იხილეთ წყარო გვერდისთვის ფთორი

{{ინფოდაფა ფთორი}}
'''ფთორი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 238]</ref><ref>{{ქსე|10|281-282||არა}}</ref> ({{lang-la|Fluorum}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>F</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდი|მეორე პერიოდის]], მეჩვიდმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეშვიდე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIIა) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა — 9, [[ატომური მასა]] — 18.998.

ფთორი ქიმიურად ძალიან ძლიერი აქტიური [[არალითონი]]ა და ყველაზე ძლიერი მჟანგავი. წარმოადგენს ყველაზე მჩატე ელემენტს [[ჰალოგენები|ჰალოგენებს]] შორის. ფთორი ნორმალური პირობების დროს ორატომიანი [[აირი]]ა (ფორმულა F<sub>2</sub>) მკრთალი-მოყვითალო [[ფერი]]საა, მკვეთრი [[სუნი]]თ, მოგვაგონებს [[ოზონი|ოზონს]] ან [[ქლორი|ქლორს]]. ძლიერი [[საწამლავი]]ა.

== ისტორია ==
ფთორის პირველი ნაერთი — ფლუორიტი ([[მდნობი შპატი]]) CaF<sub>2</sub> — აღწერილია XV ს. ბოლოს „ფლუორის“ სახელწოდებით. [[1771]] წ. [[კარლ ვილჰელმ შეელე]]მ მიიღო [[ფთორწყალბადმჟავა]].

როგორც ფთორწყალბადმჟავის ერთ-ერთი ატომი, ელემენტი ფთორი იწინასწარმეტყველეს [[1810]] წ., გამოიყო 76 წლის შემდეგ, [[ანრი მუასანი]]ს მიერ, [[1886]] წელს თხევადი უწყლო [[წყალბადის ფთორიდი]]ს [[ელექტროლიზი]]ს მეთოდით, რომელიც შეიცავდა მჟავე კალიუმის ფთორიდის მინარევს KHF<sub>2</sub>.

პრაქტიკულად ყველა მკვლევარი, რომლებიც ცდილობდნენ ფთორის აღმოჩენას, ეს სიცოცხლის ან ჯანმრთელობის ფასად უჯდებოდათ.

=== სახელწოდების წარმომავლობა ===
სახელწოდება «ფთორი» ({{lang-grc|φθόρος}} — დარღვევა, დაშლა), შემოთავაზებულ იქნა [[ანდრე მარი ამპერი]]ს მიერ [[1810]] წ., იხმარება ქართულში და სხვა რამდენიმე ენაში; ბევრ ქვეყანაში მიღებულია სახელწოდება, რომელიც წარმოებულია ლათინური «fluorum»-დან (რომელიც მოდის, თავის მხრივ, ''fluere'' — «დენა» (ჟონვა) ფთორის ნაერთის, [[ფლუორიტი]]ს თვისების გამო (CaF<sub>2</sub>). ის დაბლა სწევს მადნის დნობის ტემპერატურა და ზრდის შენადნობის დენადობას).

== გავრცელება ბუნებაში ==
ფთორის არსებობა ბუნებაში ატომურ პროცენტებში ნაჩვენებია ცხრილში:
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! ობიექტი !! შემცველობა
|-
| [[ნიადაგი]] || 0,02
|-
| [[მდინარე|მდინარის]] წყლებში || 0,00002
|-
| [[ოკეანე|ოკეანის]] წყლებში || 0,0001
|-
| [[ადამიანი]] კბილებში<ref>უმთავრესად ადამიანის კბილების მინანქარში</ref> || 0,01
|}

ბუნებაში ფთორი მნიშვნელოვნად თავმოყრილია ძირითადად მინერალში [[ფლუორიტი|ფლუორიტში]] (CaF<sub>2</sub>), მასის მიხედვით 51,2 % Ca და 48,8 % F.

ფთორით შედარებით მდიდარია [[ოსპი]] და [[ხახვი]].

ფთორის შემცველობა ნიადაგში განპირობებულია [[ვულკანი|ვულკანური]] [[აირი|აირებით]], რადგანაც მათ შემადგენლობაში შედის დიდი რაოდენობით [[ფთორწყალბადი]].

