იხილეთ წყარო გვერდისთვის შაქარი

[[ფაილი:Sugar 2xmacro.jpg|thumb|300px|გადიდებული შაქრის კრისტალები]]
'''შაქარი''' ({{lang-el|σάκχαρον}} < {{lang-inc|शर्करः|śarkaraḥ|ქვიშა|შაქრის ფხნილი}}) — [[შაქრის ჭარხალი|შაქრის ჭარხლის]] ან [[შაქრის ლერწამი|შაქრის ლერწმისგან]] მიღებული ტკბილი საკვები პროდუქტი. კალორიულობა 100 გრამ შაქარში 1,68 მეგაჯოული (დაახლოებით 400 კკალ). აწარმოებენ თეთრ კრისტალურ შაქარს (შაქრის ფხვნილი) და რაფინირებულ შაქარს (კენჭი შაქარი, რაფინირებული ფხვნილი, [[პუდრი]]). პირდაპირი გამოყენების გარდა იხმარება საკონდიტრო, პურის, საკონსერვო, [[ღვინო|ღვინის]]ა და სხვა სახის წარმოებაში.

==დამზადება==
შაქრის ქარხანაში ჭარხალს გარეცხვის შემდეგ ჭრიან წვრილ ბურბუშელად და გადასცემენ დიფუზიურ აპარატებს. მუქი ფერის მიღებულ დეფუზიურ წვენს გასაწმენდად შემთბობში აცხელებენ 88°C-მდე და უმატებენ კირის რძეს ([[დეფეკაცია]]), შემდეგ კი წვენს ნალექთან ერთად აჯერებენ [[ნახშირორჟანგი]]თ ([[სატურაცია]]). ამ დროს ჭარბი კირი გადაიქცევა უხსნად ნალექად (<chem>CaCO3</chem>), რომელზეც აბსორბირდება ზოგიერთი შეღებილი მინარევი (არაშაქრები). შემდეგ წვენს აცხელებენ 90°C-მდე, ფილტრავენ და უტარებენ ხელახალ სატურაციას, კვლავ ფილტრავენ გასაუფერულებლად, ამუშავებენ გოგირდოვანი აირით ([[სულფიტაცია]]) და ისევ ფილტრავენ. გაწმენდილი წვენი ღია ყვითელი ფერისაა, შეიცავს 14%-მდე მშრალ ნივთიერებებს, მათ შორის 13%-მდე შაქარს. გაწმენდილ წვენს გამოორთქლავენ (მშრალი ნივთიერება — 65%, მათ შორის 60% შაქარი). სიროფს ერთხელ კიდევ უტარებენ სულფიტაციას, ფილტრავენ და ვაკუუმაპარატებში შეხარშავენ (მშრალი ნივთიერება 92.5% მათ შორის 85%-მდე შაქარი). მიღებულ პროდუქტს 1-ლი კრისტალიზაციის უტფელი ჰქვია. შეხარშვისას შაქრის ნაწილი გამოკრისტალდება. ხსნარში (მწვანე ბადაგში) რჩება მხოლოდ 30% შაქარი. სითხისგან კრისტალებს გამოყოფენ ცენტრიფუგვით. მიღებულ თეთრ შაქრის ფხვნილს (შეიცავს 99.75% [[საქაროზა]]ს) აშრობენ და ფუთავენ. მწვანე ბადაგს ერთხელ კიდევ ხარშავენ ვაკუუმ-აპარატებში (მშრალი ნივთიერება 95%) და ღებულობენ მე-2 კრისტალიზაციის უტფელს. მისი გაცივების პროცესში შაქარი გამოკრისტალდება. კრისტალებს გამოყოფენ ცენტრიფუგვით. ამ შემთხვევაში ღებულობენ ე. წ. ყვითელ შაქარს, რომელსაც ისევ ხსნიან გაწმენდილ წვენში და უმატებენ სიროფს. სიროფს სამჯერ ხარშავენ: 1-ლი უტფელი იძლევა შაქრის თეთრ ფხვნილს, მე-2 და მე-3 — ყვითელს. შაქრის რაფინადის (შეიცავს 99.9% [[საქაროზა]]ს) მისაღებად შაქრის ფხვნილს ხსნიან წყალში, სიროფს დამატებით წმენდენ ადსორბენტებით ან იონიტებით, შემდეგ ფილტრავენ და გაწმენდილ სიროფს შეხარშავენ უტფელის მიღებამდე. უტფელის ცენტრიფუგვით ღებულობენ 2% ტენიანობის მქონე შაქარს, რომელსაც წნეხენ და აშრობენ. ანალოგიურად მიიღება შაქარი შაქრის ლერწმისაგან ოღონდ წვნის მისაღებად დაქუცმაცებულ ლერწამს წნეხავენ ვალცებიან წნეხებში.

==შაქრიანობა==
{{მთავარი|ბრიქსის გრადუსი}}
სითხეში შაქრის შემცველობა ითვლება ბრიქსის გრადუსებში. იგი გამოისახება გრამებში ლიტრზე (გ/ლ) ან პროცენტებში (%) შაქრის წონის სითხის მოცულობაზე პროპორციულად. მაგალითად, თუ სითხე ლიტრზე 2 გრამ შაქარს შეიცავს, მაშინ მისი შაქრიანობაა <math>2</math> გ/ლ, ანუ <math>\frac{2\text{გ}}{1000\text{გ}}=0.002=0.2%</math>.

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[კარამელი]]

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|10|694}}
* {{Cite book
|last =Adas
|first =Michael
|title = Agricultural and Pastoral Societies in Ancient and Classical History
|publisher =Temple University Press
|month =January|year =2001
|isbn = 1-56639-832-0
|oclc =44493265}}
* {{Cite book
|last =Barrett & Calvi
|first =Duncan & Nuala
|title = The Sugar Girls
|publisher =Collins
|month =March|year =2012
|isbn = 978-0-00-744847-0}}
* {{Cite book
|last =Hugill
|first =Anthony
|title = Sugar And All That
|url =https://archive.org/details/sugarallthathist0000hugi
|publisher =Gentry Books
|year =1978
|isbn = 0-85614-048-1}}
* {{Cite book
|last =James
|first =Glyn
|title = Sugarcane
|publisher =Blackwell Publishing
|year =2004
|isbn =0-632-05476-X
|oclc =51837990 84251137}}
* A C Hannah, ''The International Sugar Trade'', Cambridge: Woodhead, 1996. ISBN 1-85573-069-3
* {{cite web
|title=Sugars and Sweeteners in Foods
|url=http://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/FST-16.pdf
|publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources
|author=Aurora A. Saulo
|date=March 2005
}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Commons category|Sugars}}
* [http://www.foodsubs.com/Sweeten.html Cook's Thesaurus: Sugar]
* {{dmoz|/Recreation/Collecting/Food_and_Drink_Related/Sugar/|Sugar}}
{{ვიქსიკონი}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}
[[კატეგორია:შაქარი| ]]