ნახშირორჟანგი

თარგი:ინფოდაფა ნივთიერება ნახშირორჟანგი — ნახშირბადის დიოქსიდი, $\mathrm{C}\mathrm{O}{\phantom{A}}_2$, ოქსიდი $\mathrm{C}(\mathrm{I}\mathrm{V})$, ნახშირბადის უმაღლესი ჟანგეული. აღმოაჩინა შოტლანდიელმა ქიმიკოსმა ჯოზეფ ბლეკმა მაგნიუმკარბონატის დაშლისას.

ნახშირორჟანგი შედის ჰაერის შედგენილობაში 0,03%-ით. ნახშირორჟანგი უფერული, ოდნავ მომჟავო სუნისა და გემოს მქონე აირია; სიმკვრივე 1,9 კგ/კუბ.მ.; კრიზისული ტემპერატურა 31 ცელსიუსი, კრიზისული წნევა 7,62 მეგნ/კვ.მ. ნახშირორჟანგი ატმოსფერულ წნევასა და 78 გრადუსზე თხევად მდგომარეობაში გადასვლის გარეშე მყარდება და წარმოქმნის თეთრ თოვლისებრ მასას („მშრალი ყინული“). თხევადი ნახშირორჟანგი არსებობს ოთახის ტემპერატურაზე მხოლოდ 5,85 მეგნ/კვ.მ.-ზე მეტი წნევის დროს.

თხევადი ნახშირორჟანგის სიმკვრივეა 771 კგ/კუბ.მ., მყარის - 1512 კგ/კუბ.მ. იხსნება წყალსა და ორგანულ გამხსნელებში. ენერგიულად უერთდება ფუძეებს და წარმოქმნის კარბონატებს. $\mathrm{C}\mathrm{O}{\phantom{A}}_2$ არ იწვის, არც ხელს უწყობს წვას.

მიღება და გამოყენება

ნახშირორჟანგი ურთიერთქმედებს გავარვარებულ ნახშირთან, ამიაკთან და სხვ. მრეწველობაში ნახშირბადს იღებენ კირქვის გამოწვით, ლაბორატორიაში მარილმჟავას ურთიერთქმედებით მარმარილოსთან.

ნახშირორჟანგს იყენებენ გაზიანი წყლების, ლუდისა და შაქრის წარმოებაში. იყენებენ აგრეთვე ქიმიურ მრეწველობაში სოდის, შარდოვანას, ოქსიკარბომჟავების მისაღებად, აგრეთვე თბოგადამტან რეაქტორებში, ხანძრების ჩასაქრობად და სხვა მიზნით.

ლიტერატურა

• Seppanen, Fisk and Mendell, Association of Ventilation Rates and CO₂ Concentrations with Health and Other Responses in Commercial and Institutional Buildings, Indoor Air 1999. თარგი:En
• Shendell, Prill, Fisk, Apte1, Blake & Faulkner, Associations between classroom CO₂ concentrations and student attendance in Washington and Idaho, Indoor Air 2004. თარგი:En
• Soentgen, Jens, Hot air: The science and politics of CO2. In: Global Environment, Vol 7, March 2014, pp. 134–171. თარგი:En

რესურსები ინტერნეტში

• თარგი:ICSC
• Carbon dioxide MSDS თარგი:Webarchive by Amerigas in the SDSdata.org database.
• CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Carbon Dioxide
• CO₂ Carbon Dioxide Properties, Uses, Applications
• Dry Ice information თარგი:Webarchive
• Trends in Atmospheric Carbon Dioxide (NOAA)
• "A War Gas That Saves Lives." Popular Science, June 1942, pp. 53–57.
• NASA's Orbiting Carbon Observatory თარგი:Webarchive
• The on-line catalogue of CO₂ natural emissions in Italy თარგი:Webarchive
• Reactions, Thermochemistry, Uses, and Function of Carbon Dioxide თარგი:Webarchive
• Carbon Dioxide – Part One and Carbon Dioxide – Part Two at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
• CO₂ emissions from fuel combustion თარგი:Webarchive