== იზოტოპური შემადგენლობა ==
{{Main|ფთორის იზოტოპები}}
ფთორი წარმოადგენს მონოიზოტოპურ ელემენტს, რადგანაც ბუნებაში არსებობს მხოლოდ ერთი სტაბილური ფთორის [[იზოტოპი]] <sup>19</sup>F. ცნობილია ასევე ფთორის 17 რადიოაქტიური იზოტოპი [[მასური რიცხვი]]თ 14-დან 31-მდე და ერთი [[ატომის ბირთვის იზომერია|ბირთვული იზომერი]] — <sup>18</sup>F<sup>m</sup>. ფთორის რადიოაქტიული იზოტოპებიდან ყველაზე სიცოცხლისუნარიანია <sup>18</sup>F [[ნახევარდაშლის პერიოდი]]თ 109,771 წუთი, [[პოზიტრონი|პოზიტრონების]] მნიშვნელოვანი წყაროა, რომელიც გამოიყენება [[პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფია|პოზიტრონ-ემისიურ ტომოგრაფიაში]].

== ფთორის იზოტოპების ბირთვული თვისებები ==
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! იზოტოპი !! შედარებითი მასა, [[მასის ატომური ერთეული|მ.ა.ე.]] !! ნახევარდაშლის პერიოდი !! დაშლის ტიპი !! ბირთვული საზ. !! ბირთვული მაგნიტური მომენტი
|-
| <sup>17</sup>F || 17,0020952 || 64,5 წმ || [[ბეტა-დაშლა|β<sup>+</sup>-დაშლა]] [[ჟანგბადი-17|<sup>17</sup>O]]-ში || 5/2 || 4.722
|-
| <sup>18</sup>F || 18,000938 || 1,83 საათი || β<sup>+</sup>-დაშლა <sup>18</sup>O-ში || 1 ||
|-
| <sup>19</sup>F || 18,99840322 || სტაბილურია || — || 1/2 || 2.629
|-
| <sup>20</sup>F || 19,9999813 || 11 წმ || [[ბეტა-დაშლა|β<sup>−</sup>-დაშლა]] [[ნეონი-20|<sup>20</sup>Ne]]-ში || 2 || 2.094
|-
| <sup>21</sup>F || 20,999949 || 4,2 წმ || β<sup>−</sup>-დაშლა <sup>21</sup>Ne-ში || 5/2 ||
|-
| <sup>22</sup>F || 22,00300 || 4,23 წმ || β<sup>−</sup>-დაშლა <sup>22</sup>Ne-ში || 4 ||
|-
| <sup>23</sup>F || 23,00357 || 2,2 წმ || β<sup>−</sup>-დაშლა <sup>23</sup>Ne-ში || 5/2 ||
|}

=== ბირთვების მაგნიტური თვისებები ===
იზოტოპის <sup>19</sup>F ბირთვს აქვს ნახევრადსრული ელექტრონის ზურგის მაგნიტური მომენტების ურთიერთქმედება, ამიტომაც შესაძლებელია ამ ბირთვების გამოყენება [[ბირთვულ მაგნიტური რეზონანსი|ბირთვულ მაგნიტურ რეზონანსში (ბ.მ.რ.)]]-მოლეკულების საკვლევად. ბ.მ.რ.-ის სპექტრი -<sup>19</sup>F წარმოადგენს საკმაოდ თვისობრივს ფთორორგანული ნაერთებისათვის.

== ელექტრონული აღნაგობა ==
<!-- [[სურათი:Electron_shell_009_fluorine.png|thumb|200px|ფთორის ატომის გარე ელექტრონული შრის ელექტრონული კონფიგურაცია]] -->
[[ფაილი:Molekülorbital-Fluor.png|thumb|250px|МО მეთოდის გამოყენება F<sub>2</sub> მოლეკულისათვის]]
ფთორის ატომის ელექტრონული კონფიგურაცია შემდეგია: 1s<sup><nowiki>2</nowiki></sup>2s<sup><nowiki>2</nowiki></sup>2p<sup>5</sup>. ფთორის ატომებს ნაერთებში შეუძლიათ გამოავლინონ დაჟანგვის ხარისხი ([[ვალენტობა]]) −1. ჟანგვის დადებითი ხარისხი ნაერთებში არ რეალიზირდება, რადგანაც ფთორი წარმოადგენს ყველაზე ელექტროუარყოფით ელემენტს.

