იხილეთ წყარო გვერდისთვის ზარინი

{{ინფოდაფა ნივთიერება
  | სათაური                 = ზარინი
  | სურათი                  = Sarin-2D-by-AHRLS-2011.png
  | სურათი3D                = Sarin-3D-balls-by-AHRLS-2012.png
  | სურათი მცირე             = <!-- ფაილის სახელი -->
 
  | სახელწოდება               = <!-- ქიმიური კლასიფიკაციის მიხედვით -->
  | ტრადიციული სახელწოდება    = <!-- ასეთის არსებობის შემთხვევაში -->
  | შემოკლება                  = <!-- მიღებული შემოკლებული სახელწოდება -->
  | ქიმიური ფორმულა           = <chem>C4H10FO2P</chem>
  | ემპირიული ფორმულა        = <!-- მაგალითად: С<sub>2</sub>H<sub>6</sub>O -->
  | ფარდ. მოლეკ. მასა         = <!-- რიცხვი, მ.ა.ე. -->
  | მოლური მასა               = 140.09
 
  | სიმკვრივე                 = 1.0887
  | სიმტკიცის ზღვარი          = <!-- რიცხვი, ნ/მმ² -->
  | სიმაგრე                 = <!-- რიცხვი (განზომილების ერთეულის გარეშე) -->
  | მინარევები                   = <!-- ტიპიური რაოდენობა, ნაჩვენები ერთეულებში -->
  | მდგომარეობა                 = <!-- მყარი/თხევადი/აირი -->
  | დინამიური სიბლანტე     = <!-- რიცხვი, პ·წმ (20 °C-ზე) -->
  | კინემატიკური სიბლანტე   = <!-- რიცხვი, სმ²/წმ (20 °C-ზე) -->
 
  | დნობის ტემპერატურა           = −56
  | დუღილის ტემპერატურა             = 158 
  | დაშლის ტემპერატურა          = <!-- რიცხვი, °C -->
  | აფეთქების ტემპერატურა             = <!-- რიცხვი, °C -->
  | აალების ტემპერატურა       = <!-- რიცხვი, °C -->
  | თვითაალების ტემპერატურა   = <!-- რიცხვი, °C -->
  | სამმაგი წერტილი             = <!-- ? კ (? °C), ? პ -->
  | კრიტიკული წერტილი         = <!-- ? კ (? °C), ? პ -->
  | თბოტევადობა              = <!-- რიცხვი, ჯ/(მოლი·კ) (მოლური თბოტევადობა) -->
  | თბოტევადობა2             = <!-- რიცხვი, ჯ/(კგ·კ) (კუთრი თბოტევადობა) -->
  | თბოგამტარობა          = <!-- რიცხვი, ვტ/(მ·კ) -->
  | წარმოქმნის ენტალპია     = <!-- რიცხვი, კჯ/მოლი -->
  | აორთქლების კუთრი სითბო = <!-- რიცხვი, ჯ/ჯგ -->
  | აორთქლების კუთრი სითბო2= <!-- რიცხვი, ზომადობა -->
  | დნობის კუთრი სითბო       = <!-- რიცხვი, ჯ/კგ -->
  | დნობის კუთრი სითბო2      = <!-- რიცხვი, ზომადობა -->
  | სითბური გაფართოება       = <!-- რიცხვი (განზომილების ერთეულის გარეშე) -->
  | ტრანსფორმაციის ინტერვალი    = <!-- რიცხვი, ° -->
  | დარბილების ტემპერატურა   = <!-- რიცხვი, ° -->
  | ორთქლის წნევა             = <!-- რიცხვი (განზომილების ერთეულის მითითებით!); შესაძლებელია ნებისმიერი ტექსტის დამატება -->
 
