სითბო

დიდი შინაგანი ენერგიის მქონე ლავა

სითბო — სხეულის წარმომქნელი ნაწილაკების (ატომები, მოლეკულები) უწესრიგო (სითბური) მოძრაობის ფორმა. სითბოს რაოდენობითი ფორმაა სითბოს რაოდენობა, ესე იგი ენერგიის რაოდენობა, რომელსაც იღებს ან გასცემს სისტემა თბოგადაცემის პროცესში (როდესაც სისტემის მდგომარეობის მახასიეთებელი გარე პარამეტრები: მოცულობა და სხვ. უცვლელი რჩება). მუშაობის მსგავსად სითბოს რაოდენობა სისტემის შინაგანი ენერგიის ცვლილების ზომაა. თბოგადაცემის პროცესში სისტემის შინაგანი ენერგია იცვლება თავისი მოლეკულებისა და გარემომცველ სხეულთა მოლეკულების უშუალო ურთიერთქმედების (დაჯახების) შედეგად.

განსხვავებით $U$ შინაგანი ენერგიისგან, რომელიც მდგომარეობის მახასიეთებელი ცალსახა ფუნქციაა, $Q$ სითბოს რაოდენობა (ფიზიკურ პროცესებში $U$ შინაგანი ენერგიის ცვლილების ერთ-ერთი მდგენელია) არ შეიძლება წარმოდგინდეს როგორც მდგომარეობის პარამეტრების რომელიმე ფუნქციის მნიშვნელობათა სხვაობა. სისტემისათვის გადაცემული $Q$ სითბოს რაოდენობა, ისევე როგორც $A$ მუშაობა, დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა გზით გადადის სისტემა საწყისი მდგომარეობიდან საბოლოო მდგომარეობაში.

შექცევადი პროცესებისათვის, თერმოდინამიკის მეორე საწყისის თანახმად, ელემენტარული სითბოს რაოდენობა $\delta Q=TdS$, სადაც $T$ აბსოლუტური ტემპერატურაა, ხოლო $dS$ — სისტემის ენტროპიის ცვლილება. ამგვარად, სისტემისათვის სითბოს გადაცემა მისთვის გარკვეული რაოდენობის ენტროპიის გადაცემის ეკვივალენტურია. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში სითბოს ერთეულია ჯოული.

ლიტერატურა

• Adkins, C.J. (1968/1983). Equilibrium Thermodynamics, (1st edition 1968), third edition 1983, Cambridge University Press, Cambridge UK, ISBN 0-521-25445-0.
• Atkins, P., de Paula, J. (1978/2010). Physical Chemistry, (first edition 1978), ninth edition 2010, Oxford University Press, Oxford UK, ISBN 978-0-19-954337-3.
• Bacon, F. (1620). Novum Organum Scientiarum, translated by Devey, J., P.F. Collier & Son, New York, 1902.
• თარგი:Cite book
• Bailyn, M. (1994). A Survey of Thermodynamics, American Institute of Physics Press, New York, ISBN 0-88318-797-3.
• Born, M. (1949). Natural Philosophy of Cause and Chance, Oxford University Press, London.
• Bryan, G.H. (1907). Thermodynamics. An Introductory Treatise dealing mainly with First Principles and their Direct Applications, B.G. Teubner, Leipzig.
• Callen, H.B. (1960/1985). Thermodynamics and an Introduction to Thermostatistics, (1st edition 1960) 2nd edition 1985, Wiley, New York, ISBN 0-471-86256-8.
• თარგი:Cite journal A translation may be found here. A mostly reliable translation is to be found at Kestin, J. (1976). The Second Law of Thermodynamics, Dowden, Hutchinson & Ross, Stroudsburg PA.
• Chandrasekhar, S. (1961). Hydrodynamic and Hydromagnetic Stability, Oxford University Press, Oxford UK.
• თარგი:Cite book
• Clausius, R. (1854). Annalen der Physik (Poggendoff's Annalen), Dec. 1854, vol. xciii. p. 481; translated in the Journal de Mathematiques, vol. xx. Paris, 1855, and in the Philosophical Magazine, August 1856, s. 4. vol. xii, p. 81.
• Clausius, R. (1865/1867). The Mechanical Theory of Heat – with its Applications to the Steam Engine and to Physical Properties of Bodies, London: John van Voorst, 1 Paternoster Row. MDCCCLXVII. Also the second edition translated into English by W.R. Browne (1879) here and here.
• De Groot, S.R., Mazur, P. (1962). Non-equilibrium Thermodynamics, North-Holland, Amsterdam. Reprinted (1984), Dover Publications Inc., New York, ISBN 0486647412.
• Denbigh, K. (1955/1981). The Principles of Chemical Equilibrium, Cambridge University Press, Cambridge UK, ISBN 0-521-23682-7.
• Greven, A., Keller, G., Warnecke (editors) (2003). Entropy, Princeton University Press, Princeton NJ, ISBN 0-691-11338-6.
• თარგი:Citation
• თარგი:Cite journal
• თარგი:Citation, Lecture on Matter, Living Force, and Heat. 5 and 12 May 1847.
• Kittel, C. Kroemer, H. (1980). Thermal Physics, second edition, W.H. Freeman, San Francisco, ISBN 0-7167-1088-9.
• თარგი:Citation
• Kondepudi, D., Prigogine, I. (1998). Modern Thermodynamics: From Heat Engines to Dissipative Structures, John Wiley & Sons, Chichester, ISBN 0-471-97393-9.
• Landau, L., Lifshitz, E.M. (1958/1969). Statisitical Physics, volume 5 of Course of Theoretical Physics, translated from the Russian by J.B. Sykes, M.J. Kearsley, Pergamon, Oxford.
• Lebon, G., Jou, D., Casas-Vázquez, J. (2008). Understanding Non-equilibrium Thermodynamics: Foundations, Applications, Frontiers, Springer-Verlag, Berlin, e-ISBN 978-3-540-74252-4.
• Lieb, E.H., Yngvason, J. (2003). The Entropy of Classical Thermodynamics, Chapter 8 of Entropy, Greven, A., Keller, G., Warnecke (editors) (2003).
• თარგი:Citation
• თარგი:Citation
• თარგი:Cite book
• Pippard, A.B. (1957/1966). Elements of Classical Thermodynamics for Advanced Students of Physics, original publication 1957, reprint 1966, Cambridge University Press, Cambridge UK.
• Planck, M., (1897/1903). Treatise on Thermodynamics, translated by A. Ogg, first English edition, Longmans, Green and Co., London.
• Planck. M. (1914). The Theory of Heat Radiation, a translation by Masius, M. of the second German edition, P. Blakiston's Son & Co., Philadelphia.
• Planck, M., (1923/1927). Treatise on Thermodynamics, translated by A. Ogg, third English edition, Longmans, Green and Co., London.
• თარგი:Cite book
• თარგი:Cite web
• Shavit, A., Gutfinger, C. (1995). Thermodynamics. From Concepts to Applications, Prentice Hall, London, ISBN 0-13-288267-1.
• Truesdell, C. (1969). Rational Thermodynamics: a Course of Lectures on Selected Topics, McGraw-Hill Book Company, New York.
• Truesdell, C. (1980). The Tragicomical History of Thermodynamics 1822–1854, Springer, New York, ISBN 0-387-90403-4.

რესურსები ინტერნეტში

• Plasma heat at 2 gigakelvins – Article about extremely high temperature generated by scientists (Foxnews.com)
• Correlations for Convective Heat Transfer – ChE Online Resources