ფთორის კვანტოქიმიური ტერმ. — ²P<sub>3/2</sub>

=== მოლეკულის აღნაგობა ===
მოლეკულური ორბიტალების თეორიის თვალსაზრისით, ორატომიანი ფთორის მოლეკულის აღნაგობა შეიძლება დახასიათებულ იქნას შემდეგი დიაგრამით. მოლეკულაში არის 4 შემაკავშირებელი ორბიტალი და 3 გამაფხვიერებელი. როგორც ჩანს, მოლეკულაში კავშირი რიგი 1 -ის ტოლია.

== კრისტალური მესერი ==
[[ფაილი:Alpha-fluorine-unit-cell-B-3D-balls.svg|thumb|200px|α-ფთორის კრისტალური სტრუქტურა (სტაბილურია ატმოსფერული წნევის პირობებში)]]
ატმოსფერული წნევის პირობებში ფთორი ქმნის ორ კრისტალურ მოდიფიკაციას:
* α-ფთორი — არსებობს 45,6 K ტემპერატურაზე დაბლა, კრისტალური მესერი [[მონოსოლური სინგონია|მონოსოლურია]], სივრცული ჯგუფი ''C'' 2/''c'', პარამეტრები ''a'' = 0,550 ნმ, ''b'' = 0,328 ნმ, ''c'' = 0,728 ნმ, β = 102,17°, Z = 4 <ref>Journal of Solid State Chemistry, Vol. 2, Issue 2, 1970, P. 225-227.</ref><ref>J. Chem. Phys. 49, 1902 (1968)</ref>.
* β-ფთორი — არსებობს ტემპერატურის ინტერვალში 45,6 ÷ 53,53 K, კრისტალური მესერი [[კუბური სინგონია|კუბურია]], პარამეტრები ''a'' = 0,667 ნმ, Z = 8.

== მიღება ==
[[ფაილი:Fluor laboratory method.png|thumb|200px|ფთორის მიღების ლაბორატორიული მეთოდი]]
ფთორის მიღების სამრეწველო ხერხი შეიცავს [[ფლიუორიტი|ფლიუორიტული მადნის]] მოპოვებას და გამდიდრებას, მისი კონცენტრატის [[გოგირდმჟავა|გოგირდმჟავიანი]] დაშლა, გაუწყლოებული [[ფთორწყალბადი|HF]]-ის წარმოქმნით და მისი [[ელექტროლიზი|ელექტროლიტური]] დაშლით.

ფთორის ლაბორატირიულად მისაღებად გამოიყენებენ ზოგიერთი ნაერთის დაშლას, მაგრამ ისინი არ გვხვდება ბუნებაში საკმაო რაოდენობით და იღებენ თავისუფალი ფთორის მეშვეობით.