  | მჟავის დისოციაციის მუდმივა    = <!-- რიცხვი (განზომილების ერთეულის გარეშე) -->
  | ხსნადობა             = <!-- რიცხვი, გ/100 მლ -->
  | ხსნადობა1            = <!-- რიცხვი, გ/100 მლ -->
  |   ნივთიერება1               = <!-- ნივთიერება 1 -->
  | ხსნადობა2            = <!-- რიცხვი, გ/100 მლ -->
  |   ნივთიერება2               = <!-- ნივთიერება 2 -->
  | ხსნადობა3            = <!-- რიცხვი, გ/100 მლ -->
  |   ნივთიერება3               = <!-- ნივთიერება 3 -->
  | ხსნადობა4            = <!-- რიცხვი, გ/100 მლ -->
  |   ნივთიერება4               = <!-- ნივთიერება 4 -->
  | ხვედრითი ბრუნვა                  = <!-- რიცხვი, в ° -->
  | იზოელექტრული წერტილი    = <!-- რიცხვი (განზომილების ერთეულის გარეშე) -->
 
  | გამჭვირვალობის დიაპაზონი     = <!-- რიცხვი-რიცხვი, ნმ -->
  | გარდატეხის მაჩვენებელი    = <!-- რიცხვი (განზომილების ერთეულის გარეშე) -->
  | ბრიუსტერის კუთხე             = <!-- რიცხვი, ° -->
 
  | ჰიბრიდიზაცია              = <!-- ? -->
  | კოორდინაციული გეომეტრია = <!-- ? -->
  | კრისტალური სტრუქტურა = <!-- სტრუქტურის აღწერა -->
  | დიპოლური მომენტი          = <!-- რიცხვი, დებაი -->
 
  | CAS                       = [http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=107-44-8 107-44-8]
  | PubChem                   = [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/7871 7871]
  | EINECS                    = <!-- ნომერი EINECS-ის მიხედვით -->
  | SMILES                    = <!-- ქიმიური ფორმულა SMILES-ის მიხედვით -->
  | ЕС                        = <!-- სარეგისტრაციო ნომერი EC კლასიფიკაციის მიხედვით -->
  | RTECS                     = <!-- ნომერი  RTECS-ის მიხედვით -->
 
