იხილეთ წყარო გვერდისთვის ქლორი

{{ინფოდაფა ქლორი}}
'''ქლორი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 241]</ref><ref>{{ქსე|10|540||არა}}</ref> ({{lang-la|Chlorum}} < {{lang-el|chlōros||მწვანე}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Cl</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე პერიოდი|მესამე პერიოდის]], მეჩვიდვმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეშვიდე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIIა) [[ქიმიური ელემენტი]]. [[ატომური ნომერი]]ა — 17, [[ატომური მასა]] — 35.453, t<sub>დნ</sub>- 101&nbsp;°C, t<sub>დუღ</sub> - 34,05&nbsp;°C, სიმკვრივე (აირადი ქლორისა)3,214 კმ/მ³, მოყვითალო-მომწვანო აირი; მიეკუთვნება ჰალოგენებს.

== ფიზიკური თვისებები ==
ქლორი მომწამლავი, მოყვითალო მწვანე ფერის, მხრჩოლავი სუნის [[გაზი]]ა. 6,6 ატ. [[წნევა]]ზე და 20&nbsp;°C ქლორი ადვილად თხევადდება. 1 მოცულობა [[წყალი|წყალში]] იხსნება 2,3 მოცულობა ქლორი.

აირადი ქლორი ჰაერზე 2,5–ჯერ მძიმეა. ქლორის რიგობრივი რიცხვი Z=17. მისი ატომის გარე გარსი შეიცავს 7 [[ელექტრონი|ელექტრონს]]. ქლორის [[მოლეკულა]]ში [[ატომი|ატომები]]  [[კოვალენტური ბმა|კოვალენტური ბმით]] არის შეერთებული CI:Cl. ქლორის წყალხსნარს მომწვანო ფერი და სპეციფიკური მძაფრი სუნი აქვს.

== ქლორის მიღება ==
[[ბუნება]]ში ქლორის ნაერთებში ქლორი თავის უარყოფით [[ვალენტობა]]ს ავლენს, ამიტომ თავისუფალი სახით მისაღებად საჭიროა მისი დაჟანგვა ელექტრონეიტრალურ მდგომარეობამდე. ლაბორატორიულ პირობებში ქლორი შეიძლება მივიღოთ კონცენტრირებული მარილმჟავას მოქმედებით რაიმე მჟანგავზე, როგორიცაა მაგალითად, MnO<sub>2</sub>, KMnO<sub>4</sub>, CaOCl<sub>2</sub> და სხვა.

ქლორის მიღებისას [[მანგანუმი]]ს მინარალის [[პიროლუზიტი]]ს MnO<sub>2</sub>-ის გამოყენებისას [[რეაქცია]] მიმდინარეობს განტოლებით: 
::::::::::4 HCl + MnO<sub>2</sub> →  MnCl<sub>2</sub> + 2 H<sub>2</sub>O + Cl<sub>2</sub>

ეს რეაქცია ორ ფაზად მიმდინარეობს: ჯერ წარმოიქმნება შედარებთ ნაკლებად მდგრადი ოთხვალენტიანი [[მანგანუმი]]ს ქლორიდი – MnCl<sub>4</sub>, რომელიც გათბობისას იშლება ორვალენტიან მანგანუმის ქლორიდად და თავისუფალ ქლორად:
# 4HCl + MnCl<sub>2</sub> → MnCl<sub>4</sub> + 2H<sub>2</sub>O
# MnCl<sub>4</sub> → MnCl<sub>2</sub> + Cl<sub>2</sub>

ქლორის მიღების ეს რექცია გათბობას მოითხოვს. ამ რეაქციით ამჟამად იშვიათად იღებენ ქლორს.

ზემო რეაქციაში ნაცვლად მარილმჟავასი [[გოგირდმჟავა]]სთან ერთად შეიძლება შევიტანოთ  NaCl
::::::::::MnO<sub>2</sub> + 2NaCl + 3H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → 2NaHSO<sub>4</sub> + MnSO<sub>4</sub> + 2 H<sub>2</sub>O + Cl<sub>2</sub>

ამ რეაქციის მიმდინარეობა მოითხოვს ნარევის გათბობას.

