იხილეთ წყარო გვერდისთვის პლუტონი

{{ინფოდაფა პლანეტა
 |მცირე ინფოდაფა = 
 |ტიპი = ჯუჯა
 |ფონი = gray
 |სახელი = <span style="color: white">პლუტონი</span>
 |სიმბოლო = [[ფაილი:Pluto monogram (bold, white).svg|24px|⯓]]<span style="color: white">,</span> [[ფაილი:Pluto_symbol (large orb, bold, white).svg|24px|⯓]]
 |სურათი = 
 |სიგანე = 
 |წარწერა = 
 |სურათი2 = [[ფაილი:Pluto in True Color - High-Res.jpg|280პქ]]
 |სიგანე2 = 
 |წარწერა2 = პლუტონის თითქმის ნამდვილი ფერების ფოტო, რომელიც 2015 წლის 14 ივლისს „[[ნიუ-ჰორაიზონსი|ნიუ-ჰორაიზონსმა]]“ 450 000 კილომეტრის მანძილიდან გადაიღო
 |სხვა სახელები = '''134340 პლუტონი'''
 |ასტეროიდის აღნიშვნა = 
 |ასტეროიდის კატეგორია = 
 |აღმოჩენა = 
 |აღმოჩენა-ref = 
 |აღმოჩენის თარიღი = [[18 თებერვალი]], [[1930]] 
 |აღმომჩენი = [[კლაიდ ტომბო]] 
 |აღმოჩენის ადგილი = 
 |აღმოჩენის მეთოდი = 
 |ეგზოპლანეტა = 
 |ორბიტა = yes
 |ორბიტა-ref = <ref>ორბიტალური ელემენტები შეესაბამება პლუტონის სისტემის ბარიცენტრს და არის [[J2000]] ეპოქაში მყისიერი დაბნელების შედეგად მიღებული მნიშვნელობები. ბარიცენტრის მნიშვნელობები მოცემულია იმიტომ, პლანეტური ცენტრის საპირისიროდ, რომ ისინი არ განიცდის შესამჩნევ ცვლილებებს ყოველდღიურად მთვარეების მოძრაობის გამო. პლუტონის ორბიტალური პერიოდად 248 წელია ჩაწერილი, რადგან უმეტესი ათვლის სისტემა იყენებს [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] უფრო სტაბილურ ბარიცენტრს ([[მზე]]+[[იუპიტერი]]) სისტემა პლუტონი-[[ქარონი]]ს [[ორბიტალური პერიოდი]]ს ჩასაწერად. J2000 [[ჰელიოცენტრიზმი|ჰელიოცენტრული]] ამოხსნა ამ მნიშვნელობას 246 წლამდე ჩამოიყვანდა.</ref>
 |ეპოქა = 
 |აფელიუმი = 49,319 [[ასტრონომიული ერთეული|აე]] <br /> (7 311 000 000 კმ)
 |პერიჰელიუმი = 29,656 აე <br />(4 437 000 000 კმ.)<br /> ([[5 სექტემბერი]], [[1989]])<ref name="jpl-ssd-horizons" />
 |პერიასტრი = 
 |აპოასტრი = 
 |აფსიდა = 
 |პერიაფსიდა = 
 |აპოაფსიდა = 
 |დიდი ნახევარღერძი = 39,487 აე <br /> (5 874 000 000 კმ.)
 |ორბიტის რადიუსი = 
 |ექსცენტრისიტეტი = 0,244671664 (J2000) <br />0,248 807 66 (საშუალო)<ref name="Pluto Fact Sheet" />
 |სიდერული პერიოდი = 247,94 წელი<ref name="Pluto Fact Sheet" /><br /> 90465 დღე<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="planet_years" /> <br />14164.4 პლუტონისეული მზიური დღე<ref name="planet_years" />
 |სინოდური პერიოდი = 366,73 დღე<ref name="Pluto Fact Sheet" />
 |ორბიტალური სიჩქარე = 4,67 კმ/წმ<ref name="Pluto Fact Sheet" />
 |საშუალო ანომალია = 14,86012204°<ref name="mean_anomaly" />
 |დახრილობა = 17,151394° <br /> (11,88° მზის ეკვატორის მიმართ)<ref name="Archinal" />
 |კუთხური გადაადგილება = 
 |ამომავალი კვანძის გრძედი = 110,28683°
 |პერიასტრის გრძედი = 
 |პერიასტრის დრო = 
 |პერიცენტრის არგუმენტი = 113,76349°
 |განახევრებული ამპლიტუდა = 
 |ვისი თანამგზავრია = 
 |თანამგზავრების რაოდენობა = [[პლუტონის თანამგზავრები|5]]
 |ფიზიკური მახასიათებლები = yes
 |ფიზიკური მახასიათებლები-ref = 
 |ზომები = 
 |შეკუმშვა = 
 |ეკვატორული რადიუსი = 
 |პოლარული რადიუსი = 
 |საშუალო რადიუსი = 1187 ± 4 კმ.<br /><ref name="Stern2015">{{cite journal |last1=Stern |first1=S. A. |displayauthors=etal |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |url=http://science.sciencemag.org/content/350/6258/aad1815 |journal=Science |date=2015 |volume=350 |issue=6258 |pages=249–352 |doi=10.1126/science.aad1815 |bibcode=2015Sci...350.1815S |pmid=26472913 |arxiv=1510.07704| issn=0036-8075 }}</ref> 0,18 დედამიწისა <br /> 1161 კმ. (მყარი)<ref name="Young2007" />
 |გარშემოწერილობის სიგრძე = 
 |ზედაპირის ფართობი = 1,77×10<sup>7</sup> კმ<sup>2</sup> <br /> 0,035 დედამიწისა
 |მოცულობა = 6,99×10<sup>9</sup> კმ<sup>3</sup><br /> 0,0064 დედამიწისა
 |მასა = (1,305 ± 0,007)×10<sup>22</sup> კგ.<ref name="BuieGrundyYoung_2006" /> <br />0,00218 [[დედამიწის მასა|დედამიწისა]] <br /> 0,178 [[მთვარის მასა|მთვარისა]]
 |სიმკვრივე = 1,88 გ/სმ<sup>3</sup><ref name="BuieGrundyYoung_2006" />
 |თავისუფალი ვარდნის აჩქარება = 0,620 მ/წმ<sup>2</sup><ref>ზედაპირის გრავიტაცია მიიღება მასით (''M''), გრავიტაციული მუდმივითა (''G'') რადიუსით (''r''): <math>GM/r^2</math>.</ref><br />0,063 g
 |პირველი კოსმოსური სიჩქარე = 1,212 კმ/წმ<ref>კოსმოსური სიჩქარე მიიღება მასით (''M''), გრავიტაციული მუდმივითა (''G'') რადიუსით (''r''): <math>\sqrt{2GM/r}</math>.</ref>
 |მეორე კოსმოსური = 
 |ბრუნვის სიჩქარე = 47,18 კმ/სთ
 |ბრუნვის პერიოდი = 6,387230 დღე
 |ღერძის დახრილობა = 119,591° ± 0,014° (ორბიტის მიმართ)<ref name="BuieGrundyYoung_2006" />
 |პირდაპირი ასვლა = 
 |გადახრა = 
 |პოლარული ციური განედი = 
 |პოლარული ციური გრძედი = 
 |ალბედო = 0,49-0,66 (გეომეტრიული, ცვალებადია 35 %-ით)
 |სპექტრალური ტიპი = 
 |ხილული ვარსკვლავური სიდიდე = 13,65<ref name="Pluto Fact Sheet" />-16,3<ref name="AstDys-Pluto" />
 |აბსოლუტური ვარსკვლავური სიდიდე = -0,7<ref name="jpldata" />
 |კუთხური ზომა = 
 |ტემპერატურა = yes
 |ზედაპირის ტემპერატურა = 
 |ტემპერატურის სახელი 1 = 
 |ტემპ1მინ = 33 K
 |ტემპ1საშ = 44 K (−229 °C)
 |ტემპ1მაქს = 55 K
 |ტემპერატურის სახელი 2 = 
 |ტემპ2მინ = 
 |ტემპ2საშ = 
 |ტემპ2მაქს = 
 |ატმოსფერო = yes
 |ატმოსფერო-ref = 
 |ზედაპირული წნევა = 0.30 [[პასკალი|Pa]]
 |სიმაღლის სკალა = 
 |ატმოსფეროს შემადგენლობა = [[აზოტი]], [[მეთანი]], [[ნახშირჟანგი]]<ref name="Physorg April 19, 2011" />
}}
[[ფაილი:NH-Pluto-Day1-TenImages-20150714-20151120.jpg|thumb|პლუტონის საუკეთესო გარჩევადობის ფოტოების მოზაიკა სხვადასხვა კუთხეებიდან.]]
'''პლუტონი''' (უმცროსი პლანეტის სახელწოდება: '''134340 პლუტონი'''; სიმბოლო: ასტრონომიაში — ♇<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>, ასტროლოგიაში — [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref>) — უდიდესი ობიექტი [[კოიპერის სარტყელი|კოიპერის სარტყელში]], მეათე ყველაზე მასიური სხეული, რომელიც [[მზე|მზის]] გარშემო ბრუნავს, და მეორე ყველაზე მასიური [[ჯუჯა პლანეტა]] [[ერისი]]ს შემდეგ. კოიპერის სარტყლის სხვა ობიექტების მსგავსად პლუტონიც ძირითადად [[ქვა|ქვისა]] და [[ყინული]]საგან შედგება<ref name="Wiley-2005">{{cite web |first1=S. Alan |last1=Stern |first2=Jacqueline |last2=Mitton |title=Pluto and Charon: ice worlds on the ragged edge of the solar system |url=http://www.worldcat.org/search?q=isbn%3A3527405569 |date=2005 |publisher=Weinheim:[[Wiley-VCH]] |accessdate=July 3, 2013}}</ref> და შედარებით პატარაა: დაახლოებით [[მთვარის მასა|მთვარის მასის]] 1/6 და მოცულობის 1/3. მისი ორბიტა [[ექსცენტრისიტეტი|ექსცენტრიული]] და ძალზე დახრილია. პლუტონი [[მზე|მზიდან]] 30-დან ([[პერიჰელიუმი]]) 49 ([[აფელიუმი]]) ასტრონომიულ ერთეულამდეა დაშორებული. აქედან გამომდინარე, პლუტონი პერიოდულად [[მზე]]ს უფრო უახლოვდება, ვიდრე [[ნეპტუნი]], მაგრამ ორბიტალური რეზონანსი ნეპტუნთან იცავს სხეულებს შეჯახებისაგან. [[2014]] წელს ის მზიდან 32,6 [[ასტრონომიული ერთეული]]თ იყო დაშორებული. მზიდან წამოსულ [[სინათლე]]ს 5,5 საათი სჭირდება პლუტონამდე მისაღწევად, როდესაც ის საშუალო მანძილზეა (39,4 ა.ე.).<ref>{{Cite web |url=http://image.gsfc.nasa.gov/poetry/venus/q89.html |title=NASA: How fast does light travel from the Sun to each of the planets? |accessdate=2016-09-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150820051658/http://image.gsfc.nasa.gov/poetry/venus/q89.html |archivedate=2015-08-20 }}</ref>

პლუტონი [[1930]] წელს აღმოაჩინეს და თავდაპირველად მზიდან მეცხრე [[პლანეტა]]დ იყო მიჩნეული. მისი მთავარი პლანეტის სტატუსი ეჭვქვეშ დადგა მისი და [[მზის სისტემა#გარე მზის სისტემა|გარე მზის სისტემის]] უფრო ღრმა, 75 წლიანი შესწავლის შემდეგ. [[1977]] წლიდან მოყოლებული მცირე პლანეტა [[ქირონი]]ს აღმოჩენასთან ერთად პლუტონის მსგავსი მრავალი ყინულოვანი ობიექტი აღმოაჩინეს ექსცენტრიული ორბიტებით.<ref name="ridpath" /> [[მზის სისტემა#მიმოფანტული დისკო|მიმოფანტული დისკოს]] ობიექტი ერისი, რომელიც [[2005]] წელს აღმოაჩინეს, პლუტონზე 27 %-ით მასიურია.<ref name="hubblesite2007/24" /> იმის გააზრებამ, რომ პლუტონი ერთ-ერთია გარე მზის სისტემაში მდებარე დიდი ყინულოვანი ობიექტებიდან, [[საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი|საერთაშორისო ასტრონომიულ კავშირს]] ბიძგი მისცა, რომ [[პლანეტა#2006 წლის განმარტება|ოფიციალურად განემარტათ]] „პლანეტა“ [[2006]] წელს. ამ განმარტებამ პლუტონს პლანეტის სტატუსი ჩამოართვა და რეკლასიფიცირდა „[[ჯუჯა პლანეტა|ჯუჯა პლანეტების]]“ კატეგორიაში (კონკრეტულად კი [[პლუტოიდი|პლუტოიდად]]).<ref name="BBC-Akwagyiram 2005-08-02">{{cite news
| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm| title = Farewell Pluto?| first = Alexis| last = Akwagyiram| work = BBC News| date = August 2, 2005| accessdate = March 5, 2006}}</ref> ის ასტრონომები, რომლებიც ეწინააღდმეგებიან ამ გადაწყვეტილებას, თვლიან, რომ პლუტონი პლანეტად უნდა დარჩეს და, მეტიც, სხვა ჯუჯა პლანეტები და მთვარეებიც კი უნდა დაემატოს პლანეტების სიას პლუტონთან ერთად.<ref name="Gray 2008-08-10" /><ref>Gorwyn, Adam; [http://earthsky.org/space/alan-stern-%E2%80%98a-chihuahua-is-still-a-dog-and-pluto-is-still-a-planet-2 ''Alan Stern: ‘A Chihuahua is still a dog, and Pluto is still a planet’''], EarthSky interview, 2010 February 18</ref><ref name="News.discovery.com">{{cite web |url=http://news.discovery.com/space/should-large-moons-be-called-satellite-planets.html |title=Should Large Moons Be Called 'Satellite Planets'? |publisher=News.discovery.com |date=2010-05-14 |accessdate=2011-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120505221146/http://news.discovery.com/space/should-large-moons-be-called-satellite-planets.html |archivedate=2012-05-05 }}</ref>

პლუტონის ხუთი [[ბუნებრივი თანამგზავრი]] ჰყავს: [[ქარონი]] (უდიდესი, პლუტონის [[დიამეტრი]]ს ნახევარზე მეტი), [[ნიქსი]], [[ჰიდრა (თანამგზავრი)|ჰიდრა]], [[კერბერი (თანამგზავრი)|კერბერი]] და [[სტიქსი (თანამგზავრი)|სტიქსი]].<ref name="Showalter">{{cite news |last=Showalter |first=Mark R. |title=Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto (News Release STScI-2012-32) |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/ |accessdate=11 July 2012 |newspaper=HubbleSite NewsCenter |date=11 July 2012<!--, 11:30 AM EDT-->}}</ref> პლუტონს და ქარონს ზოგჯერ ორმაგ სისტემად განიხილავენ, რადგან მათი ორბიტების ბარიცენტრი არ მდებარეობს არც ერთ სხეულთან.<ref name="Olkin_2003" /> საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა ახლახან ჩამოაყალიბა ორმაგი ჯუჯა პლანეტების განმარტება და ქარონი ოფიციალურად პლუტონის მთვარედაა კლასიფიცირებული.<ref name="IAU Pluto" />

[[2015]] ივლისს პლუტონს პირველი ზონდი ესტუმრება.<ref name="NASA-20150115">{{cite web |last1=Brown |first1=Dwayne |last2=Buckley |first2=Michael |last3=Stothoff |first3=Maria |title=January 15, 2015 Release 15-011 - NASA’s New Horizons Spacecraft Begins First Stages of Pluto Encounter |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-new-horizons-spacecraft-begins-first-stages-of-pluto-encounter |date=January 15, 2015 |work=[[NASA]] |accessdate=January 15, 2015}}</ref> ზონდი „[[ნიუ ჰორაიზონსი]]“ ჩაფრენისას ეცდება პლუტონისა და მისი მთვარეების დეტალური გაზომვებისა და ფოტოების გადმოცემას.<ref name="About New Horizons">{{cite web |title=About New Horizons |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/#.U2VfqfldX_E |work=nasa.gov |publisher=NASA |accessdate=3 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200524032302/https://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/#.U2VfqfldX_E |archivedate=24 მაისი 2020 }}</ref> ამის შემდეგ ზონდი შესაძლოა [[კოიპერის სარტყელი|კოიპერის სარტყლის]] რამდენიმე სხვა ობიექტსაც ესტუმროს.<ref name="NASA-20141015">{{cite web |last=Brown |first=Dwayne |last2=Villard |first2=Ray |title=RELEASE 14-281 NASA’s Hubble Telescope Finds Potential Kuiper Belt Targets for New Horizons Pluto Mission |url=http://www.nasa.gov/press/2014/october/nasa-s-hubble-telescope-finds-potential-kuiper-belt-targets-for-new-horizons |date=October 15, 2014 |work=[[NASA]] |accessdate=October 16, 2014}}</ref>

==ისტორია==
===აღმოჩენა===
[[1840]]-იანებში [[ნიუტონი]]სეული მექანიკის გამოყენებით [[ურბენ ლე ვერიე]]მ იწინასწარმეტყველა იმ დროს აღმოუჩენელი [[პლანეტა]] [[ნეპტუნი]] [[ურანი]]ს ორბიტის პერტურბაციების ანალიზის შემდეგ. ნეპტუნის მომდევნო დაკვირვებებმა მეცხრამეტე საუკუნის მიწურულს გააჩინა ვარაუდი, რომ [[ურანი]]ს ორბიტას [[ნეპტუნი]]ს გარდა სხვა [[პლანეტა]]ც აშფოთებდა.

[[1906]] წელს [[პერსივალ ლოუელი|პერსივალ ლოუელმა]] - მდიდარი ბოსტონელი, რომელმაც დააფუძნა [[ლოუელის ობსერვატორია]] [[1894]] წელს ფლაგსტაფში, [[არიზონა]] - დაიწყო დიდი პროექტი შესაძლო მეცხრე პლანეტის ძიებაში, რომელსაც მან „პლანეტა X“ უწოდა.<ref name="Tombaugh1946" /> [[1909]] წლისთვის ლოუელმა და [[უილიამ პიკერინგი|უილიამ პიკერინგმა]] განაცხადეს შესაძლო ციური კოორდინატები ასეთი პლანეტისათვის.<ref name="Hoyt" /> ლოუელმა თავისი დაკვირვებები [[1916]] წლამდე, ანუ სიცოცხლის ბოლომდე განაგრძო, მაგრამ უშედეგოდ. ლოუელისთვის უცნობი იყო, რომ [[1915]] წლის [[19 მარტი|19 მარტს]] დაკვირვებებმა პლუტონის ორი მკრთალი სურათი დააფიქსირა, მაგრამ ისინი ვერ ამოიცნეს.<ref name="Hoyt" /><ref name="Littman1990" /> არსებობს 15 ცნობილი სხვა წინა აღმოჩენა, უძველესი კი [[იერკეს ობსერვატორია]]ში 1909 წლის [[20 აგვისტო]]ს თარიღდება.<ref name="BuchwaldDimarioWild2000" />

კონსტანს ლოუელთან (პერსივალის ქვრივი) 10 წლიანი იურიდიული დავის გამო, რომელმაც სცადა თავისი კუთვნილი ქონებით ობსერვატორიის მილიონობით დოლარის ღირებულების ნაწილი წაეგლიჯა, „პლანეტა X-ის“ ძებნა შეწყდა [[1929]] წლამდე, როდესაც მისმა დირექტორმა [[ვესტო მელვინ სლიფერი|ვესტო მელვინ სლიფერმა]] „პლანეტა X-ის“ საძებნელად სამსახური მისცა [[კლაიდ ტომბო]]ს - 23 წლის [[კანზასი|კანზასელი]], რომელიც ახალი ჩამოსული იყო ლოუელის ობსერვატორიაში მას შემდეგ, რაც სლიფერი მისმა ასტრონომიულმა ნახატებმა მიიზიდა.