  | ტოკსიკურობა               = უკიდურესად ტოქსიკური<ref>{{cite web |title=Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen |url=http://gestis-en.itrust.de/nxt/gateway.dll?f=templates&fn=default.htm&vid=gestiseng:sdbeng |work=GESTIS Substance Database |accessdate=November 15, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120064433/http://gestis-en.itrust.de/nxt/gateway.dll?f=templates&fn=default.htm&vid=gestiseng:sdbeng |archivedate=იანვარი 20, 2012 }}</ref>
| LD50 = 550 ug/kg (rat, oral) <ref>http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/107-44-8</ref>
  | LD50                     = <!-- რიცხვი -->
  | რისკის ფრაზები             = სასიკვდილო ქოლინერგული აგენტი
  | უსაფრთხოების ფრაზები       = <!-- მაგ. S2(შეინახეთ ბავშვისათვის მიუწვდომელ ადგილას) --> 
 | NFPA-F = 1
 | NFPA-H = 4
 | NFPA-R = 1
 | NFPA-S = 
 }}
'''ზარინი''' — უფერო, უსუნო სითხე<ref name=niosh>[http://www.cdc.gov/niosh/ershdb/EmergencyResponseCard_29750001.html Sarin (GB)]. Emergency Response Safety and Health Database. National Institute for Occupational Safety and Health. Accessed April 20, 2009.</ref> ქიმიური ფორმულით <chem>C4H10FO2P</chem>. ზარინი [[ნერვული აგენტები]]ს რიცხვშია, რის გამოც მას ქიმიურ იარაღად იყენებენ. ის მასობრივი განადგურების იარაღთა სიაშია. [[1997|1997 წელს]] ქიმიური იარაღის კონვენციით ზარინის წარმოება და დასაწყობება აიკრძალა და ის ქიმიური იარაღის 1-ლ სიაში მოხვდა. [[1994|1994 წელს]] [[გაერო]]ს სპეციალური კომისიის გადაწყვეტილებით და უშიშროების საბჭოს 687-ე რეზოლუციით განადგურდა [[ერაყი|ერაყში]] არსებული ზარინის საცავები.<ref>{{Citation |page= 36 |work= UN Chronicle |publication-date= September 1, 1994 |volume=31 |issue=3 |title= Nearly half a million liters of chemical warfare agents destroyed in two-year operation. |quote= The two-year operation managed to destroy ... the nerve agents sarin and tabun .... The UN Special Commission on Iraqi disarmament, set up under Security Council resolution 687 (1991) concerning the disposal of Iraq's weapons of mass destruction, reported that it had completed in June an important part of its mandate--the elimination of that country's declared chemical weapons stockpile.|url= https://www.questia.com/magazine/1G1-16435096/nearly-half-a-million-liters-of-chemical-warfare-agents |accessdate= December 30, 2015}}</ref>
ზარინი არის ორგანოფოსფატების ნაერთი. მცირე კონცენტრაციაც კი სასიკვდილოა. სასიკვდილოდ საკმარისი დოზის შესუნთქვის შემდეგ ადამიანი იღუპება ერთიდან<ref>{{Citation |page= |work= Lawfare: Hard National Security Choices |publication-date= September 17, 2013 |title= A Poisonous Affair: America, Iraq, and the Gassing of Halabja review of A Poisonous Affair: America, Iraq, and the Gassing of Halabja by Joost R. Hiltermann (Cambridge UP 2007) |author= Kenneth Anderson |url= https://www.lawfareblog.com/poisonous-affair-america-iraq-and-gassing-halabja-joost-r-hiltermann |accessdate= December 30, 2015|quote= ... death can occur within one minute of direct inhalation as the lung muscles are paralyzed.}}</ref><ref>{{Citation |author = Michael Smith |publication-date= August 26, 2002 |title= Saddam to be target of Britain's 'E-bomb' |work= The Daily Telegraph |page= A18|url= http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/1405440/Saddam-to-be-target-of-Britains-E-bomb.html |accessdate=December 30, 2015|quote = The nerve agents Sarin and VX. Colourless and tasteless, they cause death by respiratory arrest in one to 15 minutes. }}</ref> ათ წუთამდე დროში, რადგან [[ფილტვები]]თ შესუნთქული ნივთიერება [[კუნთი|კუნთები]]ს დამბლას იწვევს. თუ ადამიანი არ მიიღებს სასიკვდილო დოზას, მაგრამ არც შესაბამისი წამლებით იმკურნალებს, შესაძლოა მან სამუდამო ნევროლოგიური დაზიანება მიიღოს.
==სინთეზი და თვისებები==
ზარინი მიიღება [[მეთილფოსფოროვანი მჟავის დიქლორიდი|მეთილფოსფოროვანი მჟავის დიქლორიდის]], [[იზოპროპილის სპირტი|იზოპროპილის სპირტისა]] და [[ნატრიუმის ფთორიდი|ნატრიუმის ფთორიდის]] რეაქციით:
*<math> \mathrm {CH_3POCl_2 + CH_3CH(OH)CH_3 + NaF \rightarrow CH_3P(\!=\!O)(F)OCH(CH_3)_2 ,}</math>
სხვა ხერხით მას იღებენ მეთილფოსფოროვანი მჟავის დიქლორიდის, მეთილფოსფონილის დიფთორიდისა და იზოპროპილის სპირტისგან:
*<math> \mathrm {CH_3POCl_2 + CH_3POF_2 + CH_3CH(OH)CH_3 \rightarrow CH_3P(\!=\!O)(F)OCH(CH_3)_2 .}</math>
ოთახის ტემპერატურაზე ზარინი უფერო სითხეა, რომელსაც სუსტად გამოხატული [[ვაშლი]]ს ყვავილის სუნი აქვს. [[წყალი|წყალთან]] და ორგანულ გამხსენელებთან შედის ყველა რეაქციაში. ორთქლის მაღალი [[წნევა|წნევის]] გამო ის სწრაფად ორთქლდება. აირად მდგომარეობაშიც ზარინი უფერო და უსუნოა.