ბევრად უფრო ადვილად მიდის რეაქცია [[პერმანგანატი|პერმანგანატსა]] და მარილმჟავას შორის:
::::::::::2KaMnO<sub>4</sub> + 16 HCl → 2MnCl<sub>2</sub> + 2KCl + 8H<sub>2</sub>O + 5Cl<sub>2</sub>

ამ რეაქციის წარმართვისთვის გათბობა საჭირო არ არის, რადგან ქლორი [[ჰაერზე]] უფრო მძიმეა, ამირომ მისი შეგროვება თავღია ჭურჭელში შეიძლება.

[[მანგანუმი]]ს ორჟანგის ნაცვლად შეიძლება სხვა უმაღლესი ჟანგეულის გამოყენება. მაგალითად, [[ტყვია|ტყვიის]] ორჟანგთან (PbO<sub>2</sub>) რეაქცია იმავე გზით მიდის:
::::::::::PbO<sub>2</sub> + 4HCl → PbCl<sub>4</sub> + 2H<sub>2</sub>O
::::::::::PbCl<sub>4</sub> → PbCl<sub>2</sub> + Cl<sub>2</sub>

რეაქცია ქლორიან კირსა და მარილჟავას შორის მიდის შემდეგი გზით:
::::::::::CaOCl<sub>2</sub> + 2HCl → CaCl<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O

ბერთოლეს მარილზე მარილმჟავას მოქმედებისას  აგრეთვე მიიღება თავისუფალი ქლორი:
::::::::::KClO<sub>3</sub> + 6HCl → KCl + 3H<sub>2</sub>O + 3Cl<sub>2</sub>

ლაბორატორიულ პირობებში და [[ტექნიკა]]ში ქლორს იღებენ ქლორნატრიუმის კონცენტრირებული ხსნარების [[ელექტროლიზი]]თ.
{{მთავარი|ელექტროლიზი}}
ელექტროლიზის პროცესს, როგორც ცნობილია, თან ახლავს [[ელექტრონი|ელექტრონების]] გადასვლა კათოდიდან კატიონებზე და ანიონებიდან ანოდზე. მაშასადამე, კათოდზე ხდება აღდგენის პროცესი, ანოდზე – კი დაჟანგვის, ამგვარად, ჟანგვა–აღდგენა შეიძლება ელექტროდენის საშუალებით.

ქლორნატრიუმის წყალხსნარის ელექტროლიზის დროს [[კათოდი|კათოდზე]] განიმუხტება წყალბად–იონები (აღდგენა), [[ანოდი|ანოდზე]] კი ქლორ–იონები(დაჟანგვა):

::::::::::კათოდი      –   2H<sup>+</sup> + 2e = H<sub>2</sub>
::::::::::ანოდი         –  2Cl<sup>-</sup>  - 2e = Cl<sub>2</sub>

ამის შედეგად გამოიყოფა თავისუფალი ქლორი და წყალბადი, ხოლო ხსნარში დარჩება ნატრიუმის ტუტე NaOH. არ შეიძლება ქლორი წყლის ზემოთ შევაგროვოთ, რადგან იგი იხსნება წყალში. თუ წყალში გავხსნით NaCl–ს გაჯერებამდე, მასში ქლორის ხსნადობა მცირე იქნება. ამიტომ მოხერხდება ქლორის შეგროვება გაზომეტრში, რომელშიც წყლის ნაცვლად სუფრის მარილის ნაჯერი ხსნარია.

წარმოებაში მიღებულ ქლორს რკინის ბალონებში ინახავენ მაღალი წნევის ქვეშ. ჩაწნევის წინ ქლორს გააშრობენ, რადგან ტენიანი ქლორი რკინის ძლიერ კოროზიას იწვევს.

ქლორი მომწამლავია, ამიტომ მასთან მუშაობისას დიდი სიფრთხილეა საჭირო.

== ქიმიური თვისებები ==
ქლორი ძლიერ აქტიური [[ქიმიური ელემენტი|ელემენტია.]] ის ყველა [[მეტალი|მეტალს]] უერთდება, ზოგს ადვილად, ზოგს კი ძნელად. განსაკუთრებით ადვილად უერთდება მეტალებს, როცა უკანასკნელი გავარვარებულია ან გაცხელებულია. ამის მაგალითია მეტალური [[ნატრიუმი]]. თუ მეტალურ ნატრიუმს ცეცხლს მოვუკიდებთ და შევიტანთ ქლორის არეში, ის კაშკაშა ალით დაიწვის ქლორში. რეაქციის შედეგად მიიღება [[ქლორნატრიუმი]]:
:::::::::::::::::'''2Na + Cl<sub>2</sub> → 2NaCl + 196 კკალ.'''
ამ რეაქციას ახლავს [[სინათლე|სინათლისა]] და [[სითბო]]ს გამოყოფა.