ტომბოს მოვალეობა იყო, რომ სისტემატიურად გადაეღო ღამის ცა წყვილ ფოტოებად, შემდეგ დაკვირვებოდა თითოეულ მათგანს და დაედგინა, წაინაცვლა თუ არა რომელიმე ობიექტმა მდებარეობა. მოწყობილობის გამოყენებით, რომელსაც [[ციმციმა შემდარებელი]] ერქვა, ის სწრაფად ანაცვლებდა წინ და უკან თითოეული პლატის ხედს, რომ წარმოექმნა ნებისმიერი ობიექტის მოძრაობის ილუზია, რომელიც იცვლიდა პოზიციას ან გარეგნობას ფოტოებს შორის. [[1930]] წლის თებერვალს, თითქმის ერთ წლიანი ძებნის შემდეგ, ტომბომ აღმოაჩინა შესაძლო მოძრავი ობიექტი ფოტოგრაფულ პლატებზე, რომლებიც იმ წლის 23 და 29 იანვარს იყო გადაღებული. 21 იანვარს გადაღებულმა ნაკლები ხარისხის ფოტომ მოძრაობა დაადასტურა. მას შემდეგ, რაც ობსერვატორიამ კიდევ სხვა დამადასტურებელი ფოტოები გადაიღო, აღმოჩენის ამბავი ტელეგრაფით ამცნეს [[ჰარვარდის კოლეჯის ობსერვატორია]]ს 1930 წლის [[13 მარტი|13 მარტს.]]<ref name="Hoyt" />

===სახელწოდება===
აღმოჩენა მალე მთელი მსოფლიოს მასშტაბით გახდა ცნობილი. ლოუელის ობსერვატორიამ, რომელსაც ჰქონდა სახელის დარქმევის უფლება, მსოფლიოს ყველა კუთხიდან ათასზე მეტი შეთავაზება მიიღო, დაწყებული ატლასით და დამთავრებული ზიმალით.<ref name="pluto guide" /> ტომბომ სლიფერს დაჟინებით მოსთხოვა სახელი მანამდე დაერქმიათ, სანამ სხვა ვინმე გააკეთებდა ამას.<ref name="pluto guide" /> კონსტანს ლოუელმა ზევსი შესთავაზა, შემდეგ პერსივალმა და საბოლოოდ კონსტანსმა. ეს შეთავაზებები არ გაითვალისწინეს.<ref name="Mager" />

[[ფაილი:Pluto discovery plates ge.png|left|thumb|პლუტონის აღმოჩენის ფოტოები]]
[[ფაილი:Clyde W. Tombaugh.jpeg|upright|thumb|left|[[კლაიდ ტომბო]] - პლუტონის აღმომჩენი]]

პლუტონის სახელი, რომელიც წყალქვეშა ღმერთის სახელია, წამოაყენა [[ვენეცია ბერნი]]მ ([[1918]]-[[2009]]) - თერთმეტი წლის სკოლის მოსწავლემ [[ოქსფორდი]]დან, რომელიც დაინტერესებული იყო კლასიკური [[მითოლოგია|მითოლოგიით]].<ref name="Venetia" /> მან ეს სახელი შესთავაზა საუბარში მის ბაბუა ფალკონერ მედანს - ყოფილი ბიბლიოთეკარი [[ოქსფორდის უნივერსიტეტის ბოდლეს ბიბლიოთეკა]]ში, რომელმაც ეს სახელი ასტრონომიის პროფესორ [[ჰერბერტ ჰოლ ტურნერი|ჰერბერტ ჰოლ ტურნერს]] უთხრა, მან კი [[აშშ]]-ში მცხოვრებ კოლეგებს გადასცა.<ref name="Venetia" />

ობიექტს ოფიციალურად სახელი [[1930]] წლის [[24 მარტი|24 მარტს]] დაერქვა.<ref name="The Times 27 May 1930" /><ref name="NYTimes 25 May 1930" /> ლოუელის ობსერვატორიის თითოეულ წევრს უფლება ჰქონდა, ხმა მიეცა სამი კანდიდატის სიიდან ერთ-ერთს: მინერვა (რომელიც უკვე [[ასტეროიდი]]ს სახელი იყო), კრონოსი (რომელმაც დაკარგა რეპუტაცია, რადგან ის არც ისე ცნობილმა ასტრონომმა ტომას ჯეფერსონ ჯექსონ სიმ წამოაყენა) და პლუტონი. პლუტონმა ყველას ხმა მიიღო. სახელი 1930 წლის პირველ მაისს გამოაცხადეს.<ref name="Venetia" /> განცხადებისას მედანმა ვენეციას £5 მისცა (£276 2015 წლისთვის) ჯილდოს სახით.<ref name="Venetia" />

სახელის ამორჩევა ნაწილობრივ იმ ფაქტით იყო შთაგონებული, რომ პლუტონის პირველი ორი ასო პერსივალ ლოუელის ინიციალებია და პლუტონის ასტრონომიული სიმბოლო ([[File:Pluto monogram (fixed width).svg|20px|♇]]) '''PL''' ასოებისგან აგებული მონოგრამაა.<ref name="JPL/NASA Pluto's Symbol" /> პლუტონის ასტროლოგიური სიმბოლო წააგავს ნეპტუნისას ([[File:Neptune symbol (fixed width).svg|20px|♆]]), მაგრამ აქვს წრეწირი შუა სამკაპის კბილაკის ადგილთან ([[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|20px|⯓]]).

სახელმა მალე უფრო ფართო კულტურა მოიცვა. 1930 წელს [[უოლტ დისნეი]] აშკარად ამით შთაგონებული, როდესაც მან წარმოადგინა [[მიკი მაუსი]]ს კომპანიონი ძაღლი, სახელად პლუტონი, თუმცა დისნეის ანიმატორი [[ბენ შარპსტინი]] ვერ ამბობს ზუსტად, თუ რატომ დაარქვა მან ეს სახელი.<ref name="Heinrichs2006" /> [[1941]] წელს [[გლენ სიბორგი|გლენ სიბორგმა]] ახლად შექმნილ ელემენტ [[პლუტონიუმი|პლუტონიუმს]] პლუტონი დაარქვა იმ ტრადიციის შენახვით, როცა ელემენტებს ახლად აღმოჩენილი პლანეტების სახელებს არქმევდნენ. მას მოჰყვა [[ურანიუმი]], რომელსაც [[ურანი]]ს პატივსაცემად დაარქვეს, და [[ნეპტუნიუმი]] - [[ნეპტუნი]]ს პატივსაცემად.<ref name="ClarkHobart2000" />

უმეტეს ენაში სახელი „პლუტონი“ სხვადასხვა ტრანსლიტერაციებით გამოიყენება. ჰოუი ნოჯირის აზრით, [[იაპონური ენა|იაპონურში]] პლუტონის გადათარგმნა უნდა ყოფილიყო, როგორც Meiōsei (冥王星, „წყალქვეშა მეფის (ღმერთის) ვარსკვლავი) და ეს [[ჩინური ენა|ჩინურმა]], [[კორეული ენა|კორეულმა]] და [[ვიეტნამური ენა|ვიეტნამურმა ენებმა]] „ისესხეს“.<ref name="RenshawIhara2000" /><ref name="nineplan" /><ref name="Bathrobe" /> ზოგიერთი ინდური ენა იყენებს სახელ პლუტონს, მაგრამ სხვები, მაგალითად [[ინდუსები]], იამას სახელს იყენებენ, ეს კი ჯოჯოხეთის მცველია [[ინდუსი]]სა და [[ბუდა|ბუდისტების]] მითოლოგიაში, როგორც ვიეტნამურში.<ref name="nineplan" /> [[პოლინეზიური ენები]] აგრეთვე ცდილობს, რომ გამოიყენოს ადგილობრივი მიწისქვეშეთის ღმერთი, როგორც [[მაორი ენა]]ში [[ვჰირო]].<ref name="nineplan" />

===პლანეტა X-ის უარყოფა===
პლუტონის აღმოჩენისთანავე მისმა სიმკრთალემ და გაურკვეველი დისკოს არსებობამ ეჭვქვეშ დააყენა იდეა, რომ ის ლოუელის „პლანეტა X“ იყო.<ref name="Tombaugh1946" /> პლუტონის მასის შეფასებები მთელი მეოცე საუკუნის განმავლობაში იცვლებოდა.<ref>{{cite book|last1 = Stern|first1 = Alan|last2 = Tholen|first2 = David James|title = Pluto and Charon|date = 1997|publisher=University of Arizona Press|isbn = 978-0-8165-1840-1|pages=206–208}}</ref>

თავდაპირველად ასტრონომებმა მისი მასა [[ურანი|ურანსა]] და [[ნეპტუნი|ნეპტუნზე]] მისი სავარაუდო ეფექტებით გამოითვალეს. [[1931]] წელს გამოთვალეს, რომ პლუტონი დაახლოებით დედამიწის მასის უნდა ყოფილიყო, ხოლო შემდგომმა ღრმა კვლევებმა [[1948]] წელს მისი მასა [[მარსი]]ს მასამდე ჩამოიყვანა.<ref name="Nicholson et al 1930" /><ref name="Kuiper 10.1086/126255" /> 1976 წელს [[ჰავაის მორისონის უნივერსიტეტი]]დან დეილ კრუკშანკმა, კარლ პილჩერმა და დევიდ მორისონმა პლუტონის [[ალბედო]] პირველად გამოითვალეს და დაადგინეს, რომ ის [[მეთანი]]ს ყინულს ემთხვეოდა. ეს ნიშნავდა, რომ პლუტონი გამონაკლისად კაშკაშა უნდა ყოფილიყო თავისი ზომისთვის და, აქედან გამომდინარე, შეუძლებელი იყო, [[დედამიწის მასა|დედამიწის მასის]] 1 %-ზე მეტი ყოფილიყო. პლუტონის ალბედო 1,3-2,0-ჯერ მეტია დედამიწისაზე<ref name="Pluto Fact Sheet" />).

[[1978]] წელს პლუტონის მთვარე [[ქარონი]]ს აღმოჩენამ ასტრონომებს საშუალება მისცა პლუტონის [[მასა]] განესაზღვრათ პირველად. მისი მასა დედამიწის მასის 0,2 %-ია, რაც ძალიან მცირეა იმისათვის, რომ [[ურანი]]ს ორბიტაზე რამე სახის შეშფოთება გამოეწვია. შემდგომი კვლევები ალტერნატიული პლანეტა X-ისთვის, განსაკუთრებით რობერტ სატონ ჰერინგტონის მიერ,<ref name="SeidelmannHarrington1988" /> კრახით დასრულდა. [[1992]] წელს მაილს სტენდიშმა [[ვოიაჯერ 2]]-დან (როდესაც ნეპტუნს ჩაუფრინა) მიღებული მონაცემებით ხელახლა დათვალა და [[პლანეტა|პლანეტის]] მთლიანი მასა 0,5 %-ით შეამცირა. ასევე მან გამოთვალა [[გრავიტაცია|გრავიტაციული]] ეფექტები ურანზე. ახალი გამოთვლების დამატებით შეშფოთებები და პლანეტა X-ის საჭიროება გაქარწყლდა.<ref name="Standish1993" /> დღეს მეცნიერთა უმეტესობა თანხმდება იმაზე, რომ ლოუელის მიერ განმარტებული პლანეტა X არ არსებობს.<ref name="Standage2000" /> ლოუელმა პლანეტა X-ის არსებობა იწინასწარმეტყველა [[1915]] წელს, რომელიც საკმაოდ ახლოს იყო პლუტონის იმ დროინდელ პოზიციასთან. ერნესტ ბრაუნმა პლუტონის აღმოჩენიდან მალევე დაასკვნა, რომ ეს მხოლოდ დამთხვევა იყო,<ref name="Tenn1994" /> ეს შეხედულება კი კვლავ შემორჩა.<ref name="Standish1993" />

{| class="wikitable plainrowheaders" style="float: right; margin-right: 0; margin-left: 1em; text-align: center;"
|+ პლუტონის მასის შეფასებები
! scope="col" | წელი
! scope="col" | მასა
! scope="col" | კომენტარები
|-
! scope="row" | 1931
| 1 დედამიწა
| [[სეთ ბარნეს ნიკოლსონი|ნიკოლსონი]] & [[ნიკოლას მეიოლი|მეიოლი]]<ref name="Nicholson et al 1930" /><ref name="RAS1931.91" /><ref name="Nicholson et al 1931" />
|-
! scope="row" | 1948
| 0,1 (1/10) დედამიწა
| [[ჯერარდ კოიპერი|კოიპერი]]<ref name="Kuiper 10.1086/126255" />
|-
! scope="row" | 1976
| 0,01 (1/100) დედამიწა
| [[დეილ კრუკშანკი|კრუკშანკი]], <!-- Carl -->პილჩერი, & [[დევიდ მორისონი (ასტროფიზიკოსი)|მორისონი]]{{sfn|Croswell|1997|p=57}}
|-
! scope="row" | 1978
| 0,002 (1/500) დედამიწა
| [[ჯეიმზ კრისტი|კრისტი]] & [[რობერტ სატონ ჰერინგტონი|ჰერინგტონი]]<ref name="ChristyHarrington1978" />
|-
! scope="row" | 2006
| 0,00218 (1/459) დედამიწა
| [[მარკ ბუი|ბუი]] და სხვ.<!-- William M. Grundy, Eliot F. Young, Leslie A. Young, S. Alan Stern --><ref name="BuieGrundyYoung_2006" />
|}

===კლასიფიკაცია===
[[1992]] წლიდან მოყოლებული, მრავალი ობიექტი აღმოაჩინეს, რომლებიც იმ არეალში ბრუნავდა, სადაც პლუტონი. ეს კი იმის მაჩვენებელი იყო, რომ პლუტონი ე.წ. [[კოიპერის სარტყელი|კოიპერის სარტყლის]] პოპულაციის ნაწილი იყო. ამის გამო მისი ოფიციალური სტატუსი, როგორც [[პლანეტა]], გახდა საკამათო მრავალი მეცნიერი სვამდა კითხვას, უნდა ყოფილიყო პლუტონი განხილული მის გარშემო არსებული პოპულაციის ნაწილთან ერთად თუ საერთოდ ცალკე ობიექტად უნდა აღქმულიყო. მუზეუმებისა და პლანეტარიუმის დირექტორები ხშირად ქმნიდნენ დავას იმით, რომ [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] პლანეტურ მოდელებში პლუტონი დროგამოშვებით გამოტოვებული იყო. [[ეიდენის პლანეტარიუმი]] გაიხსნა ([[2000]] წლის თებერვალში, რეკონსტრუქციის შემდეგ) მხოლოდ რვა პლანეტის მოდელით.<ref name="Tyson2001" />

როდესაც პლუტონის ზომის ობიექტები აღმოაჩინეს ამ რეგიონში, დაისვა საკითხი, რომ პლუტონი ხელახლა უნდა კლასიფიცირებული კოიპერის ერთ-ერთ ობიექტად, როგორც [[ცერერა]]მ, [[პალასი|პალასმა]], [[იუნონა (ასტეროიდი)|იუნონამ]] და [[ვესტა (ასტეროიდი)|ვესტამ]] საბოლოოდ დაკარგეს თავიანთი პლანეტის სტატუსი მრავალი სხვა [[ასტეროიდი]]ს აღმოჩენის შემდეგ. [[2005]] წლის 29 ივლისს კალტექში ([[კალიფორნიის ტექნიკური უნივერსიტეტი]]) ასტრონომებმა განაცხადეს ახალ [[მზის სისტემა#ტრანს-ნეპტუნისეული ობიექტები|ტრანს-ნეპტუნისეული ობიექტის]], [[ერისი]]ს აღმოჩენის შესახებ, რომელიც პლუტონზე ბევრად მასიური იყო და აღმოჩენილი ყველაზე მასიური ობიექტი იყო მზის სისტემაში [[ტრიტონი (თანამგზავრი)|ტრიტონი]]ს შემდეგ ([[1846]]). მისი აღმომჩენები პრესასთან ერთად თავდაპირველად მას მეათე პლანეტად მოიხსენიებდნენ, თუმცა, არ არსებობდა ოფიციალური კონსენსუსი ამის შესახებ.<ref name="NASA-JPL press release 07-29-2005" /> სხვები ასტრონომიულ საზოგადოებაში ამ აღმოჩენას აღიქვამდნენ ყველაზე ძლიერ არგუმენტად, რომ პლუტონი ისევ ჯუჯა პლანეტად უნდა რეკლასიფიცირებულიყო.<ref name="what" />

====საკ-ის კლასიფიკაცია====
კამათი დაიწყო [[2006]] წლის [[24 აგვისტო]]ს [[საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი|საკ-ის]] რეზოლუციაზე, რომელმა შექმნა ოფიციალური განმარტება ტერმინი „პლანეტის“. ამ რეზოლუციის მიხედვით, სამი მთავარი პირობაა [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] ობიექტისთვის, რომ [[პლანეტა]]დ ჩაითვალოს:

# ობიექტი უნდა ბრუნავდეს [[მზე|მზის]] გარშემო
# ობიექტი იმდენად მასიური უნდა იყოს, რომ დამრგვალდეს საკუთარი [[გრავიტაცია|გრავიტაციით]]. უფრო სპეციფიკურად რომ ითქვას, მისმა გრავიტაციამ ჰიდროსტატიკური წონწასწორობა უნდა დაამყაროს.
# ობიექტს უნდა ჰქონდეს გასუფთვებული მისი ორბიტის გარშემო სამეზობლო.<ref name="IAU2006 GA26-5-6" /><ref name="IAU0603" />

