შპინელები

შპინელები (თარგი:Lang-de), შპინელიდები — ჟანგეულების კლასის მინერალთა ჯგუფი. ზოგადი ქიმიური ფორმულაა $A B_{2} O_{4}$ , სადაც $A$ — $M g^{2 +}$ , $Z n^{2 +}$ , $M n^{2 +}$ , $F e^{2 +}$ , $C o^{2 +}$ , $N i^{2 +}$ , $B - A l^{3 +}$ , $F e^{3 +}$ , $C r^{3 +}$ , $M n^{4 +}$ , $T i^{4 +}$ , $V^{3 +}$ , $B$ კატიონის მიხედვით შპინელებში გამოყოფენ ალუმინშპინელებს [საკუთრივ შპინელი — $M g A l_{2} O_{4}$ , პერცინიტი — $F e A l_{2} O_{4}$ , გალაქსიტი — ( $M n$ , $F e$ ,) $A l_{2} O_{4}$ , განიტი — $Z n A l_{2} O_{4}$ ]; ფერიშპინელებს (მაგნეტიტი, ფრანკლინიტი — $Z n F e_{2} O_{4}$ , მაგნიუმფერიტი — $M g F e_{2} O_{4}$ , იაკობსიტი — $M n F e_{2} O_{4}$ , ტრევორიტი — $N i F e_{2} O_{4}$ ); ქრომშპინელიდები ქრომიტი — $F e C r_{2} O_{4}$ , აგნიუმქრომიტი — ( $M g$ , $F e$ ) $C r_{2} O_{4}$ , ქრომპიკოტიტი — ( $M g$ , $F e$ ) ( $C r$ , $A l$ ) $_{}^{}_{2}^{} O_{4}$ და ალუმინქრომიტი — $F e$ ( $C r$ , $A l$ ) $_{}^{}_{2}^{} O_{4}$ ]; ტიტანშპინელებს (ულვოშპინელი $F e_{2} T i O_{4}$ და მისი მაგნიუმიანი ანალოგი — $M g_{2} T i O_{4}$ ); ვანადიუმშპინელებს (კულსონიტი — $F e V_{2} O_{4}$ ) და მანგანშპინელებს (ჰაუსმანიტი, ჰეტეროლითი — $Z n M n_{2} O_{4}$ და სხვა).

შპინელებში ხშირია იზომორფიზმის მოვლენები. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. აქვს ოქტაედრული კრისტალები, ცვალებადი ფერისაა (დამოკიდებულია კატიონზე). სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 5–8, სიმკვრივე 2500–8500 კგ/მ³ წამოიქმნება მაღალტემპერატურული პროცესების დროს. გამოფიტვისადმი მდგრადია — გროვდება ქვიშრობებში. შპინელებს იყენებენ როგორც $C r$ -ის, $F e$ -ის, $M n$ -ის, $T i$ -ის, $Z n$ -ის მადნებს, აგრეთვე კერამიკულ წარმოებაში. წითელი შპინელი — ლალი პირველი კლასის ძვირფასი ქვაა. შპინელებს განეკუთვნება აგრეთვე ხელოვნურად მიღებული ფერიტები.

ლიტერატურა

თარგი:ქსე

შპინელები

ლიტერატურა

სანავიგაციო მენიუ

ძიება