=== ლაბორატორიული მეთოდი ===
* ლაბორატორიაში ფთორი შეიძლება მივიღოთ ნაჩვენები დანადგარით. სპილენძის ჭურჭელი 1, ავსებულია შენადნობით KF·3HF ათავსებენ სპილენძის ჭურჭელში 2, რომელსაც ძირში აქვს ნახვრეტი. ჭურჭელ 2-ში ათავსებენ ნიკელის მსხვილ ანოდს. კათოდს ათავსებენ 1 ჭურჭელში. ასე რომ ელექტროლიზის პროცესის დროს გაზისებრი ფთორი გამოიყოფა მილიდან 3, ხოლო [[წყალბადი]] მილიდან 4. მნიშვნელოვანი მოთხოვნაა სისტემის ჰერმეტულობა. ამისათვის გამოიყენება [[კალციუმის ფთორიდი]]ს საცობები [[ტყვიის ოქსიდი]]ს (II) და [[გლიცერინი]]ს საპოხით.
* 1986 წელს, ფთორის აღმოჩენის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი კონფერენციის მომზადებისას, კარლ კრისტემ აღმოაჩინა ფთორის მიღების მთლიანად ქიმიური ხერხი ფთორწყალბადის ხსნარში რეაქციის გამოყენებით K<sub>2</sub>MnF<sub>6</sub> და SbF<sub>5</sub> 150&nbsp;°C-ის დროს:<ref>გრინვუდი ნ., ერნშო ა. «ელემენტების ქიმია» ტ.2, მ.: ბინომი. ცოდნის ლაბორატორია, 2008 ფ. 147—148, 169 — ფთორის ქიმიური სინთეზი</ref>
: K<sub>2</sub>MnF<sub>6</sub> + 2SbF<sub>5</sub> → 2KSbF<sub>6</sub> + MnF<sub>3</sub> + ½F<sub>2</sub>
: 2K<sub>2</sub>MnF<sub>6</sub> + 4SbF<sub>5</sub> → 4KSbF<sub>6</sub> + 2MnF<sub>3</sub> + F<sub>2</sub>
: მიუხედავად იმისა რომ პრაქტიკულად არ გამოიყენება, ის აჩვენებს, რომ ელექტროლიზი აუცილებელი არაა. ამის გარდა, რეაქციის ყველა კომპონენტი შეიძლება მიღებულ იქნას გაზისმაგვარი ფთორის გამოყენების გარეშეც.
ასევე ფთორის ლაბორატორიული მიღებისათვის შეიძლება გამოვიყენოთ [[კობალტის ფთორიდი (III)|კობალტის ფთორიდის (III)]] გახურებით 300&nbsp;°С-მდე, ვერცხლის ფთორიდის დაშლით (ძალიან ძვირია) და სხვა ხერხები.

=== სამრეწველო მეთოდი ===
ფთორის სამრეწველო წარმოება ხორციელება KF·3HF მჟავე კალიუმის ფთორიდის შენადნობის [[ელექტროლიზი]]თ (ხშირად [[ლითიუმის ფთორიდი]]ს დამატებით), რომელიც წარმოიქმნება შენადნობის - KF გაჯერებით ფთორწყალბადით შემცველობის 40—41 % HF. ელექტრილიზის პროცესი მიმდინარეობს დაახლოებით 100&nbsp;°C ტემპერატურის დროს, ფოლადის ელექტროლიზერებში ფოლადის [[კათოდი]]თ და [[ნახშირი (წიაღისეული)|ნახშირის]] [[ანოდი]]თ.

== ფიზიკური თვისებები ==
მკრთალი-ყვითელი აირი, მცირე კონცენტრაციისას სუნი გვახსენებს ერთდროულად [[ოზონი|ოზონს]] და [[ქლორი|ქლორს]], ძალიან აგრესიულია და მომწამლავია.

ფთორს აქვს ანომალიურად დაბალი დუღილის (დნობის) ტემპერატურა. ეს დაკავშირებულია იმასთან რომ, ფთორს არ გააჩნია d-ქვედონე და არ შეუძლია შექმნას ერთნახევრიანი კავშირები, რითაც განსხვავდება ყველა ჰალოგენისაგან (კავშირების ჯერადობა სხვა ჰალოგენებში მიახლოებით არის 1.1) <ref>ახმეტოვი ნ. ს. «საერთო და არაორგანული ქიმია».</ref>

== ქიმიური თვისებები ==
ფთორი ყველაზე აქტიური [[არალითონი]]ა, აქტიურად ურთიერთქმედებს თითქმის ყველა ნივთიერებასთან გარდა, რა თქმა უნდა [[ფთორიდები|ფთორიდებთან]] და იშვიათ გამონაკლისად — [[ფთოროპლასტი|ფთოროპლასტებთან]], და ბევრ მათგანთან — წვით და ფეთქებით. ფთორის კონტაქტი [[წყალბადი|წყალბადთან]] იწვევს აალებას და აფეთქებას დაბალ ტემპერატურების დროსაც კი (−252 {{გრადუს ცელსიუსი}}). ფთორის ატმოსფეროში იწვის [[წყალი]] და [[პლატინა]]ც კი:
: 2F<sub>2</sub> + 2H<sub>2</sub>O → 4HF + O<sub>2</sub>