პლუტონი მესამე პირობას ვერ აკმაყოფილებს, რადგან მისი მასა მისი [[ორბიტა|ორბიტის]] სხვა ობიექტების მასის მხოლოდ 0,07-ია (შედარებისთვის, [[დედამიწა|დედამიწის]] [[მასა]] 1,7 მილიონჯერ აღემატება მის ორბიტაზე არსებული ობიექტების მასას). შემდეგ [[საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი|საკ-მა]] გადაწყვიტა, რომ სხეულები, რომლებიც პირველ და მეორე კრიტერიუმს აკმაყოფილებს პლუტონის მსგავსად, მაგრამ ვერ აკმაყოფილებენ მესამეს, ჯუჯა პლანეტები დაერქმეოდა. 2006 წლის 13 სექტემბერს საკ-მა პლუტონი, [[ერისი]] და მისი მთვარე [[დისნომია (თანამგზავრი)|დისნომია]] „უმცროს პლანეტათა კატალოგში“ შეიტანა და მიანიჭა მათ ოფიციალური უმცროსი პლანეტის სახელწოდება: „(134340) პლუტონი“, „(136199) ერისი“ და „(136199) ერისი I დისნომია“.<ref name="IAUC 8747" /><ref>{{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi#top |title=JPL Small-Body Database Browser |publisher=California Institute of Technology |accessdate=July 15, 2015}}</ref>

ასტრონომიულ საზოგადოებაში გარკვეული წინააღმდეგობა წარმოიშვა რეკლასიფიკაციის წინააღმდეგ.<ref name="geoff2006c" /><ref name="Ruibal-1999" /><ref name="Britt-2006" /> [[ალან სტერნი|ალან სტერნმა]], [[ნასა]]-ს [[ნიუ-ჰორაიზონსი]]ს მისიის მთავარი მკვლევარმა სახალხოდ დასცინა საკ-ის რეზოლუციას: „ტექნიკური მიზეზების გამო ეს განმარტება ყარს“.<ref name="geoff2006a" /> სტერნის მტკიცება იყო ის, რომ ახალი განმარტების თანახმად, [[დედამიწა]], [[მარსი]], [[იუპიტერი]] და [[ნეპტუნი]], ყველა [[პლანეტა]], რომლებიც ორბიტებს ასტეროიდებთან იზიარებს, უნდა გამორიცხულიყო. ის ასაბუთებდა, რომ ყველა დიდი სფერული მთვარე, დედამიწის [[მთვარე|მთვარის]] ჩათვლით, პლანეტებად უნდა ყოფილიყო ჩათვლილი.<ref name="News.discovery.com" /> მისი სხვა განცხადება იყო, რომ, რადგანაც ასტრონომების ხუთი პროცენტი გამოიკითხა, გადაწყვეტილება არ გამოხატავდა მთლიანი ასტრონომიული საზოგადოების პოზიციას.<ref name="newscientistspace" /> [[მარკ ბუი]]მ ([[ლოუელის ობსერვატორია]]) გააჟღერა მისი შეხედულება ახალ განმარტებაზე მის საიტზე და პეტიცია დაიწყო მის წინააღმდეგ.<ref name="Buie2006 IAU response" /> ზოგი მხარს უჭერდა საკ-ს. მაიკ ბრაუნმა, რომლემაც ერისი აღმოაჩინა, თქვა: „მთელი ამ ცირკის მსგავსი პროცედურის განმავლობაში როგორღაც სწორ პასუხს გადავაწყდით. მეცნიერება საბოლოოდ მაინც თვითშესწორებადია, მაშინაც კი, როცა ძლიერი ემოციები ჭარბობს“.<ref name="Overbye2006" />

საზოგოების რეაქცია [[საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი|საკ-ის]] გადაწყვეტილებაზე სხვადასხვა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი დათანხმდა რეკლასიფიკაციას, ზოგი დაჟინებით ითხოვდა გადაწყვეტილების შეცვლას ონლაინ პეტიციებით. კალიფორნიის სახელმწიფო ასამბლეის რამდენიმე წევრმა წარმოადგინა რეზოლუცია, სადაც საკ-ის გადაწყვეტილებას „მეცნიერული მწვალებლობა“ შეარქვა ხუმრობით.<ref name="DeVore2006" /> [[ნიუ-მექსიკო]]ს წარმომადგენლობითმა სახლმა გაატარა რეზოლუცია ტომბოს პატივსაცემად - ამ შტატში ტომბო დიდხანს ცხოვრობდა. მათ განაცხადეს, რომ პლუტონი ყოველთვის პლანეტად იქნება მიჩნეული [[ნიუ-მექსიკო]]ს ცაზე და [[2007]] წლის [[13 მარტი]] პლუტონის დღედ დააწესეს.<ref name="Holden2007" /><ref name="Gutierrez2007" /> ილინოისის სენატმაც მსგავსი რეზოლუცია გაატარა 2009 წელს იმ ბაზისზე, რომ კლაიდ ტომბო, პლუტონის აღმომჩენი, ილინოისში დაიბადა. რეზოლუცია გულისხმობდა, რომ პლუტონი „უსამართლოდ ჩამოქვეითდა „ჯუჯა“ პლანეტაზე“ საკ-ის მიერ.<ref name="ILGA SR0046" /> ზოგმა ადამიანმა ასევე უარყო ცვლილება სენტიმენტალური მიზეზების გამო და ამბობდნენ, რომ ისინი პლუტონს ყოველთვის [[პლანეტა]]დ იცნობდნენ და ასე გაგრძელდება სამუდამოდ საკ-ის გადაწყვეტილების მიუხედავად.<ref name="Sapa-AP" />

2006 წელს, მეჩვიდმეტე ყოველწლიურ წლის სიტყვების კენჭისყრაზე, ამერიკულმა დიალექტურმა საზოგადოებამ "plutoed" აირჩია წლის სიტყვად. ზმნა "to pluto" ოფიციალურად ნიშნავს: "demote or devalue someone or something" (რაღაცის/ვიღაცის ჩამოქვეითება ან დევალვაცია).<ref name="msnbc" />

2008 წლის 14-16 აგვისტოს მკვლევრები ორივე მხრიდან შეიკრიბნენ ჯონ ჰოპკინზის უნივერსიტეტის გამოყენებითი ფიზიკის ლაბორატორიაში კონფერენციისთვის, რომელიც მოიცავდა პირდაპირ საუბრებს საკ-ის პლანეტის მიმდინარე განმარტებაზე.<ref name="Minkel2008" /> ამ კონფერენციას „დიდებული პლანეტის დებატი“ ერქვა.<ref name="The Great Planet Debate" /> კონფერენციამ გამოაქვეყნე კონფერენციის შემდეგი პრეს-რელიზი, სადაც ნაჩვენები იყო, რომ მეცნიერები ვერ შეთანხმდნენ პლანეტის განმარტებაზე.<ref name="PSIedu press release 2008-09-19" /> კონფერენციამდე ცოტა ხნით ადრე, 2008 წლის 11 ივნისს, საკ-მა გამოაცხადა პრეს-რელიზში, რომ ტერმინი „პლუტოიდი“ ამიერიდან გამოყენებული იქნება პლუტონის და სხვა ობიექტების აღსანიშნად, რომლებსაც ორბიტალური [[დიდი ნახევარღერძი]] [[ნეპტუნი]]საზე დიდი აქვს და საკმარისი [[მასა]] აქვს, რომ სფერულთან მიახლოებული ფორმა მიიღოს.<ref name="IAU0804" /><ref name="Discover 2009-JANp76" /><ref name="Science News, July 5, 2008 p. 7" />

==ორბიტა და ბრუნვა==
[[ფაილი:Pluto Orbit.gif|thumb|პლუტონის ორბიტა და ეკლიპტიკა]]
[[ფაილი:Plutoorbit1.5sideview.gif|thumb|პლუტონი-ეკლიპტიკის ორბიტის ხედი. პლუტონის ორბიტის ეს „გვერდითი ხედი“ (წითლად) აჩვენებს მის დიდ დახრილობას დედამიწის ეკლიპტიკური ორბიტალური სიბრტყისადმი]]
[[ფაილი:პლუტონის ორბიტა - პოლარული ხედი.svg|მინი|ამ დიაგრამაზე ნაჩვენებია პლუტონის (წითლად) და ნეპტუნის (ლურჯად) პოზიციები შერჩეულ თარიღებში. ნეპტუნისა და პლუტონის ზომები გამოსახულია მათ შორის მანძილის უკუპროპორციულად, რითაც გამახვილებულია ყურადღება მათ ერთმანეთთან მიახლოებაზე 1896 წელს.]]
პლუტონის [[ორბიტალური პერიოდი]] დედამიწის 248 [[წელიწადი]]ს ტოლია. მისი ორბიტალური მახასიათებლები ძალიან განსხვავდება [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] [[პლანეტა|პლანეტებისაგან]], რომლებსაც თითქმის წრიული ორბიტა აქვს [[მზე|მზის]] გარშემო ბრტყელ ათვლის სიბრტყესთან ახლოს, რომელსაც [[ეკლიპტიკა]]ს უწოდებენ. ამის საპირისპიროდ, პლუტონის ორბიტა ძალიან დახრილია ეკლიპტიკის მიმართ (17°-ზე მეტი) და ძალზე [[ექსცენტრისიტეტი|ექსცენტრიულია]] (ელიფსური). ეს მაღალი ექსცენტრისიტეტი ნიშნავს, რომ პლუტონის ორბიტის მცირე რეგიონი [[მზე]]სთან უფრო ახლოსაა, ვიდრე [[ნეპტუნი]]ს ორბიტა. პლუტონი-[[ქარონი]]ს [[ბარიცენტრი]] [[პერიჰელიუმი|პერიჰელიუმში]] [[1989]] წლის [[5 სექტემბერი|5 სექტემბერს]] მოვიდა.<ref name="jpl-ssd-horizons" /> ნეპტუნზე ახლოს პლუტონი [[1979]] წლის [[7 თებერვალი|7 თებერვლიდან]] [[1999]] წლის [[11 თებერვალი|11 თებერვლამდე]] იყო.<ref name="pluto990209" />

დროის დიდი მასშტაბებით პლუტონის ორბიტა, ფაქტობრივად, ქაოტურია. მიუხედავად იმისა, რომ კომპიუტერული სიმულაციების შედეგად შესაძლებელია მისი პოზიციის წინასწარმეტყველება რამდენიმე მილიონი წლის შემდეგ ან წინ, [[ლიაპუნოვის დრო]]ის შემდეგ (10-20 მილიონი წელიწადი) გამოთვლები ცოტა უზუსტო ხდება: პლუტონი მგრძნობიარეა [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] ძალიან მცირე დეტალებისადმი — რთულად საწინასწარმეტყველევი ფაქტორები, რომლებიც ნელ-ნელა მოშლის მის ორბიტას.<ref name="sussman88" /><ref name="wisdom91" />

===ნეპტუნთან ურთიერთობა===
[[ფაილი:პლუტონი ნეპტუნი.svg|250პქ|მარცხნივ|მინი|პლუტონის ორბიტა - პოლარული ხედი. ეს „ხედი ზემოდან“ აჩვენებს პლუტონის ორბიტა (წითლად) როგორ ნაკლებად წრიულია, ვიდრე ნეპტუნისა (ლურჯად) და პლუტონი ხანდახან როგორ ახლოსაა მზესთან, ვიდრე ნეპტუნი. ორივე ორბიტის უფრო მუქი ნახევრები აჩვენებს, რა ადგილებში კვეთს ეკლიპტიკის სიბრტყის ქვემოთ.]]
მიუხედავად იმისა, რომ პლუტონისა და [[ნეპტუნი]]ს ორბიტები იკვეთება ზემოდან დაკვირვებით, ამ ორი ობიექტის ორბიტები ისეა მოწყობილი, რომ ისინი ვერასდროს შეეჯახება და ვერც კი მიუახლოვდება ერთმანეთს. ამის რამდენიმე მიზეზი არსებობს.

უმარტივეს დონეზე შეიძლება ორი ორბიტისა და იმის დანახვა, რომ ისინი არ იკვეთება. როდესაც პლუტონი [[მზე]]სთან ყველაზე ახლოსაა ([[პერიჰელიუმი]]) და, აქედან გამომდინარე, უახლოეს წერტილშია ნეპტუნის ორბიტასთან (როდესაც ზემოდან ვაკვირდებით), ის ასევე უშორეს წერტილშია ნეპტუნის „ბილიკთან“. პლუტონის ორბიტა კვეთს ნეპტუნის ორბიტიდან დაახლოებით 8 [[ასტრონომიული ერთეული|აე-თი]] მაღლა, რაც ხელს უშლის შეჯახებას.<ref name="huainn01" /><ref name="Hunter2004" /><ref name="malhotra-9planets" /> პლუტონის [[აღმავალი კვანძი|აღმავალი]] და დაღმავალი კვანძები - წერტილები, რომლებზეც მისი ორბიტა კვეთს [[ეკლიპტიკა]]ს, ამჟამად გამოყოფილია ნეპტუნიდან 21°-ზე მეტით.<ref name="Williams2010" />

მხოლოდ ეს საკმარისი არ არის პლუტონის დასაცავად. [[პლანეტა|პლანეტებიდან]] წამოსულ პერტურბაციებს (განსაკუთრებით ნეპტუნიდან) შეუძლია შეცვალოს პლუტონის ორბიტის ასპექტები (როგორიცაა მისი [[ორბიტალური პრეცესია]]) მილიონობით წლების მანძილზე, ამიტომ შეჯახება შესაძლებელი გახდება. აქედან გამომდინარე, სხვა მექანიზმი ან მექანიზმებიც უნდა მუშაობდეს. ამათგან ყველაზე შესამჩნევი არის ის, რომ პლუტონი 2:3 [[სპინ-ორბიტალური რეზონანსი]]თაა ნეპტუნთან: როდესაც პლუტონი ორჯერ შემოუვლის [[მზე]]ს, ნეპტუნი ამას სამჯერ აკეთებს. შემდეგ ორივე ობიექტი უბრუნდება საწყის პოზიციებს და ციკლი მეორდება. თითოეული ციკლი დაახლოებით 500 წელს გრძელდება. ეს მოდელი ისეთია, რომ თითოეულ 500 წლიან ციკლში პირველად პლუტონი როცა პერიჰელიუმთან ახლოსაა, ნეპტუნი 50°-ით უკანაა პლუტონისგან. პლუტონის მეორე პერიჰელიუმისას ნეპტუნს დასრულებული ექნება მისი ორბიტის 1,5 ნაწილი, ამიტომ მსგავსი მანძილი იქნება პლუტონამდე. პლუტონისა და ნეპტუნის მინიმალური დაშორება 17 [[ასტრონომიული ერთეული|აე-ზე]] ოდნავ მეტია. პლუტონი [[ურანი|ურანთან]] უფრო ახლოს მოდის (11 აე), ვიდრე ნეპტუნთან.<ref name="malhotra-9planets" />

2:3 რეზონანსი ორ სხეულს შორის ძალიან სტაბილურია და მილიონობით წლის მანძილზე დაცულია.<ref name="sp-345" /> ეს მათ ორბიტებს იცავს ერთმანეთის მიმართ ცვლილებისაგან. ციკლი ერთი და იმავე გზით მეორდება და ეს ორი სხეული ვერასოდეს ჩაივლის ერთმანეთთან ახლოს. აქედან გამომდინარე, პლუტონის ორბიტა რომც არ ყოფილიყო ძალიან დახრილი, ისინი მაინც ვერ შეეჯახებოდა ერთმანეთს.<ref name="malhotra-9planets" />

===სხვა ფაქტორები===
რამდენინე კვლევამ აჩვენა, რომ მილიონობით წლების განმავლობაში პლუტონისა და ნეპტუნის ორბიტებს შორის წყობის ძირითადი ბუნება არ იცვლება.<ref name="huainn01" /><ref name="williams71" /> არსებობს რამდენიმე სხვა რეზონანსი და ურთიერთქმედება, რომელიც მართავს მათი მოძრაობის დეტალებს და აძლიერებს პლუტონის სტაბილურობას. ეს მომდინარეობს ორი დამატებითი მექანიზმიდან (გარდა 2:3 სპინ-ორბიტალური რეზონანსისა).

პირველი ისაა, რომ პლუტონის [[პერიჰელიუმის არგუმენტი]] — კუთხე იმ წერტილებს შორის, სადაც ის კვეთს [[ეკლიპტიკა]]ს და სადაც ის ყველაზე ახლოსაა [[მზე]]სთან — [[ლიბრაცია|ლიბრირებს]] დაახლოებით 90°-ით.<ref name="williams71" /> ეს ნიშნავს, რომ როდესაც პლუტონი უახლოეს წერტილშია მზესთან, ის ყველაზე უშორეს წერტილშია [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] სიბრტყიდან (ზემოდან), რაც ნეპტუნთან შეჯახებას თავიდან აცილებს. ეს [[კოზაის მექანიზმი]]ს პირდაპირი შედეგია,<ref name="huainn01" /> რომელიც აკავშირებს ორბიტის [[ექსცენტრისიტეტი|ექსცენტრისიტეტს]] მის [[დახრილობა]]სთან უფრო დიდი პერტურბირებადი სხეულისა - ამ შემთხვევაში ნეპტუნის. ნეპტუნთან შედარებით ლიბრაციის [[ამპლიტუდა]] 38°-ია, ამიტომ პლუტონის [[პერიჰელიუმი]]ს კუთხური დაშორება ნეპტუნის ორბიტასთან ყოველთვის 52°-ზე მეტია (90°-38°). ასეთი უახლოესი კუთხური დაშორება ყოველ 10 000 წელიწადში ერთხელ ხდება.<ref name="sp-345" />

მეორე ისაა, რომ ამ ორი სხეულის [[აღმავალი კვანძების]] განედები — წერტილები, სადაც ისინი კვეთენ ეკლიპტიკას — არის თითქმის რეზონანსში ლიბრაციასთან. როდესაც ორი [[გრძედი]] ერთი და იგივეა — ეს არის, როცა ორივე კვანძზე და მზეზე სწორი ხაზის გავლება შეიძლება — პლუტონის პერიჰელიუმი მდებარეობს ზუსტად 90°-ში და, აქედან გამომდინარე, ის მოდის მზესთან უახლოეს წერტილში, როდესაც ნეპტუნის ორბიტიდან ყველაზე მაღლაა. ამას 1:1 სუპერ-რეზონანსი ეწოდება. ყველა [[იუპიტერი]]ს ჯგუფი [[პლანეტა]], კერძოდ იუპიტერი, დიდ როლს თამაშობს სუპერ-რეზონანსის წარმოქმნაში.<ref name="huainn01" />

ლიბრაციის ბუნების უკეთ შესაცნობად, წარმოიდგინეთ პოლარული ხედვის არე, რომელიც დაჰყურებს ეკლიპტიკას შორეული წერტილიდან, სადან პლანეტებს საათის ისრის საწინააღმდეგო ორბიტები აქვს. აღმავალი კვანძის გავლის შემდეგ, პლუტონი ნეპტუნის ორბიტის შიგნითაა და უფრო სწრაფად მოძრაობს, უახლოვდება რა ნეპტუნს უკნიდან. ამ ორ სხეულს შორის ძლიერი გრავიტაციული ძალის გამო კუთხური მომენტის გადაეცემა პლუტონს, ნეპტუნის ხარჯზე. ეს პლუტონს ოდნავ დიდ ორბიტაზე წაანაცვლებს, სადაც ის ოდნავ ნელა მოძრაობს, კეპლერის მესამე კანონის თანახმად. როცა მისი ორბიტა იცვლება, ამას აქვს პლუტონის ორბიტის პერიჰელიუმისა და გრძედის ცვლილების თანდათანობითი ეფექტი. ასეთი მრავალი გამეორებისის შემდეგ, პლუტონი იმდენად საგრძნობლად შენელებულია, ხოლო ნეპტუნი საგრძნობლად აჩქარებული, რომ ნეპტუნი წამოწევას იწყებს პლუტონთან ერთად მის (პლუტონის) საპირისპირო ორბიტაზე. შემდეგ, პროცესში შებრუნებულია და პლუტონი კარგავს კუთხურ მომენტს ნეპტუნთან, სანამ პლუტონი იმდენად არ აჩქარდება, რომ მან კვლავ დაიწყოს ნეპტუნთან წამოწევა თავდაპირველ კვანძთან. მთლიან პროცესს დაახლოებით 20 000 წელიწადი სჭირდება.<ref name="malhotra-9planets" /><ref name="sp-345" />