100&nbsp;°C-მდე ტემპერატურაზე თერმულად სტაბილურია, მის დაშლას აჩქარებს [[მჟავა|მჟავების]] თანაობა.

==ბიოლოგიური ეფექტი==
[[ფაილი:Sarin Wirkungsweise.png|thumbnail|100px|<small>ზარინი (წითელი), აცეტილქოლინესტერისი (ყვითელი), აცეტლქოლინი (ლურჯი)</small>|მარცხნივ]]
სხვა ნერვული აგენტების მსგავსდად, ზარინი უტევს [[ნერვული სისტემა|ნერვულ სისტემას]] და კუნთების დამბლას იწვევს. სიკვდილის მთავარი მიზეზი ასფიქსია ხდება, რადგან [[სუნთქვა]]ში მონაწილე კუნთები ითიშება. 
კონკრეტულად, ზარინი არის აცეტილქოლინესთერაზას ძლიერი ინჰიბიტორი<ref>{{cite journal |vauthors =Abu-Qare AW, Abou-Donia MB |title=Sarin: health effects, metabolism, and methods of analysis |journal= Food Chem. Toxicol. |volume=40 |issue=10 |pages=1327–33 |date=October 2002 |pmid=12387297 |doi=10.1016/S0278-6915(02)00079-0 |url=https://archive.org/details/sim_food-and-chemical-toxicology_2002-10_40_10/page/1327}}</ref>, ფერმენტის, რომელიც გარდაქმნის ნევრომედიატორ აცეტილქოლინს. [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებში]], აცეტილქოლინი არის მედიატორი, რომელიც ნერვკუნთოვან გადაცემაში გამოიყენება ცენტრალურ ნერვულ სისტემასა და [[ნეირონი|ნეირონებს]] შორის სიგნალის გადასაცემად. 
ზარინი მოქმედებს ქოლინესთერაზაზე [[კოვალენტური ბმა|კოვალენტური ბმების]] წარმოქმნით. ფტორი ტოვებს ნივთიერებას, შედეგად [[ფოსფოდიეთერული ბმა]] წარმოიქმნება და ბიოლოგიურად არააქტიური ხდება.<ref>{{cite journal  |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A, etal |title=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |volume=38 |issue=22 |pages=7032–9 |date=June 1999 |pmid=10353814 |doi=10.1021/bi982678l |url=}}.</ref><ref>{{cite journal | last1 = Hörnberg | first1 = Andreas | last2 = Tunemalm | first2 = Anna-Karin | last3 = Ekström | first3 = Fredrik | title = Crystal Structures of Acetylcholinesterase in Complex with Organophosphorus Compounds Suggest that the Acyl Pocket Modulates the Aging Reaction by Precluding the Formation of the Trigonal Bipyramidal Transition State†,‡ | journal = Biochemistry | volume = 46 | issue = 16 | pages = 4815–4825 | year = 2007 | pmid = 17402711 | doi = 10.1021/bi0621361 }}</ref>