რეაქციებში, სადაც ფთორი ფორმალურად წარმოადგენს აღმდგენს, მიეკუთვნება უმაღლესი ფთორიდების დაშლის რეაქციები, მაგალითად:
: XeF<sub>8</sub> → XeF<sub>6</sub> + F<sub>2</sub>
: MnF<sub>4</sub> → MnF<sub>3</sub> + 1/2 F<sub>2</sub>
ფთორს ასევე შეუძლია დაჟანგოს [[ჟანგბადი]], და წარმოქმნის [[ჟანგბადის ფთორიდი (II)|ჟანგბადის ფთორიდს]] OF<sub>2</sub>.

ყველა ნაერთებში ფთორი ავლენს -1 დაჟანგვის ხარისხს ([[ვალენტობა]]). იმისათვის რომ ფთორი ავლენდეს დადებით დაჟანგვის ხარისხს საჭიროა [[ექსიმერი|ექსიმერული]] მოლეკულების შექმნა ან სხვა ექსტრემალური პირობები. ამას საჭიროებს ფთორის ატომების ხელოვნურ იონიზაციას.<ref>ახალგაზრდა ქიმიკოსის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. საშუალო და უფროსი წლოვანთათვის. მ, პედაგოგიკა-პრესს. 1999 წ.</ref>

== შენახვა ==
ფთორს ინახავენ გაზისებურ მდგომარეობაში (წნევის ქვეშ) და შეკუმშული სახით (თხევადი [[აზოტი]]თ გაციებულს) [[ნიკელი]]ს აპარატებში და მის საფუძველზე არსებული შენადნობებში ([[მონელ-ლითონი]]), [[სპილენძი]]საგან, [[ალუმინი]]სა და მისი შენადნობებისაგან, [[თითბერი]]საგან, [[უჟანგავი ფოლადი]]საგან (ეს შესაძლებელია იმიტომ, რომ ეს ლითონები და შენადნობები იფარებიან ფთორისათვის გადაულახავი ფთორიდების ფენით (აპკით) დამზადებულ ჭურჭელში<ref>{{Cite web |url=http://n-t.ru/ri/ps/pb009.htm |title=ფთორი ქიმიური ელემენტების პოპულარული ბიბლიოთეკა |accessdate=2010-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930170905/http://n-t.ru/ri/ps/pb009.htm |archivedate=2007-09-30 }}</ref>).

== გამოყენება ==

=== გამოყენება ქიმიაში ===
გაზისებური ფთორი გამოიყენება შემდეგი ნივთიერებების მისაღებად:
* [[ურანის ჰექსაფთორიდი]] UF<sub>6</sub> из UF<sub>4</sub>, გამოიყენება [[ურანი (ელემენტი)|ურანის]] იზოტოპების გასაყოფად ბირთვულ მრეწველობაში.
* [[ქლორის ტრიფთორიდი]] ClF<sub>3</sub> — მაფთორირებელი აგენტი და სარაკეტო სისტემებში როგორც ძლიერი მჟანგავი.
* [[გოგირდის ჰექსაფთორიდი]] SF<sub>6</sub> — გაზისებური იზოლატორი ელექტროტექნიკურ მრეწველობაში
* ლითონების [[ფთორიდები]] (მაგალითად, W და V), რომლებსაც გააჩნიათ რამდენიმე სასარგებლო თვისებება
* [[ფრეონი|ფრეონები]] — წარსულში გამოიყენებოდა როგორც მაცივარი აგენტი.
* [[ტეფლონი|ტეფლონები]] — ქიმიურად ინერტული პოლიმერები
* [[ნატრიუმი]]ს ჰექსაფთოროალუმინატი — შემდგომ [[ალუმინი]]ს მისაღებად [[ელექტროლიზი]]ს გამოყენებით
* ფთორის სხვადასხვაგვარი ნაერთები.

=== სარაკეტო ტექნიკა ===
{{main|ფთორის ნაერთები სარაკეტო ტექნიკაში}}
ფთორის ნაერთები გამოიყენება სარაკეტო ტექნიკაში, როგორც სარაკეტო საწვავის მჟანგავი.