== ქლორის გამოყენება ==
ქლორი გამოიყენება მრავალი ნაერთის მისაღებად  და კერძოდ, ქლორიანი კირის მოსამზადებლად, რომელიც ფართო გამოყენებას პოულობს სხვადასხვა მიზნებისათვის. თავისუფალი ქლორის მცირე მინარევი საკმარისია დაავადებათა გამომწვევი [[მიკრობი|მიკრობების]] მოსასპობად. ამიტომ [[წყალსადენი]]ს [[წყალი|წყალს]] დააქლორებენ. დაქროლებულ წყალში წარმოქმნილი მცირეოდენი მარილმჟავა სრულიად უვნებელია. თავისუფალი ქლორი და ქლორიანი [[წყალი]] გამოიყენება როგორც გამათეთრებელი საშუალება. ქლორით ათეთრებენ ქსოვილებს  და [[ქაღალდი|ქაღალდს]]. ქლორის ნაერთები გამოიყენება[[სოფლის მეურნეობა|სოფლის მეურნეობის]]  მავნებლებთან საბრძოლველად.

[[მეტალურგია]]ში ქლორი გამოიყენება იშვიათი და ფერადი [[მეტალები]]ს მისაღებად. ქლორის დიდი რაოდენობით ხმარებას [[მარილმჟავა]]ს წარმოქმნის.

== ქლორის ჟანგბადოვანი ნაერთები ==

ქლორი, სხვა [[ჰალოგენები]]ს მსგავსად, უშუალოდ არ უერთდება [[ჟანგბადი|ჟანგბადს]], ამიტომაც ქლორის ჟანგბადოვანი ნაერთები არაპირდაპირი გზით მიიღება. ქლორის ჟანგბადნაერთები არამდგრადია, არამდგრადია მისი ჟანგბადობანი [[მჟავები]]ც. ყველაზე მეტად მდგრადია ქლორის ჟანგბადოვანი მჟავების მარილები. ჟანგბადოვან ნაერთბში ქლორი დადებით [[ვალენტობა]]ს იჩენს.

ქლორის ჟანგბადოვან ნაერთებს შეესაბამება შემდეგი ჟანგბადოვანი მჟავები:

{| border="3" align="center" style="text-align: center; background: #FFFFFF;"
|'''ჟანგბადოვანი მჟავები'''
{{სტანდარტული ცხრილი|1}}
!
! style="background: #ddffdd;"|
! style="background: #ddffdd;"|
! style="background: #ddffdd;"|
! style="background: #ddffdd;"|
! style="background: #ddffdd;"|
! style="background: #ddffdd;"|
! style="background: #ddffdd;"|
! style="background: #ddffdd;"|
|-----
! style="background: #ffdddd;"|
| HClO
| HClO<sub>2</sub>
| HClO<sub>3</sub>
| HClO<sub>4</sub>
| KClO
| KClO<sub>2</sub>
| KClO<sub>3</sub>
| KClO<sub>4</sub>
|-bgcolor="#EFEFEF"
! style="background: #ffdddd;"|
| ქვექლოროვანმჟავა
| ქლოროვანმჟავა
| ქველქლორმჟავა
| ქლორმჟავა
| ჰიპოქლორიტი
| ქლორიტი
| ქლორატი
| პერქლორატი
|}
|}
ქლორმჟავას შეესაბამება ქლორის ანჰიდრიდი Cl<sub>2</sub>O<sub>7</sub>
{{მთავარი|ჰიპოქლორიტი}}
[[ქვექლოროვანმჟავა]] და მისი მარილები – [[ჰიპოქლორიტები]] – უმდგრადობის გამო ადვილად გამოყოფენ ატომურ [[ჟანგბადი|ჟანგბადს]], რის გამოც ისინი ძლიერ მჟანგავებს მიეკუთვნებიან. ჰიპოქლორიტებიდან  ყველაზე ფართო გამოყენება მოიპოვა [[კალციუმი]]ს მარილმა, რომელიც [[ქლორიანი კირი]]ს შემადგენლობაში შედის.

ქლორის ყველა ჟანგბადოვანი ნაერთი მჟანგავია.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{პორტალი|ქიმია|The Chemistry trophy.JPG}}

{{პერიოდული ცხრილი}}
{{ჰალოგენები}}
{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:ქლორი| ]]