მისი მოქმედების მექანიზმი ჰგავს ბევრი ინსექტიციდის, მათ შორის [[კარბოფოსი]]სას. ბიოლოგიური აქტივობის თვალსაზრისით ის ჰგავს კარბამატებს, როგორიცაა სევინი და მედიკამენტებს: პირიდოსტიგმინს, ნეოსტიგმინს და ფიზოსტიგმინს.
==მოქმედება და მკურნალობა==
[[ფაილი:Sarin test rabbit.jpg|მინი|[[1970]] წელს ზარინის შედეგების კურდღელზე გამოცდა.|120px]]
ზარინი მკვეთრად არასტაბილურია (სითხე მარტივად გადაიქცევა აირად) მისი მონათესავე ნერვული აგენტების მსგავსად, ამიტომ მისი შესუნთქვა ძალიან საშიშია, ამასთან შესაძლოა მისმა ორთქლმა [[კანი]]დანაც შეაღწიოს. 
ზარინის მცირე კონცენტრაციამაც კი შესაძლოა სიკვდილი გამოიწვიოს. თუ ინჰალაციის შემდეგ მოწამლული ადამიანი 1-იდან 10 წუთამდე დროში ანტიდოტებს ატროპინს და პრალიდოქსიმს მიიღებს, ის შეიძლება გადარჩეს.<ref name=niosh />  პრალიდოქსიმს ქოლინესტერაზას რეგენერაცია შეუძლია, თუ ავადმყოფს მას ხუთი საათის განმავლობაში მისცემენ. ბიპერიდენი, სინთეტიკური აცეტილქოლინის ანტაგინისტი, განიხილება ატროფინის შემცვლელად, რადგან მასზე უკეთესად და ეფექტურად მოქმედებს.<ref>{{cite journal|last=Shim|first=TM|author2=McDonough JH |title=Efficacy of biperiden and atropine as anticonvulsant treatment for organophosphorus nerve agent intoxication|journal=Archives of Toxicology|date=May 2000|volume=74|issue=3|pages=165–172|doi=10.1007/s002040050670|pmid=10877003}}</ref>

სუფთა სახის ზარინი [[ციანიდი|ციანიდზე]] 26-ჯერ მეტად სასიკვდილოა.<ref>{{cite web|title=Sarin gas as chemical agent – ThinkQuest- Library |url=http://library.thinkquest.org/27393/dreamwvr/agents/sarin1.htm |accessdate=August 13, 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808094319/http://library.thinkquest.org/27393/dreamwvr/agents/sarin1.htm |archivedate=August 8, 2007 }}</ref>

