დუბნიუმი

თარგი:ინფოდაფა დუბნიუმი დუბნიუმი (თარგი:Lang-la; ქიმიური სიმბოლო — $\mathrm{D}\mathrm{b}$), ნილსბორიუმი (თარგი:Lang-la; ქიმიური სიმბოლო — $\mathrm{N}\mathrm{s}$), უნნილპენტიუმი (თარგი:Lang-la; ქიმიური სიმბოლო — $\mathrm{U}\mathrm{n}\mathrm{p}$), ეკა-ტანტალი (Eka-tantalum) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, მეხუთე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეხუთე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, Vბ) ხელოვნურად მიღებული რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 105, სიმკვრივე — 21.6 გ/სმ³. შედარებით მდგრადი იზოტოპია ${\phantom{A}}_{\phantom{}}^{\phantom{262}}{\phantom{A}}_{\phantom{2}}^{\phantom{2}262}\mathrm{D}\mathrm{b}$ (T_1/2=40 წმ).

ისტორია

105-ე ელემენტი პირველად ამაჩქარებელში მიღებულ იქნა ქალაქ დუბნაში 1970 წელს გიორგი ფლიოროვის ჯგუფის მიერ ²⁴³Am-ის ბირთვების დაბომბვით ²²Ne-ის იონებით და მათგან დამოუკიდებლად ბერკლიში (აშშ-ში) რეაქციით ²⁴⁹Cf + ¹⁵N→ ²⁶⁰Db + 4n. თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის სამუშაო ჯგუფმა 1993 წელს დაასკვნა, რომ 105-ე ელემენტის აღმოჩენის პატივი გაყოფილი უნდა იყოს დუბნისა და ბერკლის ჯგუფებს შორის.

სახელწოდების წარმომავლობა

საბჭოთა მეცნიერებმა წამოაყენეს წინადადება ახალი ელემენტისათვის დაერქვათ სახელწოდება - ნილსბორიუმი (Ns) ნილს ბორის პატივსაცემად, ამერიკელებმა — ჰანიუმი (Ha), ოტო ჰანის საპატივცემლოდ, ურანის სპონტანური დაშლის აღმოჩენის ერთ ერთი ავტორისა. 1994 წელს თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის კომისიამ წამოაყენა სახელწოდება ჟოლიოტიუმი (Jl), ჟოლიო-კიურის საპატივცემლოდ; აქამდე ელემენტს ოფიციალურად ეწოდებოდა ლათინურად მისი რიცხობრივი აბრევიატურა  — უნნილპენტიუმი (Unp), ანუ უბრალოდ 105. სიმბოლების Ns, На, Jl ნახვა სხვა და სხვა წლებში გამოცემულ ელემენტების ცხრილებში შეიძლებოდა. თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის საბოლოო გადაწყვეტილებით 1997 წელს ელემენტს ეწოდა დუბნიუმი — ქალაქ დუბნაში რუსეთის ბირთვული ფიზიკის კვლევთი ცენტრის საპატივცემლოდ.

ცნობილი იზოტოპები

იზოტოპი	მასა	ნახევარდაშლის პერიოდი	დაშლის ტიპი
255Db	255	$1,6{}_{-0,4}^{+0,6}$ წმ	α-დაშლა 251Lr (80 %); სპონტანური დაყოფა
256Db	256	$1,6{}_{-0,3}^{+0,5}$ წმ	α-დაშლა 252Lr (64 %); β-დაშლა в 256Rf (36 %); სპონტანური დაყოფა (0,02 %)
257Db	257	$1,50{}_{-0,15}^{+0,19}$ წმ	α-დაშლა в 253Lr
258Db	258	4,0 ± 1,0 წმ	α-დაშლა 254Lr (67 %); β-დაშლა 258Rf
259Db	259	0,51 ± 0,16 წმ	α-დაშლა 255Lr
260Db	260	1,52 ± 0,13 წმ	α-დაშლა 256Lr
261Db	261	1,8 ± 0,4 წმ	α-დაშლა 257Lr
262Db	262	35 ± 5 წმ	α-დაშლა 258Lr (67 %); სპონტანური დაყოფა
263Db	263	$27{}_{-07}^{+10}$ წმ	სპონტანური დაყოფა (55 %); α-დაშლა 259Lr (41 %); β-დაშლა 263Rf (3 %)
267Db	267	$73{}_{-033}^{+350}$ წთ.	სპონტანური დაყოფა
268Db	268	$32{}_{-07}^{+11}$ სთ.	სპონტანური დაყოფა

რესურსები ინტერნეტში

• დუბნიუმი Webelements-ზე
• დუბნიუმი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში თარგი:Webarchive
• ელემენტების სინთეზის შესახებ საიტზე - ОИЯИ თარგი:Webarchive