იხილეთ წყარო გვერდისთვის ფაზური სიჩქარე

[[სურათი:Wave_phase.gif|frame|right|[[ზედაპირული გრავიტაციული ტალღა|ზედაპირული გრავიტაციული ტალღის]] ფაზური სიჩქარის ილუსტრაცია. წითელი წერტილი (აქვს რა მუდმივად ერთი და იგივე [[ფაზა_(ფიზიკა)|ფაზა]]) გადაადგილდება ფაზური სიჩქარით.]]

[[ფიზიკა]]ში [[ტალღა|ტალღის]] '''ფაზური სიჩქარე''' არის სიდიდე, რომელიც განსაზღვრავს სივრცეში ტალღის [[ფაზა_(ფიზიკა)|ფაზის]] გავრცელების სიჩქარეს. მონოქრომატული (ერთი სიხშირის მქონე) ტალღის ნებისმიერი წერილი, რომელსაც მუდმივი ფაზა აქვს გადაადგილდება ფაზური სიჩქარით. [[ტალღის სიგრძე|ტალღის სიგრძისა]] (''λ'') და [[პერიოდი_(ფიზიკა)|პერიოდის]] (''T'') მეშვეობით ფაზური სიჩქარე შემდეგნაირად გამოისახება

:<math>v_\mathrm{p} = \frac{\lambda}{T},</math>

ხოლო [[კუთხური სიხშირე|კუთხური სიხშირისა]] და [[ტალღური რიცხვი]]ს მეშვეობით კი შემდეგნაირად

:<math>v_\mathrm{p} = \frac{\omega}{k}.</math>

დისპერსიულ გარემოში ფაზური სიჩქარე იცვლება სიხშირის ცვლილებასთან ერთად და ზოგად შემთხვევაში არ ემთხვევა [[ჯგუფური სიჩქარე|ჯგუფურ სიჩქარეს]]. 

[[ელექტრომაგნიტური ტალღა|ელექტრომაგნიტური ტალღის]] ფაზური სიჩქარე გარკვეულ პირობებში (მაგალითად [[ანომალური დისპერსია|ანომალური დისპერსიის]] დროს, ან [[ლენგმიურის ტალღა|ლენგმიურის ტალღებისთვის]] [[პლაზმა]]ში) შეიძლება [[სინათლის სიჩქარე]]ზე მეტი იყოს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ადგილი აქვს ენერგიის (ან ინფორმაციის) გადატანას სინათლის სიჩქარეზე მეტი სიჩქარით, ვინაიდან ენერგიის გადატანის სიჩქარე [[ჯგუფური სიჩქარე|ჯგუფური სიჩქარით]] განისაზღვრება. 

== ფაზური სიჩქარე კვანტურ ფიზიკაში ==
[[კვანტური მექანიკა|კვანტურ მექანიკაში]] ნაწილაკებს გააჩნიათ ტალღური თვისებებიც. დე ბროილის ჰიპოთეზის თანახმად

:<math>v_\mathrm{p} = \frac{\omega}{k} = \frac{E/\hbar}{p/\hbar} = \frac{E}{p}. </math>

[[ენერგია]]სა და [[იმპულსი|იმპულსს]] შორის რელატივისტური კავშირის გამოყენებით მივიღებთ

:<math>v_\mathrm{p} = \frac{E}{p} = \frac{\gamma m c^2}{\gamma m v} = \frac{c^2}{v} = \frac{c}{\beta}</math>

სადაც ''E'' არის ნაწილაკის სრული ენერგია (ანუ [[უძრაობის ენერგია|უძრაობის ენერგიისა]] და (კინემატიკური) [[კინეტიკური ენერგია|კინეტიკური ენერგიის]] ჯამი) ''p'' არის [[იმპულსი]], <math>\gamma</math> არის [[ლორენც-ფაქტორი]], ''c'' არის [[სინათლის სიჩქარე]], და β არის სიჩქარის ფარდობა სინათლის სიჩქარესთან. ცვლადი ''v'' შეიძლება განვიხილოთ როგორც ნაწილაკის სიჩქარე, ან როგორც მისი შესაბამისი ტალღური პაკეტის [[ჯგუფური სიჩქარე]]. ვინაიდან ნაწილაკის სიჩქარე <math>v < c </math> ნებისმიერი ნაწილაკისთვის, მისი შესაბამისი ტალღის ფაზური სიჩქარე ყოველთვის მეტია [[სინათლის სიჩქარე]]ზე''c'', ანუ

:<math>v_\mathrm{p} > c. \,</math>

== იხილეთ აგრეთვე ==
*[[ტალღა]]
*[[ჯგუფური სიჩქარე]]

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://web.archive.org/web/20050615174625/http://gregegan.customer.netspace.net.au/APPLETS/20/20.html Subluminal] – A Java applet
* [http://www.falstad.com/dispersion/ Simulation] – A Java applet by Paul Falstad

[[კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეები]]