=== გამოყენება მედიცინაში ===
{{main|ფთორის ნაერთები მედიცინაში}}
ფთორის ნაერთები ფართოდ გამოიყენებიან მედიცინაში, როგორც სისხლის დანამატები.

== ბიოლოგიური და ფიზიოლოგიური როლი ==
ფთორი წარმოადგენს ორგანიზმის სიცოცხლისუნარიანობისათვის აუცილებელ ელემენტს. ადამიანის ორგანიზმში ფთორი, ძირითადად, შედის კბილის მინანქრის ფთორაპატიტის შემადგენლობაში — Ca<sub>5</sub>F(PO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>. არასაკმარისი რაოდენობისას (0,5 მგ/ლ ნაკლები სასმელ წყალში) ან ჭარბი (1 მგ/ლ მეტი) ფთორის მოხმარებისაგან ორგანიზმში შეიძლება განვითარდეს კბილის დაავადებები: კარიესი და [[ფლუოროზი]] (მინანქრის დაწინწკლულობა) და [[ოსტეოსარკომა]], შესაბამისად<ref>National Toxicology Program -ის მონაცემებით</ref>.

ფთორის მცირე შემცველობა შლის მინანქარს ფთორის გამორეცხვის ხარჯზე ფთორაპატიტიდან ჰიდროქსოაპატიტის წარმოქმნით, და პირუკუ.
[[ფაილი:Skull and Crossbones.svg|left|80px]]

კარიესის პროფილაქტიკისათვის რეკომენდებულია ფთორიანი კბილის პასტები ან ფთორირებული წყლის გამოყენება (1 მგ/ლ-მდე კონცენტრაციით), ან ადგილობრივად 1-2 % ნატრიუმის ფთორიდის ან კალას ფთორიდის ხსნარებთან ერთად გამოყენება. ასეთ ქმედებებს შეუძლიათ კარიესის წარმოქმნის შესაძლებლობის შემცირება 30-50 %-ით.

ფთორის ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია<ref>ფთორიდებისა და ფთოროორგანული ნაერთების სახით</ref> სამრეწველო ფართების ჰაერში ტოლია 0,0005 მგ/ლ.

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[ფთორიდები]]
* [[ფთორის ნაერთები სარაკეტო ტექნიკაში]]
* [[ფთორის ნაერთები მედიცინაში]]

== ლიტერატურა ==
* რისი ი. გ. ფთორისა და მისი არაორგანული ნაერთების ქიმია. მ. სახქიმგამოცემა, 1966 წ. — 718 ფ.
* ნეკრასოვი ბ. ვ. საერთო ქიმიის საფუძვლები. (მესამე გამოცემა, ტ 1) მ. ქიმია, 1973 г. — 656 ფ.
* L. Pauling, I. Keaveny, and A.B. Robinson, J. Solid State Chem., 1970, 2, p.&nbsp;225. {{lang-en| }} — ფთორის კრისტალური სტრუქტურა დაწვრილებით

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.webelements.com/fluorine/ ფთორი Webelements-ზე]
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb009.htm ფთორი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930170905/http://n-t.ru/ri/ps/pb009.htm |date=2007-09-30 }}
* [http://www.medline.ru/public/art/tom5/art8-perf1.phtml ინფორმაცია პერფთორანზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215104428/http://www.medline.ru/public/art/tom5/art8-perf1.phtml |date=2009-12-15 }}
* [http://vivovoco.rsl.ru/VV/JOURNAL/VRAN/PF/PERFTOR.HTM სისხლიშემცვლელი პერფთორანი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112002622/http://vivovoco.rsl.ru/VV/JOURNAL/VRAN/PF/PERFTOR.HTM |date=2012-01-12 }} // Вестник РАН, 1997, ტ 67, N 11, ფ. 998—1013
* [http://chemister.pp.ru/Database/properties.php?dbid=1&id=219 ფთორი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112125822/http://chemister.pp.ru/Database/properties.php?dbid=1&id=219 |date=2012-01-12 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{Commons|Fluorine|ფთორი}}
{{პორტალი|ქიმია|The Chemistry trophy.JPG}}

{{პერიოდული ცხრილი}}
{{ჰალოგენები}}
{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:ფთორი| ]]