ზარინით გამოწვეული პირველი სიმპტომები არის სურდო და გულ-მკერდის არეში შებოჭილობა. ამის შემდეგ, მოწამლულს ეწყება გულისრევა, სუნთქვის უკმარისობა და ნერწყვდენა. მოგვიანებით ადამიანი მთლიანად კარგავს კონტროლს საკუთარ სხეულზე, რაც კრუნჩხვაში გადაიზრდება. საბოლოოდ, მსხვერპლი ვარდება [[კომა]]ში და კრუნჩხვით სპაზმებთან ერთად სუნთქვაც უჩერდება.
==ტოქსიკურობა==
ზარინი ძალიან ტოქსიკური ნივთიერებაა. მისი ადამიანზე მოქმედება გამოითვალა [[ცხოველები|ცხოველებზე]] დაკვირვების შედეგად. მისი ტოქსიკურობის მინიმალურ კონცენტრაციად მიჩნეულია 35 მგ-წთ/კუბი. შედარებისთვის სხვა მომწამვლელი ნივთიერებების იგივე მაჩვენებლებია:
*[[წყალბადი]]ს ციანიდი — 2860 მგ-წთ/კუბი<ref name=":0">{{Cite book|title = US Army Field Manual 3-11.9 Potential Military Chemical/Biological Agents and Compounds|last = |first = |publisher = United States Department of Defense|year = 2005|isbn = |location = |pages = }}</ref> (ზარინზე 81-ჯერ სუსტი)
*ფოსგენი — 1500 მგ-წთ/კუბი<ref name=":0" />  (ზარინზე 43-ჯერ სუსტი)
*იპრიტი — 1000 მგ-წთ/კუბი<ref name=":0" /> (ზარინზე 28-ჯერ სუსტი)
*[[ქლორი]] — 19000 მგ-წთ/კუბი <ref>{{Cite book|title = US Army Field Manual 3-9 Potential Military Chemical/Biological Agents and Compounds|last = |first = |publisher = United States Department of Defense|year = 1990|isbn = |location = |pages = 71}}</ref> (ზარინზე 543-ჯერ სუსტი)
==ისტორია==
ზარინი აღმოაჩინეს [[1938|1938 წელს]] [[გერმანია]]ში, [[ვუპერტალი|ვუპერტალში]] IG Farben-ის მეცნიერებმა. ის გერმანელების შექმნილი ოთხი ნერვული აგენტიდან უძლიერესია. სახელი მათი აღმომჩენი მეცნიერების ინიციალების მიხედვით დაერქვა.<ref name="Evans2008">{{cite book
| author = Richard J. Evans
| title = The Third Reich at War, 1939–1945
| year = 2008
| publisher=Penguin
| isbn = 978-1-59420-206-3
| page=669
| url = http://books.google.com/books?id=0XZHSyTLyIMC&pg=PA669
| accessdate = January 13, 2013
}}</ref>
===ქიმიურ იარაღად გამოყენების ქრონოლოგია===
[[ფაილი:Demonstration cluster bomb.jpg|მინი|ზარინის სადემონსტრაციო კასეტური ბომბი [[აშშ]]-ში]]
* ადრეული [[1950-იანები]]: [[ნატო]]მ ზარინი სტანდარტულ ქიმიურ იარაღად მიიღო. [[სსრკ]] და [[აშშ]] მას სამხედრო მიზნებისთვის იყენებდა.
* [[1953|1953 წელი]]: 20 წლის რონალდ მედისონი, [[სამეფო სამხედრო-საჰაერო ძალები]] ინჟინერი დაიღუპა ზარინის გამოცდის დროს. მაშინ მისი სიკვდილი უბედურ შემთხვევას მიაწერს. თუმცა, [[2004|2004 წელს]] ჩატარებულმა გამოძიებამ აჩვენა, რომ მედისონი უკანუნოდ ნერვული აგენტების არათერაპიული ექსპერიმენტების დროს მოკლეს.<ref>{{cite news
| url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/wiltshire/4013767.stm
| publisher=BBC News Online
| title=Nerve gas death was 'unlawful'
| date=November 15, 2004}}</ref>
*[[1957|1957 წელი]]: შეერთებულ შტატებში ზარინის მასობრივი წარმოება შეწყდა, თუმცა არსებული მარაგების ხელახლა გამოხდა [[1970|1970 წლამდე]] გრძელდებოდა.<ref>{{Cite web |url=http://www.wood.army.mil/chmdsd/images/pdfs/Jan-June%202006/Kirby-Nerve%20Gas.pdf |title=www.wood.army.mil |accessdate=2017-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170211021417/http://www.wood.army.mil/chmdsd/images/pdfs/Jan-June%202006/Kirby-Nerve%20Gas.pdf |archivedate=2017-02-11 }}</ref>