===კვაზი-თანამგზავრი===
2012-ში გაჩნდა ჰიპოთეზა, რომ (15810) 1994 JR<sub>1</sub> შესაძლოა პლუტონის [[კვაზი-თანამგზავრი]] ყოფილიყო - თანაორბიტალური კონფიგურაციის სპეციფიკური ტიპი.<ref name="quasi" /> ჰიპოთეზის თანახმად, ობიექტი უნდა ყოფილიყო პლუტონის კვაზი-თანამგზავრი 350 000 წელი ყოველ 2 მილიონ წელიწადში.<ref name="quasi" /><ref name="S&T">{{cite web
| url = http://www.skyandtelescope.com/astronomy-news/plutos-fake-moon/
| title = Pluto's fake moon
| accessdate = September 24, 2012
}}</ref> ეს ჰიპოთეზა უარყვეს 2016 წელს, როდესაც [[ნიუ-ჰორაიზონსი|„ნიუ-ჰორაიზონსმა“]] 1994 JR<sub>1</sub>-ის უფრო ზუსტი დაკვირვებები ჩაატარა.<ref name="2016maynasa">{{cite web
|title=New Horizons Collects First Science on a Post-Pluto Object
|url=http://www.nasa.gov/feature/new-horizons-collects-first-science-on-a-post-pluto-object
|accessdate=2016-09-19
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160607150433/http://www.nasa.gov/feature/new-horizons-collects-first-science-on-a-post-pluto-object/
|archivedate=2016-06-07
}}</ref>

==ბრუნვა==
პლუტონის [[ბრუნვის პერიოდი]], ანუ მისი დღე, [[დედამიწა|დედამიწის]] 6,39 დღეს უდრის.<ref name="axis" /> [[ურანი]]ს მსგავსად, პლუტონიც „მხარზე“ ბრუნავს მის ორბიტალურ სიბრტყეზე, რომლის [[ღერძული დახრილობა]] 120°-ია, ამიტომ მისი სეზონური ცვლილებები ექსტრემალურია. ნაბუინობისას მისი ზედაპირის ერთი მეოთხედი მუდმივად განათებულია, ხოლო დანარჩენი მეოთხედი - მუდმივ სიბნელეში.<ref name="oregon" />

[[მზე|მზიდან]] წამოსული [[სინათლე]] პლუტონზე ძალიან სუსტია, [[დედამიწა]]ზე ბინდის ანალოგიურია. [[ნასა]]-მ გამოაქვეყნა „პლუტონის დროის“ კალკულატორი,<ref name="pluto-time" /> რომელიც განსაზღვრავს, როდის არის დედამიწაზე სინათლე პლუტონზე სინათლის ტოლი.<ref name="pluto-time">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/plutotime/ |title=Pluto Time |publisher=NASA Solar System Exploration |accessdate=July 13, 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/feature/nasa-lets-you-experience-pluto-time-with-new-custom-tool |title=NASA Lets You Experience "Pluto Time" with New Custom Tool |date=June 5, 2015 |publisher=NASA |accessdate=სექტემბერი 19, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190206150451/https://www.nasa.gov/feature/nasa-lets-you-experience-pluto-time-with-new-custom-tool |archivedate=თებერვალი 6, 2019 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.esrl.noaa.gov/gmd/grad/solcalc/ |title=NOAA Solar Calculator |publisher=NOAA Earth System Research Laboratory Global Monitoring Division |accessdate=July 13, 2015}}</ref>

==გეოლოგია==
[[ფაილი:Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg|thumb|High-resolution პლუტონის მაღალი გარჩევადობის MVIC ფოტო მომატებულ ფერებში, ზედაპირის შედგენილობაში განსხვავებების უკეთ დასანახად]]
[[ფაილი:NH-Pluto-WaterIceDetected-BlueRegions-Released-20151008.jpg|thumb|left|რეგიონები, სადაც წყლის ყინული დაფიქსირდა (ლურჯი რეგიონები)]]
დედამიწიდან შორი მანძილის გამო, პლუტონის სიღრმისეული შესწავლა ჩვენი პლანეტიდან რთულია. 2015 წლის 14 ივლისს, ნასა-ს „ნიუ-ჰორაიზონსის“ კოსმოსურმა ზონდმა ჩაუფრინა პლუტონის სისტემას და მის მიერ შეგროვებული ინფორმაცია დედამიწაზე 2016 წლის ბოლომდე სრულად გადმოიგზავნება..<ref name="NASA-20150115(b)">{{cite web |last1=Brown |first1=Dwayne |last2=Buckley |first2=Michael |last3=Stothoff |first3=Maria |title=January 15, 2015 Release 15-011 – NASA's New Horizons Spacecraft Begins First Stages of Pluto Encounter |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-new-horizons-spacecraft-begins-first-stages-of-pluto-encounter |date=January 15, 2015 |work=[[NASA]] |accessdate=January 15, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://pluto.jhuapl.edu/Mission/Spacecraft/Data-Collection.php|title=New Horizons|website=pluto.jhuapl.edu|access-date=2016-05-15}}</ref>

===ზედაპირი===
პლუტონის ზედაპირის 98 %-ზე მეტს [[აზოტი]]ს [[ყინული]] შეადგენს, [[მეთანი]]სა და [[ნახშირჟანგი]]ს კვალებთან ერთად.<ref name="tobias" /> აზოტი და ნახშირჟანგი ყველაზე უხვად პლუტონის ანტი-ქარონის მხარესაა (180° [[გრძედი|გრძედზე]], სადაც [[ტომბოს რეგიონი]]ს დასავლეთ ნაწილი, [[Sputnik Planum]], არის მოთავსებული), ხოლო მეთანი ყველაზე უხვად 300°-ით აღმოსავლეთთან ახლოსაა.<ref name=Grundy_2013/> პლუტონის ზედაპირი საკმაოდ ცვლებადია, სიკაშკაშესა და ფერებში დიდი განსხვავებებით.<ref name="Buie_2010 light curve" /> პლუტონი ერთ-ერთი ყველაზე კონტრასტული სხეულია [[მზის სისტემა]]ში, [[სატურნი]]ს მთვარე [[იაფეტი (თანამგზავრი)|იაფეტთან]] ერთად.<ref name="Buie_web_map" /> ფერი ვარირებს ხის ნახშირის მსგავს შავს, ნარინჯისფერსა და თეთრს შორის.<ref name="Hubble2010" /> მისი ფერი უფრო წააგავს [[იო (თანამგზავრი)|იოს]] ფერს ოდნავ უფრო ნარინჯისფერით, ხოლო [[მარსი|მარსთან]] შედარებით ნაკლებად წითელია.<ref name="Buie_2010 surface-maps" /> შესამჩნევი გეოგრაფიული მახასიათებლები მოიცავს ტომბოს რეგიონს, ან „გულს“ (დიდი კაშკაშა ადგილი ქარონის საპირისპირო მხარეს), [[კტულუს რეგიონი|კტულუს რეგიონს]], ან [[ვეშაპი (რეგიონი)|„ვეშაპს“]] (დიდი ბნელი ადგილი უკანა ნახევარსფეროზე) და [[საჯიგველი (რეგიონი)|„საჯიგველი“]] (ეკვატორული ბნელი ადგილების სერიები მთავარ ნახევარსფეროზე). Sputnik Planum, „გულის“ დასავლეთ ნაწილი, გაყინული აზოტისა და ნახშირჟანგის ყინულების 1000 კილომეტრი სიგანის დაბლობი, რომელიც იყოფა პოლიგონურ უჯრედებად და ახსნილია, როგორც კონვექციური უჯრედები, რომლებსაც გადააქვთ წყლის ყინულის ქერქის მოტივტივე ბლოკები და სუბლიმაციის ორმოები მათი ნაპირებისკენ.<ref name="McKinnon2016">{{cite journal|last1=McKinnon|first1=W. B.|last2=Nimmo|first2= F.|last3=Wong|first3= T.|last4= Schenk|first4=P. M.|last5=White|first5=O. L.|last6=Roberts|first6=J. H.|last7=Moore|first7=J. M.|last8=Spencer|first8=J. R.|last9=Howard|first9=A. D.|last10=Umurhan|first10=O. M.|last11= Stern|first11=S. A.|last12=Weaver|first12=H. A.|last13= Olkin|first13=C. B.|last14=Young|first14=L. A.|last15= Smith|first15=K. E.|last16=Beyer|first16= R.|last17= Buie|first17= M.|last18=Buratti|first18= B.|last19= Cheng|first19= A.|last20=Cruikshank|first20=D.|last21=Dalle Ore|first21= C.|last22= Gladstone|first22= R.|last23= Grundy|first23= W.|last24=Lauer|first24=T.|last25=Linscott|first25= I.|last26= Parker|first26= J.|last27=Porter|first27= S.|last28= Reitsema|first28= H.|last29=Reuter|first29= D.|last30= Robbins|first30= S.|last31= Showalter|first31= M.|last32= Singer|first32= K.|last33=Strobel|first33= D.|last34= Summers|first34= M.|last35= Tyler|first35= L.|last36= Banks|first36= M.|last37=Barnouin|first37= O.|last38= Bray|first38= V.|last39= Carcich|first39= B.|last40=Chaikin|first40= A.|last41= Chavez|first41=C.|last42= Conrad|first42= C.|last43= Hamilton|first43= D.|last44= Howett|first44= C.|last45=Hofgartner|first45= J.|last46= Kammer|first46= J.|last47= Lisse|first47= C.|last48= Marcotte|first48= A.|last49=Parker|first49= A.|last50= Retherford|first50= K.|last51=Saina|first51= M.|last52= Runyon|first52= K.|last53=Schindhelm|first53= E.|last54= Stansberry|first54= J.|last55= Steffl|first55= A.|last56= Stryk|first56=T.|last57=Throop|first57=H.|last58=Tsang|first58=C.|last59=Verbiscer|first59=A.|last60=Winters|first60=H.|last61=Zangari|first61=A.|display-authors=5|title=Convection in a volatile nitrogen-ice-rich layer drives Pluto’s geological vigour|journal= Nature|volume=534|issue= 7605|date=2016-06-01|pages= 82–85|doi= 10.1038/nature18289}}</ref><ref name="Trowbridge2016">{{cite journal|last1=Trowbridge|first1=A. J.|last2= Melosh|first2=H. J.|last3= Steckloff|first3= J. K.|last4=Freed|first4=A. M.|title=Vigorous convection as the explanation for Pluto’s polygonal terrain|journal= Nature|volume= 534|issue=7605|date= 2016-06-01|pages=79–81|doi=10.1038/nature18016}}</ref> დაბლობისკენ და დაბლობიდან წამოსული ყინულოვანი დინებების აშკარა ნიშნები არსებობს.<ref name = "Pluto updates">{{cite web
 | url = http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2015/12211538-pluto-updates-from-agu.html
 | title = Pluto updates from AGU and DPS: Pretty pictures from a confusing world
 | last = Lakdawalla | first = Emily | author-link=Emily Lakdawalla | date =2015-12-21 
 | publisher = [[The Planetary Society]] | access-date = 2016-01-24}}</ref><ref name = "Umurhan2016-01-08">{{cite web
 | url = https://blogs.nasa.gov/pluto/2016/01/08/probing-the-mysterious-glacial-flow-on-plutos-frozen-heart/
 | title = Probing the Mysterious Glacial Flow on Pluto’s Frozen ‘Heart’
 | last = Umurhan | first = O. | date = 2016-01-08
 | website =blogs.nasa.gov | publisher =NASA | access-date = 2016-01-24}}</ref> „ნიუ-ჰორაიზონსმა“ ვერც ერთი [[ვულკანური კრატერი]] ვერ დააფიქსირა, რაც იმის მანიშნებელია, რომ მისი ზედაპირი 10 მილიონ წელიწადზე ნაკლები ასაკისაა.<ref name="Marchis2016">{{cite journal|last1=Marchis|first1=F.|last2=Trilling|first2=D. E.|title=The Surface Age of Sputnik Planum, Pluto, Must Be Less than 10 Million Years|journal=PLOS ONE|volume= 11|issue=1|date= 2016-01-20|pages= e0147386|doi= 10.1371/journal.pone.0147386|arxiv = 1601.02833 |bibcode = 2016PLoSO..1147386T }}</ref> „ნიუ-ჰორაიზონსის“ მეცნიერულმა გუნდმა თავდაპირველი აღმოჩენები შეაჯამა: „პლუტონზე ჩანს გეოლოგიური რელიეფების საოცრად ფართო სხვადასხვაობა, მათ შორის ესენიც, რომელიც შედეგია გლაციოლოგიური და ზედაპირი-ატმოსფეროს ურთიერთქმედებების, ასევე შეჯახების, ტექტონიკის, შესაძლო კრიოვულკანური და მასის დამკარგველი პროცესებისა“.<ref name="Stern2015"/>

{{მრავალი სურათი
| ზონა        = center 
| მიმართულება = horizontal
| ჯამური სიგანე = 950
| ფაილი1    = პლუტონის 1000 კრატერის რუკა.jpg
| წარწერა1   = ყველა ასაკის 1000-ზე მეტი კრატერის გავრცელება პლუტონზე. სიმკვრივეში ვარიაციები (არც ერთი არ აღმოჩნდა [[Sputnik Planum]]-ში) მიუთითებს ცვალებადი გეოლოგიური აქტივობების გრძელ ისტორიაზე.
| ფაილი2    = პლუტონის სპუტნიკ პლანუმის გეოლოგიური რუკა.jpg
| წარწერა2   = Sputnik Planum-ისა და მისი გარშემო არსებული გარემოს გეოლოგიური რუკა, კონვექციური უჯრედების საზღვრებთან ერთად (შავი კონტურები).
| ფაილი3    = Pluto’s Heart - Like a Cosmic Lava Lamp.jpg
| წარწერა3   = Sputnik Planum დაფარულია მორევისებრი აზოტის ყინულის „უჯრედებით“, რომლებიც გეოლოგიურად ახალგაზრდაა და გრძელდება კონვექციის გამო.
}}

===შინაგანი სტრუქტურა===
[[ფაილი:პლუტონის შინაგანი სტრუქტურა.jpg|thumb|პლუტონის შინაგანი სტრუქტურა<ref name="Hussmann2006" />|'''1.''' გაყინული აზოტი<ref name="tobias" /><br />'''2.''' წყლის ყინული <br />'''3.''' კლდოვანი მატერია]]
პლუტონის [[სიმკვრივე]] არის 1,860 ± 0,013 გ/სმ³.<ref name="Stern2015"/> რადგან რადიოაქტიური ელემენტების დაშლა საბოლოოდ გაათბობს ყინულს იმდენად, რომ კლდე გამოეყოს მათ, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ პლუტონის შინაგანი სტრუქტურა განსხვავებულია, სადაც კლდოვანი მატერია „დასახლდა“ მკვრივ ბირთვში, რომელიც წყლის ყინულის მანტიითაა გარშემორტყმული. ჰიპოთეზის მიხედვით, ბირთვის დიამეტრი დაახლოებით 1700 კილომეტრია - პლუტონის დიამეტრის 70 %.<ref name="Hussmann2006" /> შესაძლებელია, რომ ასეთი გათბობა კვლავაც გრძელდება დღეს, რომელიც ქმნის 100-დან 180 კმ-მდე სისქის წყლის ქვეზედაპირულ ოკეანეს ბირთვი-მანტიის საზღვართან.<ref name="Hussmann2006" /><ref name="pluto.jhuapl Inside Story" />
{{Clear}}

==მასა და ზომა==
{| class="wikitable floatright" style="margin-left: 12px; text-align: center;"
|+ პლუტონის ზომის მიახლოებითი შეფასებები
! scope="col" | წელი
! scope="col" | რადიუსი (დიამეტრი)
! scope="col" | შენიშვნები
|-
! scope="row" | 1993
| 1195 (2390)&nbsp;კმ.
| მილისი და სხვ.<ref name="Millis 10.1006/icar.1993.1126" /> (ნისლის გარეშე)<ref name="Plutosize" />
|-
! scope="row" | 1993
| 1180 (2360)&nbsp;კმ.
| მილისი და სხვ. (ზედაპირი & ნისლი)<ref name="Plutosize" />
|-
! scope="row" | 1994
| 1164 (2328)&nbsp;კმ.
| იანგი & ბინზელი<ref name="YoungBinzel 10.1006/icar.1994.1056" />
|-
! scope="row" | 2006
| 1153 (2306)&nbsp;კმ.
| ბუი და სხვ.<ref name="BuieGrundyYoung_2006" />
|-
! scope="row" | 2007
| 1161 (2322)&nbsp;კმ.
| იანგი, იანგი & ბუი<ref name="Young2007" />
|-
! scope="row" | 2011
| 1180 (2360)&nbsp;კმ.
| ზალუჩა და სხვ.<ref name="Zalucha2011" />
|-
! scope="row" | 2014
| 1184 (2368) კმ.
| ლელუში და სხვ.<ref name=Lellouch_2015/>
|-
! scope="row" | 2015
| 1187 (2374) კმ.
| ''[[ნიუ ჰორაიზონსი]]ს'' გაზომვა<ref name="NHPC_20150724">{{cite AV media |date=July 24, 2015 |title=NASA's New Horizons Team Reveals New Scientific Findings on Pluto |url=https://www.youtube.com/watch?v=dWr29KIs2Ns |access-date=July 30, 2015 |time=52:30 |publisher=[[NASA]] |quote=We had an uncertainty that ranged over maybe 70 kilometers, we've collapsed that to plus and minus two, and it's centered around 1186}}</ref>
|}

პლუტონის [[დიამეტრი]] 2374 ± 8 კილომეტრია<ref name="Stern2015"/> და მისი [[მასა]]ა (1,303 ± 0,003)×10<sup>22</sup> კილოგრამი, რაც [[მთვარის მასა|მთვარის მასის]] 17,7 %-ია ([[დედამიწის მასა|დედამიწის მასის]] 0,22 %).<ref name="Davies2001" /> მისი ზედაპირის ფართობი 1,665 × 10<sup>7</sup> კმ<sup>2</sup>-ია, თითქმის იგივე, რაც [[რუსეთი]]ს ფედერაციის ფართობი. მასზე [[თავისუფალი ვარდნის აჩქარება]] 0,063 g-ია (დედამიწაზე 1 g).

