტი
  45. ↑ თარგი:Cite web
  46. ↑ Outbound 2300 AU in 2429
  47. ↑ თარგი:Cite news
  48. ↑ 48.0 48.1 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის JPL-ecc არ არის მითითებული ტექსტი
  49. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის orientation არ არის მითითებული ტექსტი
  50. ↑ თარგი:Cite journal
  51. ↑ თარგი:Cite journal
  52. ↑ 52.0 52.1 52.2 52.3 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის NASA-FAQ არ არის მითითებული ტექსტი
  53. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის UT-230181031 არ არის მითითებული ტექსტი
  54. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის ARX-20181101 არ არის მითითებული ტექსტი
  55. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის ARX-20181108072 არ არის მითითებული ტექსტი
  56. ↑ 56.0 56.1 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის NASA-20180627nasa არ არის მითითებული ტექსტი
  57. ↑ 57.0 57.1 თარგი:Cite arXiv
  58. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Mamajek2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  59. ↑ 59.0 59.1 59.2 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Ye2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  60. ↑ თარგი:Cite journal
  61. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Gaidos2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  62. ↑ თარგი:Cite journal
  63. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის PortegiesZwartetal2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  64. ↑ თარგი:Cite journal
  65. ↑ თარგი:Cite web
  66. ↑ თარგი:Cite journal
  67. ↑ თარგი:Cite web
  68. ↑ თარგი:Cite news
  69. ↑ თარგი:Cite journal
  70. ↑ თარგი:Cite journal
  71. ↑ თარგი:Cite journal
  72. ↑ თარგი:Cite journal
  73. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Discovery არ არის მითითებული ტექსტი
  74. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის A2017U1 არ არის მითითებული ტექსტი
  75. ↑ 75.0 75.1 75.2 75.3 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Jewitt2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  76. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის NAT-20180627 არ არის მითითებული ტექსტი
  77. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის eso1820June2018Oumuamua არ არის მითითებული ტექსტი
  78. ↑ თარგი:Cite web
  79. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის WHT არ არის მითითებული ტექსტი
  80. ↑ 80.0 80.1 80.2 80.3 თარგი:Cite journal
  81. ↑ 81.0 81.1 81.2 თარგი:Cite journal
  82. ↑ თარგი:Cite arXiv
  83. ↑ 83.0 83.1 83.2 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Bolin2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  84. ↑ თარგი:Cite news
  85. ↑ თარგი:Cite journal
  86. ↑ თარგი:Cite journal
  87. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის STD-0181020 არ არის მითითებული ტექსტი
  88. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის PHYS-20181022 არ არის მითითებული ტექსტი
  89. ↑ 89.0 89.1 89.2 ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის NOAO2017 არ არის მითითებული ტექსტი
  90. ↑ ციტირების შეცდომა არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის Guarddian2017-12-11 არ არის მითითებული ტექსტი
  91. ↑ თარგი:Cite journal
  92. ↑ თარგი:Cite journal
  93. ↑ თარგი:Cite magazine
  94. ↑ თარგი:Cite web
  95. ↑ 95.0 95.1 თარგი:Cite web
  96. ↑ თარგი:Cite web Also here [1] თარგი:Webarchive at Phys.org
  97. ↑ თარგი:Cite news
  98. ↑ თარგი:Cite journal
  99. ↑ თარგი:Cite news
  100. ↑ თარგი:Cite news
  101. ↑ თარგი:Cite journal
მოძიებულია „https://ka.wiki.beta.math.wmflabs.org/w/index.php?title=1I/ოუმუამუა&oldid=957“-დან