აცეტონი

აცეტონი, დიმეთილკეტონი, C₃H₆O — უმარტივესი კეტონი, უფერო სითხე დამახასიათებელი სუნით. დუღილის ტემპერატურაა 56,1°C, დნობისა კი −95°C, სიმკვრივე — 0,7899 გ/სმ³. აცეტონს ახასიათებს კეტონების ყველა თვისება: წარმოქმნის ოქსიმს, სემიკარბაზონს, ოქსინიტრილს. იგი იერთებს ქლორეტონს და იძლევა ანტისეპტიკურ ქლორეტონს (CH₃)₂C(OH)CCl₃. აცეტონზე ქლორისა და ტუტის მოქმედებით შეიძლება ქლოროფორმის მიღება. აცეტონი რეაქციისუნარიანი ნაერთია, მონაწილეობს მრავალ ქიმიურ რეაქციაში, რომელთაგან ბევრი სამრეწველო მნიშვნელობისაა. აცეტონს თავდაპირველად ღებულობდნენ კალციუმის აცეტატის მშრალი გამოხდით: (CH₃COO)₂Ca→CH₃COCH₃+CaCO₃ და ძმარმჟავას ორთქლის გატარებით სხვადასხვა კატალიზატორზე (ცერიუმის ჟანგი, ტიტანი და სხვა). მისი მიღების შედარებით ახალი მეთოდია პროპილენის ჰიდრატაციითა და წარმოქმნილი იზოპროპილის სპირტის დაჟანგვით:

$C{H}_3-CH=C{H}_2\stackrel{H_{2}O}{\to }C{H}_{3}CH(OH)C{H}_3\stackrel{O_2}{\to }C{H}_{3}COC{H}_3+H_{2}O$

გამოყენება

აცეტონს ხშირად იყენებენ გამხსნელად (განსაკუთრებით ნიტრო- და აცეტილცელულოზასთვის), ლაბორატორიებსა და მრეწველობაში, აგრეთვე საწყის პროდუქტად კეტონის, იოდოფორმის, იზოპრენის, მეტაკრილმჟავას ეთერებისა და სხვათა მიღებისას.

რესურსები ინტერნეტში

• NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
• Acetone Safety Data Sheet (SDS) თარგი:Webarchive
• Hazardous substances databank entry at the national library of medicine თარგი:Webarchive
• Calculation of vapor pressure, liquid density, dynamic liquid viscosity, surface tension of acetone