* [[1976|1976 წელი]]: [[ჩილე]]ს სადაზვერვო სამსახურმა [[ბიოქიმია|ბიოქიმიკოს]] ეუგენიო ბერიოსს დაავალა ზარინის აირის გაუმჯობესება, რათა ის მოწინააღმდეგეებთან ბრძოლაში გამოეყენა.<ref name=Consortium>Samuel Blixen, [http://www.consortiumnews.com/1999/c011399a.html Pinochet's Mad Scientist], ''Consortium News'', January 13, 1999 {{en icon}}</ref> დაზვერვის მთავარი ამოცანა, აირის გამოყენების გაადვილება იყო. მოგვიანებით ბერიოსი მოწმობს, რომ ზარინი რამდენიმე მკვლელობისათვის გამოიყენეს.<ref name=SarinB>''Townley reveló uso de gas sarín antes de ser expulsado de Chile'', ''El Mercurio'', September 19, 2006 {{es icon}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/1981/12/13/us/plot-to-kill-letelier-said-to-involve-nerve-gas.html | work=New York Times | title=Plot to kill Letelier said to involve nerve gas | date=December 13, 1981 | accessdate=June 8, 2015}}</ref>
* [[1988|1988 წლის]] [[მარტი]]: ჩრდილოეთ ერაყში ზარინის შემცველი ბომბებით დაიბომბა ეთნიკურად [[ქურთები]]თ დასახლებული [[ჰალაბჯა]] (70 000-იანი მოსახლეობით). დაიღუპა დაახლოებით 5 000 ადამიანი.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/16/newsid_4304000/4304853.stm | work=BBC News | title=1988: Thousands die in Halabja gas attack | date=March 16, 1988 | accessdate=October 31, 2011}}</ref>
*1988 წლის [[აპრილი]]: [[ირან-ერაყის ომი|ირან-ერაყის ომში]] ირანული მხარე ოთხჯერ დაიბომბდა ზარინის ბომბებით.
*[[1993|1993 წელი]]: გაეროს ქიმიური იარაღის კონვენციის 162-მა ხელმომწერმა ქვეყანამ სხვა მრავალ ქიმიურ იარაღთან ერთად, ზარინის წარმოება და გამოყენება აკრძალა. დადგენილება ძალაში შევიდა [[1997|1997 წლის]] [[29 აპრილი|29 აპრილს]] და ზარინის მფლობელ ქვეყნებს მათი განადგურება [[2007|2007 წლამდე]] დაევალათ.<ref>{{cite web|url=http://www.opcw.org/html/db/cwc/eng/cwc_frameset.html|title=Convention on the Prohibition of the Development, Production, Stockpiling and Use of Chemical Weapons and on their Destruction|publisher=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons|accessdate=March 27, 2011}}</ref> დეკლარაციის ძალაში შესვლისას მსოფლიოში 15 047 ტონა ზარინი არსებობდა. [[2015|2015 წლის]] მონაცემებით ამ რაოდენობის 89% განადგურდა.
*[[1994|1994 წელი]]: მაცუმოტოს ინციდენტის შედეგად, იაპონურმა რელიგიურმა სექტამ 8 ადამიანი მოკლა და 200-მდე დააავადა. 
*[[1995|1995 წელი]]: [[ტოკიო]]ს მეტროზე ზარინით თავდასხმა; იგივე რელიგიურმა სექტამ ტოკიოს მეტროში 12 ადამიანი მოკლა.
*[[2004|2004 წელს]] ერაყის ამბოხებისას შეერთებული შტატების სამხედრო კოლონის ახლოს ზარინის შემცველი ბომბი ააფეთქეს. მოიწამლა ორი ჯარისკაცი.<ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/4997808/|title=Bomb said to hold deadly sarin gas explodes in Iraq|date=May 17, 2004|accessdate=August 3, 2007|publisher=MSNBC}}</ref>
*[[2013|2013 წელი]]: [[რიფ-დიმაშკის მუჰაფაზა]]ში [[სირიის სამოქალაქო ომი]]ს<ref name="PortonDown_sarin_Ghouta">{{cite news | first=Joe | last=Murphy | pages= | language= | title=Cameron: British scientists have proof deadly sarin gas was used in chemical weapons attack | date=5 September 2013 | publisher=The Daily Telegraph | url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/cameron-british-scientists-have-proof-deadly-sarin-gas-was-used-in-chemical-weapons-attack-8800528.html | archiveurl=https://www.webcitation.org/6JPl3fD7Y?url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/cameron-british-scientists-have-proof-deadly-sarin-gas-was-used-in-chemical-weapons-attack-8800528.html | archivedate=5 სექტემბერი 2013 | url-status=live | accessdate=9 აპრილი 2017 }}</ref> დროს გოუთაში თავდასხმის დროს სხვადასხვა წყაროებით დაიღუპა 322-დან<ref name="NGO">{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/world/322-died-in-syria-toxic-gas-attacks-ngo-410028|title=NGO says 322 died in Syria 'toxic gas' attacks|agency=AFP |date=August 25, 2013|accessdate=August 24, 2013}}</ref> 1 729<ref name="opposition">{{cite web |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2013/Aug-22/228268-bodies-still-being-found-after-alleged-syria-chemical-attack-opposition.ashx |title=Bodies still being found after alleged Syria chemical attack: opposition |publisher=Dailystar.com.lb |accessdate=August 24, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190305230820/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2013/Aug-22/228268-bodies-still-being-found-after-alleged-syria-chemical-attack-opposition.ashx |archivedate=მარტი 5, 2019 }}</ref> ადამიანამდე.