პლუტონის თანამგზავრ [[ქარონი]]ს აღმოჩენამ 1978 წელს საშუალება მისცა მეცნიერებს, განესაზღვრათ პლუტონი-ქარონის სისტემის მასა [[კეპლერის კანონები|კეპლერის მესამე კანონის]] ნიუტონისეული ფორმულირებით. პლუტონის დაკვირვებამ ქარონთან [[ოკულტაცია|ოკულტაციით (დაბნელება)]] მეცნიერებს საშუალება მისცა, დაედგინათ პლუტონის დიამეტრი უფრო ზუსტად, ხოლო ადაპტაციური ოპტიკის გამოგონებით მათ მისი ფორმა განსაზღვრეს უფრო ზუსტად.<ref name="Close_2000" />

[[ფაილი:Pluto Earth Moon Comparison.png|left|thumb|ზომების შედარება: [[დედამიწა]], [[მთვარე]] და პლუტონი]]

0,2 მთვარის მასით, პლუტონი ბევრად ნაკლებად მასიურია ვიდრე [[კლდოვანი პლანეტა|კლდოვანი პლანეტები]] და ასევე ნაკლებად მასიურია შვიდ [[ბუნებრივი თანამგზავრი|მთვარეზე]]: [[განიმედე]]ზე, [[ტიტანი (თანამგზავრი)|ტიტანზე]], [[კალისტო]]ზე, [[იო]]ზე, [[მთვარე]]ზე, [[ევროპა (თანამგზავრი)|ევროპასა]] და [[ტრიტონი|ტრიტონზე]]. მისი [[მასა]] ბევრად ნაკლები აღმოჩნდა [[ქარონი]]ს აღმოჩენის შემდეგ, ვიდრე ფიქრობდნენ.

პლუტონის დიამეტრი ორჯერ (ოდნავ მეტი), ხოლო მასით ათეულობით აჭარბებს [[ჯუჯა პლანეტა]] [[ცერერა]]ს. ცერერა ყველაზე დიდი ობიექტია [[ასტეროიდული სარტყელი|ასტეროიდულ სარტყელში]]. პლუტონის მასა ჯუჯა პლანეტა [[ერისი]]ს მასაზე ნაკლებია. თუმცა, მისი დიამეტრი უფრო მეტია (2374 კმ)<ref name="NHPC_20150724" /> ერისის დიამეტრზე (2326 კმ).<ref name="NewHorizons_PlutoSize">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/feature/how-big-is-pluto-new-horizons-settles-decades-long-debate |title=How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate |publisher=NASA |date=July 13, 2015 |accessdate=July 13, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170701005734/https://www.nasa.gov/feature/how-big-is-pluto-new-horizons-settles-decades-long-debate/ |archivedate=ივლისი 1, 2017 }}</ref> ერისი კი [[მზის სისტემა#ტრანს-ნეპტუნისეული რეგიონი|ტრანს-ნეპტუნისეული ობიექტია]], რომელიც 2005 წელს აღმოაჩინეს.

პლუტონის ზომის განსაზღვრა გაართულა მისმა ატმოსფერომ<ref name="Young2007" /> და ჰიდროკარბონულმა ნისლმა.<ref name="Plutosize" /> 2014 წლის მარტში ლელუშმა, დე ბერმა და სხვებმა გამოაქვეყნეს კვლევა, სადაც განხილული იყო [[მეთანი]]ს შერევის ფარდობა პლუტონის ატმოსფეროში, რომელიც შეთავსებადია პლუტონისეულ დიამეტრთან (2360 კმ-ზე მეტი). „საუკეთესო ვარაუდი“ 2368 კილომეტრი იყო.<ref name=Lellouch_2015 /> 2015 წლის 13 ივლისს [[ნასა]]-ს „[[ნიუ ჰორაიზონსი]]ს“ მისიის Long Range Reconnaissance Imager (LORRI)-მა, სხვა ინსტრუმენტებიდან მიღებულ მონაცემებთან ერთად, პლუტონის დიამეტრი განსაზღვრა და აღმოჩნდა 2370 კმ, რომელიც მოგვიანებით (24 ივლისს) გადაიხედა და 2372 აღმოჩნდა,<ref name = NewHorizons_PlutoSize /><ref name = emily>{{cite web |last1=Lakdawalla |first1=Emily |title=Pluto minus one day: Very first New Horizons Pluto encounter science results |url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2015/07131311-pluto-first-science.html |publisher=[[The Planetary Society]] |date=July 13, 2015 |accessdate=July 13, 2015}}</ref> უფრო მოგვიანებით და საბოლოოდ კი - 2374 ± 8 კმ.<ref name="Stern2015"/>
{{Clear}}

==ატმოსფერო==
[[ფაილი:Blue hazes over backlit Pluto.jpg|thumb|right|upright|[[ნასა]]-ს „[[ნიუ ჰორაიზონსი]]ს“ მიერ გადაღებული პლუტონის ნამდვილ ფერებთან მიახლოებული ფოტო. მასზე ჩანს ლურჯი ნისლის ფენები პლუტონის ატმოსფეროში]]
პლუტონს თხელი ატმოსფერო აქვს, რომელიც შედგება [[აზოტი]]სგან (N<sub>2</sub>), [[მეთანი]]სა (CH<sub>4</sub>) და [[ნახშირჟანგი]]სგან (CO), რომლებიც პლუტონზე თავიანთ ყინულებთან წონასწორობაში არიან.<ref name="NYT-20150724-ap">{{cite news |title=Conditions on Pluto: Incredibly Hazy With Flowing Ice |url=http://www.nytimes.com/aponline/2015/07/24/science/ap-us-sci-pluto.html |date=July 24, 2015 |work=[[New York Times]] |accessdate=July 24, 2015}}</ref><ref name="Croswell1992" /> „[[ნიუ ჰორაიზონსი]]ს“ გაზომვების მიხედვით, ზედაპირის [[წნევა]] დაახლოებით 1 [[პასკალი|Pa]] (10 μbar) არის<ref name=Stern2015/> - დაახლოებით ერთი მილიონჯერ ან 100 000-ჯერ ნაკლები, ვიდრე დედამიწის [[ატმოსფერული წნევა]]. თავდაპირველად ფიქრობდნენ, რომ როცა პლუტონი [[მზე|მზიდან]] შორს იყო, მისი ატმოსფერო თანდათან იყინებოდა ზედაპირზე, თუმცა, „ნიუ ჰორაიზონსიდან“ მიღებულმა მონაცემებმა და დედამიწიდან გაკეთებულმა ოკულტაციაზე დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ პლუტონის ატმოსფეროს [[სიმკვრივე]] რეალურად იზრდება და რომ პლუტონის მთლიან ორბიტაზე გაზურ მდგომარეობაში რჩება.<ref name=Olkin_2015/><ref name=skyandtel>{{cite web|title=Pluto’s Atmosphere Confounds Researchers|author=Kelly Beatty|publisher=Sky & Telescope|year=2016|url=http://www.skyandtelescope.com/astronomy-news/plutos-atmosphere-confounds-researchers-032520166/|accessdate=2016-04-02}}</ref> ასევე „ნიუ ჰორაიზონსის“ კვლევებიდან აღმოჩნდა, რომ აზოტის ატმოსფეროდან გაქცევა 10 000-ჯერ მეტია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო.<ref name=skyandtel/> [[ალან სტერნი]] ამტკიცებს, რომ პლუტონის ზედაპირის ტემპერატურის პატარა ზრდამაც კი შეიძლება გამოიწვიოს მისი ატმოსფეროს სიმკვრივის ექსპონენციალური ზრდა: 18-დან 280 მილიბარამდე ([[მარსი]]ს ერთი მესამედიდან დედამიწის ერთ მეოთხედამდე). ამ სიმკვრივეებზე აზოტს შეუძლია ზედაპირზე თხევად მდგომარეობაში იყოს.<ref name=skyandtel/> როგორც [[ოფლი]] აგრილებს სხეულს, როცა ის ორთქლდება კანიდან, ასევე პლუტონის ატმოსფეროს [[სუბლიმაცია]]ც აგრილებს მის ზედაპირს.<ref name="KerThan2006-CNN" /> ატმოსფერული გაზები 1670 კილომეტრ სიმაღლემდეა ნაპოვნი, თუმცა ატმოსფეროს არ აქვს გამოკვეთილი ზედა საზღვარი.

ძლიერი სათბური გაზის, მეთანის არსებობა პლუტონის ატმოსფეროში ქმნის ტემპერატურულ [[ინვერსია (მეტეოროლოგია)|ინვერსიას]] - მისი ატმოსფეროს ტემპერატურა ათობით გრადუსით თბილია, ვიდრე მისი ზედაპირისა,<ref name=Lellouch_2009/> თუმცა, „ნიუ ჰორაიზონსის“ კვლევებმ აჩვენა, რომ პლუტონის ზედა ატმოსფერო გაცილებით ცივია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო (70 კელვინი, მანამდე კი 100 კელვინი ეგონათ).<ref name=skyandtel/> პლუტონის ატმოსფერო დაყოფილია 150 კილომეტრი სიმაღლის<ref name=Stern2015/> დაახლოებით 20 რეგულარულად შუალედურ ნისლის ფენებად, რომელიც, მეცნიერთა ვარაუდით, პლუტონის მთებზე აირდინებით გამოწვეული წნევის ტალღების შედეგია.<ref name=skyandtel/>
[[File:PIA21061-Pluto-DwarfPlanet-XRays-20160914.jpg|thumb|center|upright=1.5|<center>[[X-სხივები|რენტგენის სხივები]] პლუტონიდან</center>]]
{{Clear}}

==თანამგზავრები==
პლუტონის სულ ხუთი ბუნებრივი თანამგზავრია ცნობილი: [[ქარონი]], პირველად ის [[1978]] წელს ასტრონომმა [[ჯეიმზ კრისტი]]მ შენიშნა; [[ნიქსი]] და [[ჰიდრა (თანამგზავრი)|ჰიდრა]], ორივე [[2005]] წელს აღმოჩენილი;<ref name="Gugliotta2005" /> [[ცერბერი (თანამგზავრი)|ცერბერი]], [[2011]] წელს აღმოჩენილი;<ref name="P4" /> და [[სტიქსი (თანამგზავრი)|სტიქსი]], 2012-ში აღმოჩენილი.<ref>{{cite news |url=http://www.space.com/16531-pluto-fifth-moon-hubble-discovery.html |title=Pluto Has a Fifth Moon, Hubble Telescope Reveals |last=Wall |first=Mike |date=July 11, 2012 |work=Space.com |accessdate=July 11, 2012}}</ref> თანამგზავრების ორბიტები წრიულია ([[ექსცენტრისიტეტი]] < 0,006) და კომპლანარულია პლუტონის ეკვატორთან (დახრილობა < 1°)<ref name="Buie2012">{{cite journal |journal=The Astronomical Journal |last1=Buie |first1=M. |last2=Tholen |first2=D. |last3=Grundy |first3=W. |title=The Orbit of Charon is Circular |year=2012 |volume=144 |pages=15 |doi=10.1088/0004-6256/144/1/15 |bibcode=2012AJ....144...15B}}</ref><ref name="ShowalterHamilton2015" /> და, აქედან გამომდინარე, დახრილია 120°-ით პლუტონის ორბიტის მიმართ. პლუტონისეული სისტემა მეტად კომპაქტურია: ხუთი აღმოჩენილი თანამგზავრი ორბიტაზე მოძრაობს იმ რეგიონის შიდა 3 %-ში, სადაც პროგრადული ორბიტები<ref name="Sternetal 2005" /> სტაბილური იქნებოდა. პლუტონთან უახლოესი ქარონია, რომელიც იმდენად დიდია, რომ ჰიდროსტატიკურ წონასწორობაშია და რომ პლუტონი-ქარონის სისტემის ბარიცენტრი პლუტონის გარეთაა. ქარონის მიღმა ოთხი ბევრად პატარა მთვარეა: სტიქსი, ნიქსი, ცერბერი და ჰიდრა.

პლუტონის ყველა მთვარის [[ორბიტალური პერიოდი]] დაკავშირებულია ორბიტალური რეზონანსების და ახლო რეზონანსების სისტემაში.<ref name="ShowalterHamilton2015">{{cite journal |last1=Showalter |first1=M. R. |author1link=Mark R. Showalter |last2=Hamilton |first2=D. P. |title=Resonant interactions and chaotic rotation of Pluto’s small moons |journal=Nature |volume=522 |issue=7554 |date=June 3, 2015 |pages=45–49 |doi=10.1038/nature14469 |bibcode=2015Natur.522...45S |pmid=26040889}}</ref><ref name="Witze2015">{{cite journal |last1=Witze |first1=Alexandra |title=Pluto’s moons move in synchrony |journal=Nature |year=2015 |doi=10.1038/nature.2015.17681}}</ref> როცა [[პრეცესია]]ც მიჩნეულია, სტიქსის, ნიქსისა და ჰიდრას ორბიტალური პერიოდები ზუსტად 18:22:33 ფარდობაშია.<ref name="ShowalterHamilton2015"/> 3:4:5:6 არის დაახლოებითი ფარდობები სტიქსის, ნიქსის, ქერბეროსისა და ჰიდრას შორის ქარონთან; რაც უფრო შორსაა მთვარეები, ფარდობები მით უფრო უახლოვდება ზუსტ რიცხვს.<ref name="ShowalterHamilton2015" /><ref name="Matson">{{cite web |last=Matson |first=J. |date=July 11, 2012 |title=New Moon for Pluto: Hubble Telescope Spots a 5th Plutonian Satellite |work=[[Scientific American]] web site |publisher= |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=pluto-moon-p5 |accessdate=July 12, 2012}}</ref>

[[ფაილი:Pluto-Charon System.gif|thumb|პლუტონი-ქარონის სისტემის დახრილი ხედი აჩვენებს, რომ პლუტონი თავის გარეთ მდებარე წერტილის გარშემო ბრუნავს. ანიმაციაზე ასევე ჩანს საერთო [[გრავიტაციული ჩაჭერა]] ორ სხეულს შორის]]

პლუტონი-ქარონის სისტემა ერთ-ერთია [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] მცირე რაოდენობიდან, რომელთა [[ბარიცენტრი]] მთავარი სხეულის გარეთ მდებარეობს; [[617 პატროკლე]] მცირე ზომის მაგალითია, ხოლო [[მზე]]-[[იუპიტერი]]ს სისტემა - დიდი.<ref name="RichardsonWalsh2005" /> ქარონისა და პლუტონის ერთნაირმა ზომებმა ზოგიერთ ასტრონომს ბიძგი მისცა, რომ ისინი ორმაგ [[ჯუჯა პლანეტა]]დ მოეხსენიებინათ.<ref name="Sicardyetal2006nature" /> სისტემა ასევე უჩვეულოა პლანეტურ სისტემებს შორის, რადგან თითოეული [[გრავიტაციული ჩაჭერა|გრავიტაციულადაა ჩაჭერილი]] ერთმანეთთან, რაც ნიშნავს იმას, რომ პლუტონი და ქარონი ყოველთვის ერთი ნახევარსფეროთი უსწორდებიან ერთმანეთს. ერთი სხეულის ნებისმიერი პოზიციიდან მეორე ყოველთვის იმავე პოზიციაზე ჩანს ცაზე, ან ყოველთვის დამალულია.<ref name="Young1997" /> ეს ასევე ნიშნავს, რომ თითოეულის ბრუნვის პერიოდი უდრის იმ დროს, რაც მთელ სისტემას სჭირდება ბარიცენტრის შემოვლისთვის.<ref name="axis" />

2007 წელს, [[ჯემინის ობსერვატორია|ჯემინის ობსერვატორიის]] მიერ ქარონის ზედაპირზე [[ამიაკი]]ს ჰიდრატებისა და წყლის კრისტალების ლაქებზე ჩატარებულმა დაკვირვებებმა მიუთითა აქტიური კრიო-გეიზერების არსებობაზე.<ref name="spaceflightnow2007 Ice machine" />

ჰიპოთეზის მიხედვით, პლუტონის მთვარეები წარმოიქმნა პლუტონისა და მისი მსგავსი ზომის სხეულის შეჯახების შედეგად [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] ადრეულ ისტორიაში. შეჯახებამ გამოაფრქვია მატერია, რომელიც შეერთდა მთვარეებად პლუტონის გარშემო.<ref name="nasa.gov">{{cite web |title=NASA's Hubble Finds Pluto’s Moons Tumbling in Absolute Chaos |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-s-hubble-finds-pluto-s-moons-tumbling-in-absolute-chaos |accessdate=June 3, 2015}}</ref> თუმცა, ცერბერს ბევრად ნაკლები [[ალბედო]] აქვს, ვიდრე პლუტონის სხვა მთვარეებს,<ref name="spaceweirdmoons">{{cite web |title=Pluto's moons are even weirder than thought |url=http://www.space.com/29559-pluto-moons-weird-orbit-chaos.html |accessdate=June 20, 2015}}</ref> რის გამოც რთულია გიგანტური შეჯახებით ამისი ახსნა.<ref name="nationalgeorandombeat">{{cite web |title=Pluto's moons dance to a random beat |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/06/150603-pluto-moons-charon-styx-nix-kerberos-hydra-new-horizons/ |accessdate=June 20, 2015}}</ref>

{{მრავალი სურათი
| ზონა        = center
| მიმართულება = horizontal
| ფაილი1    = პლუტონის თანამგზავრი P5.jpg
| ჯამური სიგანე    = 950
| ფაილი2    = Pluto charon 150709 color final.png
| ფაილი3    = პლუტონის თანამგზავრების ოჯახური ფოტო.png
| ფაილი4    = Charon in Color (HQ).jpg
| სათაური = '''''1'''''. პლუტონის სისტემა: პლუტონი, [[ქარონი (თანამგზავრი)|ქარონი]], [[სტიქსი (თანამგზავრი)|სტიქსი]], [[ნიქსი (თანამგზავრი)|ნიქსი]], [[ცერბერი (თანამგზავრი)|ცერბერი]] და [[ჰიდრა (თანამგზავრი)|ჰიდრა]], რომელიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] 2012 წლის ივლისში გადაიღო.<ref name="hubblesite_P5">{{cite web |title=Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto |website=[http://hubblesite.org/ Hubblesite.org] |publisher=[[STScI]] |date=July 11, 2012 |accessdate=June 24, 2015 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/image/c/}}</ref> '''''2'''''. პლუტონისა და ქარონის ზომების შედარება. ფოტო გადაიღო „ნიუ ჰორაიზონსმა“ 2015 წლის 8 ივლისს. '''''3'''''. პლუტონის ხუთი მთვარის ოჯახური ფოტო, ზომების შედარება.<ref name="hubblesite.org">{{cite web |title=HubbleSite – NewsCenter – Hubble Finds Two Chaotically Tumbling Pluto Moons (06/03/2015) – Introduction |website=hubblesite.org |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2015/24 |accessdate=June 3, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161219135323/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2015/24 |archivedate=დეკემბერი 19, 2016 }}</ref> '''''4'''''. 2015 წლის 13 ივლისს „ნიუ ჰორაიზონსის“ მიერ გადაღებული პლუტონის მთვარე ქარონი.
| სათაურის ზონა = center
}}

