იხილეთ წყარო გვერდისთვის სიჩქარე

{{ინფოდაფა ფიზიკური სიდიდე
| bgcolour =
| სახელი = სიჩქარე
| ფაილი = [[ფაილი:Gray circles rotate.gif|200პქ]]
| წარწერა =წრეზე მუდმივი სიჩქარით მოძრავი ბურთულა
| აღნიშვნა= <math>v</math>
| SI სისტემა = მ/წმ
| ექსტენსიური= 
| ინტენსიური=
| შენახვადი=
| ფორმულა= <math>v=\frac{dr}{dt}</math>
| განზომილება= <math>LT^{-1}</math>
|ვიკისაწყობი=Category:Velocity
}}
'''სიჩქარე''' (აღნიშვნა: <math>v</math>) — ძირითადი [[ფიზიკური სიდიდე|ფიზიკური (ვექტორული) სიდიდე]], რომელიც ახასიათებს წერტილის გადაადგილებას. განისაზღვრება, როგორც <math>r</math> რადიუს-ვექტორის პირველი წარმოებული <math>t</math> დროით.

:<math>v=\frac{dr}{dt}</math>

სიჩქარე არის წერტილის მოძრაობის ერთ-ერთი ძირითადი კინემატიკური მახასიათებელი, რომელიც თანაბარი მოძრაობისას რიცხობრივად უდრის დროის ერთეულში გავლილ გზას: <math>v=\frac{s}{t}</math>, სადაც <math>s</math> არის გავლილი გზა. ზოგად შემთხვევაში <math>v=\frac{dr}{dt}</math>. სიჩქარის ვექტორი მიმართულია წერტილის ტრაექტორიის მხების გასწვრივ. თუ წერტილის მოძრაობა მოცემულია ისეთი განტოლებებით, რომლებიც გამოსახავენ მისი დეკარტის <math>x, y, z</math> კოორდინატების დამოკიდებულებას <math>t</math> დროზე, მაშინ <math>v=\sqrt{{v}_x^2+{v}_y^2+{v}_z^2}</math>, სადაც <math>v_x=\frac{dx}{dt}, v_y=\frac{dy}{dt}, v_z=\frac{dz}{dt}</math>, ხოლო იმ კუთხის კოსინუსები, რომლებსაც სიჩქარის ვექტორი ადგენსკოორდინატთა ღერძებთან, შესაბამისად უდრის <math>\frac{{v}_x}{v}, \frac{{v}_y}{v}, \frac{{v}_z}{v}</math>, სიჩქარის ცვლილება დროის ერთეულში არის [[აჩქარება]]. სიჩქარის განზომილებაა <math>LT^{-1}</math>, მისი ერთეულებია [[SI სისტემა]]ში მ/წმ, ხოლო [[CGS სისტემა]]ში — სმ/წმ, კმ/სთ და სხვა.

ფიზიკაში, ეს არის სიდიდე, რომლის გარშემოც და რომელზეც არის აწყობილი თანამედროვე ფიზიკა, კერძოდ აინშტაინის ფარდობითობის თეორია. ამ თეორიის მიხედვით, სიჩქარის სიდიდე არის შემოსაზღვრული, აქვს მაქსიმუმი და მასზე მეტი სიჩქარის არსებობა თეორიულად არის შეუძლებელი. მისი მაქსიმუმი არის ე. წ. „[[სინათლის სიჩქარე]]“. ეს არის ელექტრომაგნიტური ტალღის გავრცელების ([[ფოტონი]]ს) სიჩქარე ვაკუუმში. მას ტრადიციულად აღნიშნავენ ლათინური ასოთი — <math>c</math> და მისი მნიშვნელობა არის 299 792 458 კილომეტრი წამის განმავლობაში.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|9|410}}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.profisica.cl/conceptos/5-rapidez.html Rapidez vs. Velocidad, en profisica.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070618032555/http://www.profisica.cl/conceptos/5-rapidez.html |date=2007-06-18 }}
* [http://www.bipm.org/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf Bureau International des Poids et Mesures - The International System of Mesures]
* [http://physics.nist.gov/cuu/pdf/sp811.pdf National Institute of Standards & Technology - Guide for the Use of the International System of Units (SI)]

{{ავტორიტეტული წყაროები}}
[[კატეგორია:სიჩქარე| ]]