*[[2017|2017 წელი]]: [[ხან-შაიხუნის ქიმიური თავდასხმა|ხან-შაიხუნის ქიმიური თავდასხმის]] შედეგად ქალაქი [[ხან-შაიხუნი]],<ref>{{cite news |url=http://www.syriahr.com/2017/02/14/%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d9%87%d9%8a%d8%a6%d8%a9-%d8%aa%d8%ad%d8%b1%d9%8a%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%a7%d9%85-%d9%88%d8%aa%d9%86%d8%b8%d9%8a%d9%85-%d8%ac%d9%86%d8%af-%d8%a7/|title=اشتباكات هيئة تحرير الشام وتنظيم جند الأقصى تخلف نحو 70 قتيل بين الطرفين… والأخير يخسر 9 بلدات وقرى خلال الـ 48 ساعة الفائتة|last=SOHRkhan|date=14 February 2017|publisher=Syrian Observatory for Human Rights|accessdate=5 April 2017}}</ref><ref name="defect to ISIS">{{cite web|url=https://www.almasdarnews.com/article/2000-radical-rebels-defect-isis-following-intra-rebel-deal/|title=Over 2,000 radical rebels defect to ISIS following intra-rebel deal|first=Izat|last=Charkatli|date=23 February 2017|publisher=|accessdate=9 აპრილი 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190528115241/https://www.almasdarnews.com/article/2000-radical-rebels-defect-isis-following-intra-rebel-deal/|archivedate=28 მაისი 2019}}</ref><ref name="leaves for Raqqa">{{cite web|url=http://syriadirect.org/news/search-for-the-dead-begins-in-idlib-after-islamic-state-linked-brigade-leaves-for-raqqa/|title=Search for the dead begins in Idlib after Islamic State-linked brigade leaves for Raqqa |date=22 February 2017 |work= |publisher=Syria Direct |accessdate=5 April 2017}}</ref><ref name="Jund al-Aqsa besieged">{{cite web|url=http://www.almasdarnews.com/article/jund-al-aqsa-completely-besieged-rival-rebel-factions-around-two-towns-idlib/|title=Jund al-Aqsa completely besieged by rival rebel factions around two towns in Idlib|author=Chris Tomson|work=al-Masdar News|date=16 February 2017|accessdate=3 იანვარი 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191220042043/https://www.almasdarnews.com/article/jund-al-aqsa-completely-besieged-rival-rebel-factions-around-two-towns-idlib/|archivedate=20 დეკემბერი 2019}}</ref> რომელიც [[იდლიბის მუჰაფაზა]]ში მდებარეობს, ავიაციამ დაბომბა, შედეგად სამოქალაქო პირები მასობრივად მოიწამლნენ ზარინის ქიმიური გაზით. იდლიბის ჯანმრთელობის ორგანოს ინფორმაციით, დაიღუპა სულ მცირე 74 ადამიანი და დაშავდა 557-ზე მეტი.

==რესურსები ინტერნეტში== 
* [http://www.gulfweb.org/bigdoc/report/appgb.html Material Safety Data Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181127070540/http://www.gulfweb.org/bigdoc/report/appgb.html |date=2018-11-27 }}
* [http://fas.org/irp/gulf/cia/960715/72569.htm CIA memo: The Stability of Iraq's Chemical Weapons Stockpile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827142707/http://fas.org/irp/gulf/cia/960715/72569.htm |date=2014-08-27 }}
* [http://emergency.cdc.gov/agent/sarin/basics/facts.asp CDC Sarin fact sheet]
* [http://www.cdc.gov/niosh/ershdb/EmergencyResponseCard_29750001.html CDC Sarin Emergency Response Card]

==სქოლიო==
{{სქოლიო|3}}

[[კატეგორია:ნერვული აგენტები]]
[[კატეგორია:ტოქსიკოლოგია]]
[[კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები]]