==წარმოშობა==
[[ფაილი:გარე_მზის_სისტემა-კოიპერის_სარტყელი.png|260პქ|მინი|[[კოიპერის სარტყელი|კოიპერის სარტყელში]] აღმოჩენილი ყველა ობიექტის ნახაზი, რომლებიც [[მზის სისტემა#გარე მზის სისტემა|4 გარე პლანეტასთან]] ერთადაა ნაჩვენები]]
პლუტონის წარმოშობა და იდენტობა ასტრონომებს დიდი ხნის მანძილზე საგონებელში აგდებდა. ერთი ადრეული ჰიპოთეზა იყო, რომ პლუტონი [[ნეპტუნი]]ს გაქცეული მთვარე იყო, რომელიც ნეპტუნის ამჟამინდელმა უდიდესმა მთვარე [[ტრიტონი (თანამგზავრი)|ტრიტონმა]] მოისროლა ორბიტიდან. ეს იდეა საბოლოოდ უარყვეს დინამიკური კვლევების შემდეგ, რომლემაც აჩვენა, რომ შეუძლებელი იყო ეს, რადგან პლუტონი ნეპტუნს არასოდეს უახლოვდება მის ორბიტაზე.<ref>{{cite book|title=Pluto and Charon|author1link= S. Alan Stern|first1=S. Alan |last1=Stern|first2= David J. |last2=Tholen|publisher=[[University of Arizona Press]]|year=1997|page=623|url=https://books.google.com/books?id=VcY7iYJwJZoC&pg=PA623|isbn= 978-0-8165-1840-1}}</ref>

პლუტონის რეალური ადგილი [[მზის სისტემა]]ში 1992 წლისკენ გახდა ცნობილი, როცა ასტრონომები ნელ-ნელა ამჩნევდნენ პატარა ყინულოვან ობიექტებს ნეპტუნის მიღმა, რომლებიც პლუტონს წააგავდა არა მხოლოდ ორბიტით, არამედ ზომითა და შედგენილობითაც კი. ეს [[მზის სისტემა#ტრანს-ნეპტუნისეული რეგიონი|ტრანს-ნეპტუნისეული პოპულაცია]] ითვლება მრავალი მოკლე პერიოდიანი [[კომეტა|კომეტების]] წყაროდ. ამჟამად პლუტონი ყველაზე დიდ წევრად ითვლება [[კოიპერის სარტყელი|კოიპერის სარტყელში]]- ობიექტების სტაბილური სარტყელი, რომელიც 30-დან 50 [[ასტრონომიული ერთეული|აე-მდე]] მანძილითაა [[მზე|მზიდან]] დაშორებული. 2011 წლის მონაცემებით, კოიპერის სარტყლის ობიექტებზე დაკვირვება თითქმის სრულია და ნებისმიერი დარჩენილი პლუტონის ზომის ობიექტი მოსალოდნელია, რომ მზიდან 100 ა.ე.-თია დაშორებული.<ref name="Sheppard2011" /> როგორც კოიპერის სარტყლის სხვა ობიექტები, პლუტონიც იზიარებს კომეტების ნიშან-თვისებებს. მაგალითად, [[მზის ქარი]] პლუტონის ზედაპირს თანდათანობით აფრქვევს კოსმოსში.<ref name="pluto.jhuapl cousin" /> არსებობს მოსაზრება, რომ პლუტონი [[დედამიწა|დედამიწის]] ადგილას რომ მოვათავსოთ, ის კუდს გაიკეთებს კომეტების მსგავსად.<ref name="Tyson1999" /> ამ მოსაზრებას ის არგუმენტი უპირისპირდება, რომ პლუტონის [[პირველი კოსმოსური სიჩქარე]] ძალიან მაღალია, რომ ეს მოხდეს.<ref>[http://www.philipmetzger.com/blog/nine-reasons-why-pluto-is-a-planet/ "Nine Reasons Why Pluto Is a Planet"] by Philip Metzger</ref>

მიუხედავად იმისა, რომ პლუტონი კოიპერის სარტყლის ყველაზე დიდი ობიექტია,<ref name="Plutosize" /> ნეპტუნის მთვარე ტრიტონი, რომელიც პლუტონზე ოდნავ დიდია, პლუტონს გეოლოგიურადაც და ატმოსფეროთიც ჰგავს, რის გამოც ფიქრობენ, რომ ის ჩაჭერილი კოიპერის სარტყლის ობიექტია.<ref name="PlanetaryOrg Triton" /> [[ერისი]] თითქმის პლუტონის ზომისაა (თუმცა, უფრო მასიური), მაგრამ არ არის მიჩნეული კოიპერის სარტყლის პოპულაციის წევრად. ის განიხილება, როგორც წევრი [[მზის სისტემა#მიმოფანტული დისკო|მიმოფანტული დისკოსი]] - კოიპერის სარტყელთან დაკავშირებული პოპულაცია.

კოიპერის სარტყლის მრავალი ობიექტი, პლუტონის მსგავსად, 2:3 [[ორბიტალური რეზონანსი|ორბიტალურ რეზონანსშია]] ნეპტუნთან. ამ ორბიტალური რეზონანსის მქონე კოიპერის სარტყლის ობიექტებს [[მზის სისტემა#პლუტონი და ქარონი|„პლუტინოები“]] ეწოდება პლუტონის პატივსაცემად.<ref name="Jewitt2004" />

როგორც კოიპერის სარტყლის სხვა წევრები, პლუტონიც მიიჩნევა ნარჩენ [[პლანეტოშენადედი|პლანეტოშენადედად]] - [[მზე|მზის]] გარშემო არსებული თავდაპირველი [[პროტოპლანეტური დისკო]]ს კომპონენტი, რომელმაც ვერ მოახერხა სრულად გაზრდა [[პლანეტა]]დ. ასტრონომთა უმეტესობა თანხმდება, რომ პლუტონის ამჟამინდელი პოზიცია გამოწვეულია უეცარი [[ნეპტუნის ადრეული მიგრაცია|მიგრაციით]], რომელიც ნეპტუნს გადახდა [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] ადრეული ფორმირების დროს. როცა ნეპტუნმა მიგრაცია განიცადა და უკან გადაინაცვლა, ის მიუახლოვდა პროტო-კოიპერის სარტყლის ობიექტებს, ერთი დაიჭირა თავისი ორბიტის გარშემო (ტრიტონი), ზოგი რეზონანსში მოაქცია, ზოგი კი მოისროლა ქაოტურ ორბიტებზე. ობიექტები [[მზის სისტემა#მიმოფანტული დისკო|მიმოფანტულ დისკოში]] - დინამიკურად არასტაბილური რეგიონი, რომელიც შემოხვეულია კოიპერის სარტყელს - მიჩნეულია, რომ თავიანთ ამჟამინდელ პოზიციებზე ნეპტუნის მიგრირების რეზონანსებთან ურთიერთქმედების გამო არიან.<ref name="Hahn2005" /> 2004 წელს [[ალესანდრო მორბიდელი]]ს ([[Observatoire de la Côte d'Azur]], [[ნიცა]]) მიერ ჩატარებულმა კომპიუტერულმა მოდელირებამ აჩვენა, რომ კოიპერის სარტყელში ნეპტუნის მიგრაცია შესაძლოა გამოწვეული იყოს [[იუპიტერი|იუპიტერსა]] და [[სატურნი|სატურნს]] შორის 1:2 რეზონანსის ფორმირების გამო, რომელმაც წარმოქმნა გრავიტაციული დარტყმა, რამაც [[ურანი]] და [[ნეპტუნი]] უფრო მაღალ ორბიტებზე გადაიყვანა და მათ ადგილების გაცვლა მოუწიათ, საბოლოოდ კი ნეპტუნის დაშორება [[მზე|მზიდან]] გაორმგდა. ობიექტების ტოლქმედი ძალის მიერ პროტო-კოიპერის სარტყლიდან გამოტყორცნამ ასევე შეიძლება ახსნას [[გვიანდელი მძიმე დაბომბვა]], რომელიც მზის სისტემისა და [[იუპიტერის ტროელები]]ს წარმოქმნიდან 600 მილიონი წლის შემდეგ მოხდა.<ref name="Levison2007" /> შესაძლებელია, რომ პლუტონს თითქმის წრიული ორბიტა ჰქონდა მზიდან 33 აე-თი დაშორებით, სანამ ნეპტუნის მიგრაცია გავლენას მოახდენდა მასზე და რეზონანსულად ჩაიჭერდა.<ref name="Malhotra1995" /> [[ნიცის მოდელი]] მოითხოვს, რომ იმ დროს დაახლოებით ათასი პლუტონის ზომის ობიექტი იყო თავდაპირველი პლანეტოშენადედურ დისკოში, რომელიც მოიცავდა ტრიტონსა და ერისს.<ref name="Levison2007" />

==დაკვირვება და გამოკვლევა==
[[ფაილი:Pluto animiert 200px.gif|thumb|კომპიუტერით შექმნილი პლუტონის მბრუნავი ფოტო, რომელიც დაფუძნებულია [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს მიერ ჩატარებულ კვლევებზე 2002-2003 წლებში]]
დედამიწიდან შორი მანძილის გამო, პლუტონის სიღრმისეული შესწავლა ჩვენი პლანეტიდან რთულია. 2015 წლის 14 ივლისს, ნასა-ს „[[ნიუ-ჰორაიზონსი]]ს“ კოსმოსურმა ზონდმა ჩაუფრინა პლუტონის სისტემას და მის მიერ შეგროვებული ინფორმაცია დედამიწაზე 2016 წლის ბოლომდე სრულად გადმოიგზავნება.<ref name="NASA-20160317-sci"/>

===დაკვირვება===
პლუტონის ხილული [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]] საშუალოდ 15,1-ია, [[პერიჰელიუმი]]ს დროს კი 13,65-მდე ანათებს.<ref name="Pluto Fact Sheet" /> მისი დანახვისთვის [[ტელესკოპი]]ა საჭირო, 30 სმ აპერტურიდან ზემოთ.<ref name="SSC2002" /> ის გამოიყურება [[ვარსკვლავი]]ვით, რომელსაც არ აქვს ხილული დისკო დიდ ტელესკოპებშიც კი, რადგან მისი [[კუთხური დიამეტრი]] სულ რაღაც 0,11"-ია.

1980-იანებში შექმნილი პლუტონის ყველაზე ადრეული რუკები იყო სიკაშკაშის რუკები, რომლებიც შეიქმნა პლუტონის ყველაზე დიდი მთვარის, ქარონის მიერ გამოწვეულ დაბნელებებზე ახლო დაკვირვებებით. მეცნიერები დააკვირდნენ პლუტონ-ქარონის სისტემის მთლიან საშუალო სიკაშკაშის ცვლილებას დაბნელებისას. მაგალითად, პლუტონზე კაშკაშა წერტილის დაბნელება წარმოქმნის სრული დაბნელების უფრო დიდ ცვლილებას, ვიდრე ბნელი წერტილის დაბნელება. მრავალი ასეთი დაკვირვების კომპიუტერული ანალიზი საშუალებას იძლევა, რომ სიკაშკაშის რუკა შეიქმნას. ამ მეთოდით შეიძლება, დროთა განმავლობაში სიკაშკაშეში ცვლილებების აღწერა.<ref name="YoungBinzelCrane2001" /><ref name="BuieTholenHorne1992" />

[[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს მიერ გადაღებული ფოტოების საშუალებით უკეთესი რუკები შეიქმნა, რომელმაც უფრო მაღალი გარჩევადობის წყალობით საკმაოდ ბევრი დეტალი გვიჩვენა,<ref name="Buie_web_map" /> რის შედეგადაც ვარიაციები რამდენიმე კილომეტრის დიამეტრზე გადაიჭრა, პოლარული რეგიონებისა და დიდი კაშკაშა წერტილების ჩათვლით.<ref name="Buie_2010 surface-maps" /> ეს რუკები რთული კომპიუტერული ანალიზით შეიქმნა.<ref name="Buie_mapmaking" /> ეს რჩებოდა პლუტონის ყველაზე დეტალურ რუკად, სანამ 2015 წელს „ნიუ ჰორაიზონსმა“ არ ჩაუფრინა. ამ რუკების შედგენისთვის გამოყენებული ჰაბლზე დამონტაჟებული ორი კამერა აღარ ფუნქციონირებს.<ref name="Buie_mapmaking" />

===გამოკვლევა===
[[ფაილი:Pluto-Map-Annotated.jpg|thumb|პლუტონის ზედაპირის ნაწილების რუკა, რომელიც „ნიუ ჰორაიზონსმა“ შეადგინა.]]
„ნიუ ჰორაიზონსის“ ზონდი, რომელმაც 2015 წელს ჩაუფრინა პლუტონს, პირველი მცდელობაა პლუტონის პირდაპირი გამოკვლევისა. ის 2006 წელს გაუშვეს და მან პლუტონის პირველი შორეული ფოტოები 2006 წლის სექტემბრის მიწურულს გადაიღო LORRI-ს ტესტირების დროს.<ref name="pluto.jhuapl First Pluto Sighting" /> ფოტოებმა, რომლებიც დაახლოებით 4,2 მილიარდი კილომეტრის მანძილიდან იყო გადაღებული, დაადასტურა, რომ ზონდს შეუძლია გაჰყვეს შორეულ მიზნებს, რომლებიც სახიფათოა პლუტონისაკენ და კოიპერის სარტყლის სხვა ობიექტებისაკენ მიმავალ გზაზე მანევრირებისთვის. 2007 წლის დასაწყისში ზონდმა [[იუპიტერი]]სგან გრავიტაციული დახმარება მიიღო.

„ნიუ ჰორაიზონსი“ ყველაზე ახლოს პლუტონთან 2015 წლის 14 ივლისს იყო, [[მზის სისტემა]]ში 3462 დღიანი მოგზაურობის შემდეგ. პლუტონზე სამეცნიერო დაკვირვებები პლუტონთან მიახლოებამდე ხუთი თვით ადრე დაიწყო და მიახლოებიდან ერთი თვე მაინც გაგრძელდა. დაკვირვებები ჩატარდა შორეული გადამცემი კომპლექტით, რომელიც მოიცავდა ფოტოს გადაღების ინსტრუმენტებს და რადიო მეცნიერების გამოკვლევის იარაღს, ასევე სპექტროსკოპულ და სხვა ექსპერიმენტებს. „ნიუ ჰორაიზონსის“ მეცნიერული მიზნები იყო პლუტონისა და მისი მთვარე ქარონის გლობალური გეოლოგიისა და მორფოლოგიის გამოკვლევა, რუკების შედგენა მათი ზედაპირების შედგენილობის მიხედვით და პლუტონის ნეიტრალური ატმოსფეროსა და მისი გაქცევის ტემპის ანალიზი.
{{clear}}

==გალერეა==
{{მრავალი სურათი
| ზონა        = center
| მიმართულება = vertical
| ჯამური სიგანე       = 450
| ფაილი1    = PIA19947-NH-Pluto-Norgay-Hillary-Mountains-20150714.jpg
| წარწერა1   = [[Norgay Montes]]-ის (მარცხენა წინაფონი), [[Hillary Montes]]-ისა (მარცხენა ჰორიზონტი) და [[Sputnik Planum]]-ის (მარჯვნივ) ხედი.
| ფაილი2    = NH-Pluto-SphericalMosaic-20150910.jpg
| წარწერა2   = {{small|<center>„ნიუ ჰორაიზონსის“ სურათის სფერული მოზაიკა, რომელიც აჩვენებს [[Sputnik Planum]]-ის გაფართოებას<br>(გამოქვეყნდა 2015 წლის 10 სექტემბერს)<ref name="NASA-20150910">{{cite web |last=Talbert |first=Tricia |title=New Pluto Images from NASA's New Horizons: It's Complicated |url=http://www.nasa.gov/feature/new-pluto-images-from-nasa-s-new-horizons-it-s-complicated |date=September 10, 2015 |work=[[NASA]] |accessdate=September 10, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911142043/http://www.nasa.gov/feature/new-pluto-images-from-nasa-s-new-horizons-it-s-complicated/ |archivedate=სექტემბერი 11, 2015 }}</ref><ref name="NYT-20150910">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=No Surf, but Maybe Dunes in NASA's Latest Pluto Photos |url=http://www.nytimes.com/2015/09/11/science/space/no-surf-but-maybe-dunes-in-nasas-latest-pluto-photos.html |date=September 10, 2015 |work=[[New York Times]] |accessdate=September 10, 2015 }}</ref></center>}}
| ფაილი3    = PIA19856-PlutoCharon-NewHorizons-Color-20150714.jpg
| წარწერა3   = „ნიუ ჰორაიზონსის“ მიერ დანახული პლუტონი და ქარონი<br>(ყველაზე მაღალი გარჩევადობა; ფერადი; 14 ივლისი, 2015)
}}

{{მრავალი სურათი
| ზონა        = center
| მიმართულება = horizontal
| ჯამური სიგანე       = 800
| ფაილი1    = NH-71015-Pluto-NewHorizons-20150709.png
| წარწერა1 = {{small|<center>„[[ნიუ ჰორაიზონსი]]ს“ მიერ დანახული პლუტონი<br>(9 ივლისი, 2015)</center>}}
| ფაილი2 = Pluto by LORRI, 11 July 2015.jpg
| წარწერა2 = {{small|<center>„ნიუ ჰორაიზონსის“ მიერ დანახული პლუტონი<br>(11 ივლისი, 2015)}}
| ფაილი3 = 071215-Pluto-NewHorizons-20150711.png
| წარწერა3 = {{small|<center>„ნიუ ჰორაიზონსის“ მიერ დანახული პლუტონი<br>(11 ივლისი, 2015)}}
| ფაილი4 = NH-7-13-15-Pluto-NewHorizons-20150712.png
| წარწერა4 = {{small|<center>„ნიუ ჰორაიზონსის“ მიერ დანახული პლუტონი<br>(12 ივლისი, 2015)}}
| ფაილი5 = NH-Pluto-bw-NewHorizons-20150713a.jpg
| წარწერა5 = {{small|<center>„ნიუ ჰორაიზონსის“ მიერ დანახული პლუტონი<br>(13 ივლისი, 2015)}}
}}

{{მრავალი სურათი
| ზონა        = center
| მიმართულება = horizontal
| ჯამური სიგანე       = 500
| ფაილი1    = Pluto-11jul-color.jpg
| წარწერა1   = {{small|<center>„ნიუ ჰორაიზონსის“ მიერ დანახული პლუტონი<br>(ფერადი, 11 ივლისი, 2015)</center>}}
| ფაილი2    = Pluto by LORRI and Ralph, 13 July 2015.jpg
| წარწერა2   = {{small|<center>„ნიუ ჰორაიზონსის“ მიერ დანახული პლუტონი<br>(ფერადი; 13 ივლისი, 2015)</center>}}
}}

{{clear}}

===ვიდეოები===
{{მრავალი სურათი
| ზონა     = center
| მიმართულება = horizontal
| სათაური    = პლუტონის ჩაფრენის ანიმაცია (14 ივლისი, 2015)
| სიგანე     = 300
| ფაილი1    = Pluto-FlyoverAnimation-20150918.webm
| წარწერა1  = <center>(00:30; [[:File:Pluto-FlyoverAnimation-20150918.webm|გამოქვეყნდა 18 სექტემბერს, 2015]]</center>
| ფაილი2    = 15-02652-PlutoFilm-50sec-20150714.webm
| წარწერა2  = <center>(00:50; [[:File:15-02652-PlutoFilm-50sec-20150714.webm|გამოქვეყნდა 5 დეკემბერს, 2015]])</center>
| ფაილი3    = New Horizons Extreme Close-Up Of Pluto Surface (No Audio).ogg
| წარწერა3  = მოზაიკური ხაზი - იჭიმება მთელ ნახევარსფეროზე, რომელიც „ნიუ ჰორაიზონსმა“ დაინახა, როცა მან ჩაუფრინა პლუტონს (უხმო, 1080p 60fps)
}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/index.html „ნიუ ჰორაიზონსის“ ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150726155211/http://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/index.html |date=2015-07-26 }}
* [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto პლუტონის პროფილი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118085031/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto |date=2015-11-18 }} [http://solarsystem.nasa.gov/ NASA's Solar System Exploration საიტზე]
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html ნასას ფაქტები პლუტონზე]
* [http://www.lowell.edu/ პლუტონის აღმომჩენი ობსერვატორიის ვებ-გვერდი]
* [http://www.astrobio.net/pressrelease/5055/sharpest-ever-views-of-pluto-and-charon პლუტონის სისტემის დედამიწური ტელესკოპით გადაღებული სურათი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105124326/http://www.astrobio.net/pressrelease/5055/sharpest-ever-views-of-pluto-and-charon |date=2012-11-05 }}
* [http://www.ifa.hawaii.edu/info/press-releases/PlutoPictures/Pluto-Tholen-10-07.html პლუტონის სისტემის კეკის ინფრაწითელი AO-სთან ერთად]
* {{cite web| first = Meghan| last = Gray | title = Pluto | url = http://www.sixtysymbols.com/videos/pluto.htm | work = Sixty Symbols | publisher=[[ბრეიდი ჰარანი]] [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]სთვის | date = 2009 }}
* [http://www.nasa.gov/image-feature/goddard/views-of-pluto-through-the-years Video - პლუტონი - წლების განმავლობაში დანახული (GIF)] ([[ნასა]]; ანიმაცია; 15 ივლისი, 2015).
* [http://photojournal.jpl.nasa.gov/archive/PIA19873_FLYTHROUGH_ANIMATION_V5.mp4 ვიდეო - პლუტონი - "FlyThrough" (00:22; MP4)] [https://www.youtube.com/watch?v=ds_OlZnV9qk (YouTube)] ([[ნასა]]; ანიმაცია; 31 აგვისტო, 2015).
* [http://www.scientificamerican.com/video/a-day-on-pluto-reconstructed-from-new-horizons-images/ „დღე პლუტონზე ვიდეო, რომელიც შექმნილია ნიუ ჰორაიზონსის მიერ გადაღებული 2015 წლის ივლისის ფოტოებით“] [[Scientific American]]

==სქოლიო==
{{reflist
| refs =
<ref name="jpl-ssd-horizons">
{{cite web
| title = Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter
| publisher = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] @ Solar System Dynamics Group
| url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9
| accessdate = 2011-01-16
}} (set Observer Location to @sun to place the observer at the center of the sun)
</ref>

<ref name=Grundy_2013>{{cite journal|title=Near-infrared spectral monitoring of Pluto's ices: Spatial distribution and secular evolution |author1=Grundy, W. M. |author2=Olkin, C. B. |author3=Young, L. A. |author4=Buie, M. W. |author5=Young, E. F. |year=2013 |journal=Icarus |volume=223 |issue=2 |pages=710–721 |doi=10.1016/j.icarus.2013.01.019 |bibcode=2013Icar..223..710G |arxiv=1301.6284 |url=http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2013.Pluto_SpeX.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151108210124/http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2013.Pluto_SpeX.pdf |archivedate=November 8, 2015 }}</ref>

<ref name=Lellouch_2015>{{cite journal
| last = Lellouch|first = Emmanuel
| first2 = Catherine|last2 = de Bergh
| first3 = Bruno|last3 = Sicardy
| display-authors = 3
| first4 = François|last4 = Forget
| first5 = Mélanie|last5 = Vangvichith
| first6 = Hans U.<!-- Ullrich -->|last6 = Käufl
| title = Exploring the spatial, temporal, and vertical distribution of methane in Pluto's atmosphere
| journal = Icarus
| date = January 15, 2015
| doi = 10.1016/j.icarus.2014.03.027
| arxiv = 1403.3208
| bibcode = 2015Icar..246..268L| volume=246| pages=268–278
}}</ref>

<ref name="YoungBinzelCrane2001">{{cite journal
| title = A Two-Color Map of Pluto's Sub-Charon Hemisphere
| first1 = Eliot F.
| last1 = Young
| first2 = Richard P.
| last2 = Binzel
| first3 = Keenan
| last3 = Crane
| journal = The Astronomical Journal
| date = 2001
| volume = 121
| issue = 1
| pages = 552–561
| bibcode = 2001AJ....121..552Y
| doi = 10.1086/318008
| url = http://iopscience.iop.org/article/10.1086/318008/pdf
}}</ref>

<ref name="NASA-20160317-sci">{{cite web |last=Talbert |first=Tricia |title=Top New Horizons Findings Reported in Science |url=http://www.nasa.gov/feature/top-new-horizons-findings-reported-in-science |date=March 17, 2016 |work=[[NASA]] |accessdate=March 18, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320174836/http://www.nasa.gov/feature/top-new-horizons-findings-reported-in-science/ |archivedate=მარტი 20, 2016 }}</ref>

<ref name="Sternetal 2005">{{cite journal
| first = S. Alan | last = Stern
| first2 = Harold A., Jr. | last2 = Weaver
| first3 = Andrew J. | last3 = Steffl
| display-authors = 3
| first4 = Max J. | last4 = Mutchler
| first5 = William J. | last5 = Merline
| first6 = Marc W. | last6 = Buie
| first7 = Eliot F. | last7 = Young
| first8 = Leslie A. | last8 = Young
| first9 = John R. | last9 = Spencer
| title = Characteristics and Origin of the Quadruple System at Pluto
| journal = Submitted to Nature
| date = 2005
| arxiv = astro-ph/0512599
}}</ref>

<ref name="Sicardyetal2006nature">{{cite journal
| title = Charon's size and an upper limit on its atmosphere from a stellar occultation
| doi = 10.1038/nature04351
| pmid = 16397493
| date = 2006
| volume = 439
| issue = 7072
| journal = Nature
| bibcode = 2006Natur.439...52S
| first = Bruno | last = Sicardy
| first2 = Aurélie | last2 = Bellucci
| first3 = Éric | last3 = Gendron
| display-authors = 3
| first4 = François | last4 = Lacombe
| first5 = Sylvestre | last5 = Lacour
| first6 = Jean | last6 = Lecacheux
| first7 = Emmanuel | last7 = Lellouch
| first8 = Stefan | last8 = Renner
| first9 = Sylvain | last9 = Pau
| first10 = Françoise | last10 = Roques
| first11 = Thomas | last11 = Widemann
| first12 = François | last12 = Colas
| first13 = Frédéric | last13 = Vachier
| first14 = Roberto | last14 = Vieira-Martins
| first15 = Nancy | last15 = Ageorges
| first16 = Olivier R. | last16 = Hainaut
| first17 = Orsola | last17 = De Marco
| first18 = Wolfgang | last18 = Beisker
| first19 = Evi | last19 = Hummel
| first20 = Carlos | last20 = Feinstein
| first21 = Hugo | last21 = Levato
| first22 = Alain | last22 = Maury
| first23 = Éric | last23 = Frappa
| first24 = Boris | last24 = Gaillard
| first25 = Maylis | last25 = Lavayssière
| first26 = Mario | last26 = Di Sora
| first27 = Franco | last27 = Mallia
| first28 = Gianluca | last28 = Masi
| first29 = Raoul | last29 = Behrend
| first30 = Fabien | last30 = Carrier <!--
Olivier Mousis; Philippe Rousselot; Alvaro Alvarez-Candal; D. Lazzaro; C. Veiga; A. H. Andrei; M. Assafin; D. N. da Silva Neto; Cristóvão Jacques; E. Pimentel; D. Weaver; J.-F. Lecampion; F. Doncel; T. Momiyama; Gonzalo Tancredi
-->
| pages = 52–4
}}</ref>
<ref name=Lellouch_2009>{{cite journal
| title = Pluto's lower atmosphere structure and methane abundance from high-resolution spectroscopy and stellar occultations
| date = 2009
| first1 = Emmanuel | last1 = Lellouch
| first2 = Bruno | last2 = Sicardy
| first3 = Catherine | last3 = de Bergh
| display-authors = 3
| first4 = Hans U.<!-- Ullrich --> | last4 = Käufl
| first5 = Samir | last5 = Kassi
| first6 = Alain | last6 = Campargue
| doi = 10.1051/0004-6361/200911633
| journal = Astronomy and Astrophysics
| volume = 495
| issue = 3
| pages = L17–L21
| arxiv = 0901.4882
| bibcode = 2009A&A...495L..17L
}}</ref>

<ref name=Olkin_2015>{{cite journal
 |title   = Evidence that Pluto's atmosphere does not collapse from occultations including the 2013 May 04 event
 |author1 = Olkin, C. B. |author2=Young, L. A. |author3=Borncamp, D. |date =January 2015
 |journal = Icarus
 |volume  = 246
 |pages   = 220–225
 |bibcode = 2015Icar..246..220O
 |doi     = 10.1016/j.icarus.2014.03.026
 |url     = http://www.researchgate.net/publication/262937542
 |authors = etal}}</ref>

<ref name="msnbc">{{cite news
| url = http://www.msnbc.msn.com/id/16529756
| title = 'Plutoed' chosen as '06 Word of the Year
| accessdate = January 10, 2007
| agency = Associated Press
| date = January 8, 2007
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121105134245/http://www.msnbc.msn.com/id/16529756
| archivedate = ნოემბერი 5, 2012
}}</ref>

<ref name="quasi">{{cite journal
| last=de la Fuente Marcos|first = Carlos
| last2 = de la Fuente Marcos|first2 = Raúl
| title = Plutino 15810 ({{mp|1994 JR|1}}), an accidental quasi-satellite of Pluto
| journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters
| volume = 427
| pages=L85
| date = 2012
| doi=10.1111/j.1745-3933.2012.01350.x
| arxiv=1209.3116
| bibcode = 2012MNRAS.427L..85D
}}</ref>

<ref name="Archinal">{{cite doi|10.1007/s10569-010-9320-4}}</ref>

<ref name="planet_years">
{{cite web
| url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm
| title = Rotation Period and Day Length
| last = Seligman
| first = Courtney
| accessdate = 2009-08-13
}}
</ref>

<ref name="mean_anomaly">{{cite web
| url = http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/keplerformulae/kepform.pdf
| title = Keplerian Elements for Approximate Positions of the Major Planets
| first = James G.
| last = Williams
| last2 = Standish
| first2 = E. Myles
| accessdate = 2011-01-12
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110510102055/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/keplerformulae/kepform.pdf
| archivedate = 2011-05-10
}}</ref>
<!--
<ref name="BuieGrundyYoung_2006">
{{cite doi | 10.1086/504422 }}
</ref>
-->
<ref name="Young2007">
{{cite journal
| bibcode = 2007DPS....39.6205Y
| title = Pluto's Radius
| last=Young |first=Eliot F. |last2=Young |first2=Leslie A. |last3=Buie |first3=Marc W.
| journal = American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society
| volume = 39
| page = 541
| date = 2007
}}
</ref>

<ref name="BuieGrundyYoung_2006">{{cite journal
| first = Marc W. | last = Buie
| first2 = William M. | last2 = Grundy
| first3 = Eliot F. | last3 = Young
| display-authors = 3
| first4 = Leslie A. | last4 = Young
| first5 = S. Alan | last5 = Stern
| title = Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2
| url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2006-07_132_1/page/290 | journal=Astronomical Journal
| date = 2006
| volume = 132 | issue = 1 | pages = 290–298
| bibcode = 2006AJ....132..290B | doi=10.1086/504422 | arxiv=astro-ph/0512491 }}</ref>

<ref name="Pluto Fact Sheet">
{{cite web
| first= David R. |last=Williams
| title = Pluto Fact Sheet
| publisher = NASA
| date = September 7, 2006
| url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html
| accessdate = 2007-03-24
}}
</ref>

<ref name="AstDys-Pluto">
{{cite web
| title = AstDys (134340) Pluto Ephemerides
| publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy
| url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days
| accessdate = 2010-06-27
}}
</ref>

<ref name="jpldata">
{{cite web
| title = JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto
| url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto
| accessdate = 2008-06-12
}}
</ref>

<ref name="Physorg April 19, 2011">
{{cite web
| title = Pluto has carbon monoxide in its atmosphere
| publisher = Physorg.com
| date = April 19, 2011
| url = http://www.physorg.com/news/2011-04-pluto-carbon-monoxide-atmosphere.html
| accessdate = 2011-11-22
}}
</ref>

<!--ref name="AstDyS-Pluto">
{{cite web
| title = (134340) Pluto
| publisher = AstDyS
| work = Hamilton.dm.unipi.it
| url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=134340
| accessdate = 2011-11-22
}}
</ref-->

<ref name="ridpath">{{cite journal
| first = Ian
| last = Ridpath
| title = Pluto—Planet or Imposter?
| url = http://myweb.tiscali.co.uk/ianridpath/Pluto.pdf
| journal = Astronomy
| date = December 1978
| pages = 6–11
| accessdate = 2016-09-19
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120807192820/http://myweb.tiscali.co.uk/ianridpath/Pluto.pdf
| archivedate = 2012-08-07
}}</ref>

<ref name="hubblesite2007/24">
{{cite web
| title = Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet
| work = hubblesite
| date = 2007
| url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2007/24/full/
| accessdate = 2007-11-03
}}
</ref>

<!--ref name="Spahr 2006-09-07">
{{cite web
| url = http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K06/K06R19.html
| title = MPEC 2006-R19 : Editorial Notice
| first=Timothy B. |last=Spahr
| publisher = Minor Planet Center
| date = 2006-09-07
| accessdate = 2011-07-05
}}
</ref-->

<!--ref name="Shiga 2006-09-07">
{{cite web
| url = http://www.newscientist.com/article/dn10028-pluto-added-to-official-minor-planet-list.html
| title = Pluto added to official "minor planet" list
| first=David |last=Shiga
| publisher = [[NewScientist]]
| date = 2006-09-07
| accessdate = 2006-09-08 }}
</ref-->

<ref name="Gray 2008-08-10">{{cite web
| url = http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/3349184/Pluto-should-get-back-planet-status-say-astronomers.html
| title = Pluto should get back planet status, say astronomers
| first = Richard
| last = Gray
| publisher = The Telegraph
| date = 2008-08-10
| accessdate = 2008-08-09
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141029153901/http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/3349184/Pluto-should-get-back-planet-status-say-astronomers.html
| archivedate = 2014-10-29
}}</ref>

<!--ref name="Sicardy2006">
{{cite journal
| first=Bruno |last=Sicardy
| first2=Wolfgang |last2=Beisker
| first3=Virginie |last3=Batista
| display-authors=3
| first4=François |last4=Colas
| first5=Éric |last5=Gendron
| first6=Jean |last6=Lecacheux
| first7=Françoise |last7=Roques
| first8=Thomas |last8=Widemann
| first9=Alain |last9=Doressoundiram
| date = 2006
| title = Observing Two Pluto Stellar Approaches in 2006: Results on Pluto's Atmosphere and Detection of Hydra
| journal = [[Bulletin of the American Astronomical Society]]
| volume = 38
| page = 542
| bibcode = 2006DPS....38.3106S
}}
</ref-->

<!--ref name="Nasa-Hubble-Pluto moon">
{{cite web
| title = NASA's Hubble Discovers Another Moon Around Pluto
| publisher = NASA
| date = 2011-07-20
| url = http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/pluto-moon.html
| accessdate = 2011-11-22
}}
</ref-->

<ref name="Olkin_2003">
{{cite journal
| title = The mass ratio of Charon to Pluto from Hubble Space Telescope astrometry with the fine guidance sensors
| journal = Icarus
| volume = 164
| issue = 1
| pages = 254–259
| first=Catherine B. | last=Olkin
| first2=Lawrence H. |last2=Wasserman
| first3=Otto G. |last3=Franz
| place = Lowell Observatory
| url = http://www.as.utexas.edu/~fritz/astrometry/Papers_in_pdf/%7BOlk03%7DPlutoCharon.pdf
| date = 2003
| doi = 10.1016/S0019-1035(03)00136-2
| accessdate = 2007-03-13
| bibcode = 2003Icar..164..254O
}}
</ref>

<ref name="IAU Pluto">
[http://www.iau.org/public/pluto/ "Pluto and the Developing Landscape of Our Solar System"] International Astronomical Union. Retrieved on October 27, 2010.
</ref>

<ref name="Tombaugh1946">
{{cite journal
| last = Tombaugh
| first = Clyde W.
| authorlink = Clyde Tombaugh
| date = 1946
| title = The Search for the Ninth Planet, Pluto
| journal = Astronomical Society of the Pacific Leaflets
| volume = 5
| pages = 73–80
| bibcode = 1946ASPL....5...73T
}}
</ref>

<ref name="Hoyt">
{{cite journal
| title = W. H. Pickering's Planetary Predictions and the Discovery of Pluto
| first=William G.<!-- Graves --> |last=Hoyt
| journal = Isis
| volume = 67
| issue = 4
| date = 1976
| pages = 551–564
| doi = 10.1086/351668
| jstor = 230561
}}
</ref>

<ref name="Littman1990">
{{cite book
| title = Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System
| url = https://archive.org/details/planetsbeyonddis0000litt
| first=Mark
| last=Littman
| date = 1990
| page = [https://archive.org/details/planetsbeyonddis0000litt/page/70 70]
| isbn = 0-471-51053-X
| publisher = Wiley
}}
</ref>

<ref name="BuchwaldDimarioWild2000">
{{cite journal
| last1=Buchwald
| first1=Greg
| last2=Dimario
| first2=Michael
| last3=Wild
| first3=Walter
| date = 2000
| title = Pluto is Discovered Back in Time
| journal = Amateur—Professional Partnerships in Astronomy
| publisher = San Francisco: Astronomical Society of the Pacific
| location = San Francisco
| volume = 220
| page = 335
| isbn = 1-58381-052-8
| bibcode = 2000ASPC..220..355B
}}
</ref>

<ref name="pluto guide">
{{cite web
| url = http://www.space.com/spacewatch/050311_pluto_guide.html
| title = Finding Pluto: Tough Task, Even 75 Years Later
| first=Joe |last=Rao
| publisher = Space.com
| date = March 11, 2005
| accessdate = 2006-09-08
}}
</ref>

<ref name="Mager">
{{cite web
| title = The Search Continues
| first=Brad |last=Mager
| work = Pluto: The Discovery of Planet X
| url = http://www.discoveryofpluto.com/pluto05.html
| accessdate = 2011-11-29
}}
</ref>

<ref name="Venetia">
{{cite news
| title = The girl who named a planet
| publisher = BBC News
| first=Paul |last=Rincon
| work = Pluto: The Discovery of Planet X
| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4596246.stm
| date = 2006-01-13
| accessdate = 2007-04-12
}}
</ref>

<ref name="The Times 27 May 1930">
{{cite news
| title = The Trans-Neptunian Body: Decision to call it Pluto
| newspaper = [[The Times]]
| date = May 27, 1930
| page = 15
}}
</ref>

<ref name="NYTimes 25 May 1930">
{{cite news
| title = Name Pluto Given to Body Believed to Be Planet X
| url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60F14FC3D55147A93C7AB178ED85F448385F9&scp=1&sq=Name%20given%20to%20body%20planet%20X&st=cse
| newspaper = [[The New York Times]]
| location = New York City
| date = May 25, 1930
| agency = Associated Press
| issn = 0362-4331
| page = 1
| quote = Pluto, the title of the Roman gods of the region of darkness, was announced tonight at Lowell Observatory here as the name chosen for the recently discovered trans-Neptunian body, which is believed to be the long-sought Planet X.
}}
</ref>

<ref name="JPL/NASA Pluto's Symbol">{{cite web
| title = NASA's Solar System Exploration: Multimedia: Gallery: Pluto's Symbol
| url = http://sse.jpl.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=263
| publisher = NASA
| accessdate = 2011-11-29
| archiveurl = https://www.webcitation.org/615UIh27K?url=http://sse.jpl.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=263
| archivedate = 2011-08-20
}}</ref>

<ref name="Heinrichs2006">{{cite web
| title = Dwarfed by comparison
| first = Allison M.
| last = Heinrichs
| work = Pittsburgh Tribune-Review
| url = http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/cityregion/s_467650.html
| date = 2006
| accessdate = 2007-03-26
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071114081539/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/cityregion/s_467650.html
| archivedate = 2007-11-14
}}</ref>

<ref name="ClarkHobart2000">
{{cite web
| first1=David L. |last1=Clark
| first2=David E. |last2=Hobart
| date = 2000
| title = Reflections on the Legacy of a Legend
| url = http://www.fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/pubs/00818011.pdf
| accessdate = 2011-11-29
}}
</ref>

<ref name="nineplan">{{cite web
| title = Planetary Linguistics
| url = http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/days.html
| accessdate = 2007-06-12
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071217070734/http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/days.html
| archivedate = 2007-12-17
|url-status=dead
}}</ref>

<ref name="Bathrobe">
{{cite web
| author = 'Bathrobe'
| title = Uranus, Neptune, and Pluto in Chinese, Japanese, and Vietnamese
| work = cjvlang.com
| url = http://www.cjvlang.com/Dow/UrNepPl.html
| accessdate = 2011-11-29
}}
</ref>

<ref name="RenshawIhara2000">{{cite web
| first1 = Steve
| last1 = Renshaw
| first2 = Saori
| last2 = Ihara
| date = 2000
| title = A Tribute to Houei Nojiri
| url = http://www2.gol.com/users/stever/nojiri.htm
| accessdate = 2011-11-29
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150710121737/http://www2.gol.com/users/stever/nojiri.htm
| archivedate = 2015-07-10
}}</ref>

<ref name="RAS1931.91">
{{cite journal
| title = The Discovery of Pluto
| first=Andrew Claude de la Cherois |last=Crommelin
| journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
| volume = 91
| date = 1931
| pages = 380–385
| bibcode = 1931MNRAS..91..380.
| doi=10.1093/mnras/91.4.380
}}
</ref>

<ref name="Nicholson et al 1930">
{{cite journal
| bibcode = 1930PASP...42..350N
| title = The Probable Value of the Mass of Pluto
| first1=Seth B. |last1=Nicholson
| authorlink1 = Seth B. Nicholson
| first2=Nicholas U. |last2=Mayall
| authorlink2 = Nicholas U. Mayall
| journal = Publications of the Astronomical Society of the Pacific
| volume = 42
| issue = 250
| page = 350
| date = December 1930
| doi = 10.1086/124071
}}
</ref>

<ref name="Nicholson et al 1931">
{{cite journal
| bibcode = 1931ApJ....73....1N
| title = Positions, Orbit, and Mass of Pluto
| url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1931-01_73_1/page/1
| first1=Seth B. |last1=Nicholson
| authorlink1 = Seth B. Nicholson
| first2=Nicholas U. |last2=Mayall
| authorlink2 = Nicholas U. Mayall
| journal = Astrophysical Journal
| volume = 73
| page = 1
| date = January 1931
| doi = 10.1086/143288
}}
</ref>

<ref name="Kuiper 10.1086/126255">
{{cite journal
| title = The Diameter of Pluto
| first=Gerard P. |last=Kuiper
| journal = Publications of the Astronomical Society of the Pacific
| volume = 62
| issue = 366
| pages = 133–137
| date = 1950
| bibcode = 1950PASP...62..133K
| doi = 10.1086/126255
}}
</ref>

<ref name="ChristyHarrington1978">
{{cite journal
| first1=James W. |last1=Christy
| first2=Robert Sutton |last2=Harrington
| authorlink2 = Robert Sutton Harrington
| title = The Satellite of Pluto
| journal = Astronomical Journal
| date = 1978
| volume = 83
| issue = 8
| pages = 1005–1008
| bibcode = 1978AJ.....83.1005C
| doi = 10.1086/112284
}}
</ref>

<ref name="SeidelmannHarrington1988">{{cite journal
| doi = 10.1007/BF01234554
| title = Planet X&nbsp;– The current status
| first1 = P. Kenneth
| last1 = Seidelmann
| first2 = Robert Sutton
| last2 = Harrington
| authorlink2 = Robert Sutton Harrington
| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy
| volume = 43
| issue = 
| date = 1988
| pages = 55–68
| url = http://www.springerlink.com/content/r42h4u7232t724uq/
| accessdate = 2011-11-29
| bibcode = 1987CeMec..43...55S
}}{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

<ref name="Standish1993">
{{cite journal
| title = Planet X—No dynamical evidence in the optical observations
| first=E. Myles |last=Standish
| date = 1993
| bibcode = 1993AJ....105.2000S
| journal = Astronomical Journal
| volume = 105
| issue = 5
| pages = 200–2006
| doi = 10.1086/116575
}}
</ref>

<ref name="Standage2000">
{{cite book
| title = The Neptune File
| url = https://archive.org/details/neptunefilestory00stan
| first=Tom |last=Standage
| publisher = Penguin
| page = [https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/168 168]
| date = 2000
| isbn = 0-8027-1363-7
}}
</ref>

<ref name="Tenn1994">{{cite web
| url = http://www.phys-astro.sonoma.edu/people/faculty/tenn/asphistory/1994.html
| title = History I: The Lowell Observatory in 20th century Astronomy
| publisher = The Astronomical Society of the Pacific
| date = 1994-06-28
| accessdate = 2011-11-29
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512194600/http://www.phys-astro.sonoma.edu/people/faculty/tenn/asphistory/1994.html
| archivedate = 2020-05-12
}}</ref>

<ref name="pluto990209">{{cite web
| date = 1999-01-28
| title = Pluto to become most distant planet
| publisher = JPL/NASA
| url = http://www.jpl.nasa.gov/releases/99/pluto990209.html
| accessdate = 2011-01-16
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100902073240/http://www.jpl.nasa.gov/releases/99/pluto990209.html
| archivedate = 2010-09-02
}}</ref>

<ref name="sussman88">
{{cite journal
| title = Numerical evidence that the motion of Pluto is chaotic
| first=Gerald Jay |last=Sussman |first2=Jack |last2=Wisdom
| journal = Science
| volume = 241
| pages = 433–437
| date = 1988
| bibcode = 1988Sci...241..433S
| doi = 10.1126/science.241.4864.433
| pmid = 17792606
| issue = 4864
}}
</ref>

<ref name="wisdom91">
{{cite journal
| title = Symplectic maps for the n-body problem
| first=Jack |last=Wisdom |first2=Matthew |last2=Holman
| journal = Astronomical Journal
| volume = 102
| pages = 1528–1538
| date = 1991
| bibcode = 1991AJ....102.1528W
| doi = 10.1086/115978
}}
</ref>

<ref name="huainn01">
{{cite journal
| title = The 1:1 Superresonance in Pluto's Motion
| url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2001-02_121_2/page/1155
| first=Xiao-Sheng |last=Wan |first2=Tian-Yi |last2=Huang |first3=Kim A. |last3=Innanen
| journal = The Astronomical Journal
| volume = 121
| issue = 2
| pages = 1155–1162
| doi = 10.1086/318733
| date = 2001
| bibcode = 2001AJ....121.1155W
}}
</ref>

<ref name="Hunter2004">
{{cite journal
| doi = 10.1007/BF00168793
| first=Maxwell W. |last=Hunter
| date = 2004
| title = Unmanned scientific exploration throughout the Solar System
| journal = Space Science Reviews
| volume = 6
| issue = 5
| page = 501
| bibcode = 1967SSRv....6..601H
}}
</ref>

<ref name="malhotra-9planets">
{{cite web
| title = Pluto's Orbit
| first=Renu |last=Malhotra
| url = http://www.nineplanets.org/plutodyn.html
| date = 1997
| accessdate = 2007-03-26
}}
</ref>

<ref name="Williams2010">
{{cite web
| url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet
| date = 17 November 2010
| first=David R. |last=Williams
| title = Planetary Fact Sheet&nbsp;– Metric
| accessdate = 2011-11-29
| publisher = NASA Goddard Space Flight Center
}}
</ref>

<ref name="sp-345">
{{cite web
| first=Hannes |last=Alfvén |first2=Gustaf |last2=Arrhenius
| url = http://history.nasa.gov/SP-345/ch8.htm
| title = SP-345 Evolution of the Solar System
| date = 1976
| accessdate = 2007-03-28
}}
</ref>

<ref name="williams71">
{{cite journal
| title = Resonances in the Neptune-Pluto System
| first = James G. |last=Williams |first2=G. S. |last2=Benson
| journal = Astronomical Journal
| volume = 76
| page = 167
| date = 1971
| bibcode = 1971AJ.....76..167W
| doi = 10.1086/111100
}}
</ref>

<ref name="axis">
{{cite book
| title = Pluto and Charon: The Odd Couple
| first=Gunter |last=Faure |first2=Teresa M. |last2=Mensing
| pages = 401–408
| date = 2007
| publisher = Springer
| isbn = 978-1-4020-5544-7
| doi = 10.1007/978-1-4020-5544-7
| work = Introduction to Planetary Science
}}
</ref>

<ref name="oregon">Schombert, Jim; [http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec21.html University of Oregon Astronomy 121 Lecture notes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723232221/http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec21.html |date=2011-07-23 }}, [http://abyss.uoregon.edu/~js/images/pluto_orient.jpg Pluto Orientation diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325165856/http://abyss.uoregon.edu/~js/images/pluto_orient.jpg |date=2009-03-25 }}</ref>

<ref name="SSC2002">{{cite web
| url = http://www.science.edu.sg/ssc/detailed.jsp?artid=1950&type=6&root=6&parent=6&cat=66
| title = This month Pluto's apparent magnitude is m=14.1. Could we see it with an 11" reflector of focal length 3400 mm?
| date = 2002
| publisher = Singapore Science Centre
| accessdate = 2011-11-29
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20051111151435/http://www.science.edu.sg/ssc/detailed.jsp?artid=1950&type=6&root=6&parent=6&cat=66
| archivedate = 2005-11-11
}}</ref>

<ref name="BuieTholenHorne1992">
{{cite journal
| doi = 10.1016/0019-1035(92)90129-U
| first1=Marc W. |last1=Buie
| first2=David J. |last2=Tholen
| first3=Keith |last3=Horne
| date = 1992
| title = Albedo maps of Pluto and Charon: Initial mutual event results
| journal = Icarus
| volume = 97
| issue = 2
| pages = 221–227
| bibcode = 1992Icar...97..211B
| url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/biblio/pub015.html
}}
</ref>

<ref name="Buie_web_map">
{{cite web
| url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/pluto/hrcmap.html
| title = Pluto map information
| first=Marc W. |last=Buie
| accessdate = February 10, 2010
}}
</ref>

<ref name="Buie_2010 surface-maps">
{{cite journal
| doi = 10.1088/0004-6256/139/3/1128
| first1=Marc W. |last1=Buie
| first2=William M. |last2=Grundy
| first3=Eliot F. |last3=Young
| display-authors=3
| first4=Leslie A. |last4=Young
| first5=S. Alan |last5=Stern
| date = 2010
| title = Pluto and Charon with the Hubble Space Telescope: II. Resolving changes on Pluto's surface and a map for Charon
| journal = Astronomical Journal
| volume = 139
| issue = 3
| pages = 1128–1143
| url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/biblio/pub073.html
| bibcode = 2010AJ....139.1128B
}}
</ref>

<ref name="Buie_mapmaking">
{{cite web
| url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/pluto/mapstory.html
| title = How the Pluto maps were made
| first1=Marc W. |last1=Buie
| accessdate = February 10, 2010
}}
</ref>

<ref name="Buie_2010 light curve">
{{cite journal
| doi = 10.1088/0004-6256/139/3/1117
| first1=Marc W. |last1=Buie
| first2=William M. |last2=Grundy
| first3=Eliot F. |last3=Young
| display-authors=3
| first4=Leslie A. |last4=Young
| first5=S. Alan |last5=Stern
| date = 2010
| title = Pluto and Charon with the Hubble Space Telescope: I. Monitoring global change and improved surface properties from light curves
| journal = Astronomical Journal
| volume = 139
| issue = 3
| pages = 1117–1127
| url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/biblio/pub072.html
| bibcode = 2010AJ....139.1117B
}}
</ref>

<ref name="Hubble2010">
{{cite web
| url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2010/06/full/
| title = New Hubble Maps of Pluto Show Surface Changes
| first=Ray |last=Villard |first2=Marc W. |last2=Buie
| date = February 4, 2010<!-- 01:00&nbsp;pm (EST)-->
| publisher = News Release Number: STScI-2010-06
| accessdate = February 10, 2010
}}
</ref>

<ref name="tobias">
{{cite journal
| title = Surface Ices and the Atmospheric Composition of Pluto
| first=Tobias C. |last=Owen
| first2=Ted L. |last2=Roush
| first3=Dale P. |last3=Cruikshank
| display-authors=3
| first4=James L. |last4=Elliot
| first5=Leslie A. |last5=Young
| first6=Catherine |last6=de Bergh
| first7=Bernard |last7=Schmitt
| first8=Thomas R. |last8=Geballe
| first9=Robert H. |last9=Brown
| first10=Mary Jane |last10=Bartholomew
| journal = Science
| date = 1993
| volume = 261
| issue = 5122
| pages = 745–748
| doi = 10.1126/science.261.5122.745
| pmid = 17757212
| bibcode = 1993Sci...261..745O <!--
| url=http://links.jstor.org/sici?sici=0036-8075%2819930806%293%3A261%3A5122%3C745%3ASIATAC%3E2.0.CO%3B2-G -->
}}
</ref>

<ref name="Hussmann2006">
{{cite doi |10.1016/j.icarus.2006.06.005 }}
</ref>

<ref name="pluto.jhuapl Inside Story">{{cite web
| title = The Inside Story
| publisher = Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory
| work = pluto.jhuapl.edu&nbsp;– NASA New Horizons mission site
| url = http://pluto.jhuapl.edu/science/everything_pluto/9_insideStory.php
| date = 2007
| accessdate = 2014-02-15
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141113225441/http://pluto.jhuapl.edu/science/everything_pluto/9_insideStory.php
| archivedate = 2014-11-13
}}</ref>

<ref name="Davies2001">
{{cite web
| title = Beyond Pluto (extract)
| first=John |last=Davies
| work = Royal Observatory, Edinburgh
| url = http://assets.cambridge.org/052180/0196/excerpt/0521800196_excerpt.pdf
| date = 2001
| accessdate = 2007-03-26
}}
</ref>

<ref name="Close_2000">
{{cite journal
| title = Adaptive optics imaging of Pluto–Charon and the discovery of a moon around the Asteroid 45 Eugenia: the potential of adaptive optics in planetary astronomy
| first1=Laird M. |last1=Close
| first2=William J. |last2=Merline
| first3=David J. |last3=Tholen
| display-authors=3
| first4=Tobias C. |last4=Owen
| first5=François J. |last5=Roddier
| first6=Christophe |last6=Dumas
| journal = Proceedings of the International Society for Optical Engineering
| volume = 4007
| pages = 787–795
| publisher = European Southern Observatory
| date = 2000
| bibcode = 2000SPIE.4007..787C
| doi=10.1117/12.390379
}}
</ref>

<ref name="Millis 10.1006/icar.1993.1126">
{{cite journal
| doi = 10.1006/icar.1993.1126
| first1=Robert L. |last1=Millis
| first2=Lawrence H. |last2=Wasserman
| first3=Otto G. |last3=Franz
| display-authors=3
| first4=Ralph A. |last4=Nye
| first5=James L. |last5=Elliot
| first6=Edward W. |last6=Dunham
| first7=Amanda S. |last7=Bosh
| first8=Leslie A. |last8=Young
| first9=Stephen M. |last9=Slivan
| first10=Alan C. |last10=Gilmore <!--
Pamela M. Kilmartin; W. H. Allen; R. D. Watson; Stefan W. Dieters; K. M. Hill; A. Barry Giles; G. Blow; J. Priestley; W. M. Kissling; W. S. G. Walker; B. F. Marino; D. G. Dix; A. A. Page; J. E. Ross; H. P. Avey; D. Hickey; H. D. Kennedy; K. A. Mottram; G. Moyland; T. Murphy; C. C. Dahn; Arnold R. Klemola
-->
| date = 1993
| title = Pluto's radius and atmosphere&nbsp;– Results from the entire 9 June 1988 occultation data set
| journal = Icarus
| volume = 105
| issue = 2
| page = 282
| bibcode = 1993Icar..105..282M
}}
</ref>

<ref name="Plutosize">
{{cite web
| date = 2010-11-22
| title = How big is Pluto, anyway?
| publisher = Mike Brown's Planets
| first=Michael E. |last=Brown
| url = http://www.mikebrownsplanets.com/2010/11/how-big-is-pluto-anyway.html
| accessdate = 2010-11-23}} [http://tech.groups.yahoo.com/group/mpml/message/24568 (Franck Marchis on 2010-11-08)]
</ref>

<ref name="YoungBinzel 10.1006/icar.1994.1056">
{{cite journal
| doi = 10.1006/icar.1994.1056
| first1=Eliot F. |last1=Young
| first2=Richard P. |last2=Binzel
| date = 1994
| title = A new determination of radii and limb parameters for Pluto and Charon from mutual event lightcurves
| journal = Icarus
| volume = 108
| issue = 2
| pages = 219–224
| bibcode = 1994Icar..108..219Y
}}
</ref>

<ref name="Croswell1992">
{{cite web
| title = Nitrogen in Pluto's Atmosphere
| first=Ken |last=Croswell
| url = http://www.kencroswell.com/NitrogenInPlutosAtmosphere.html
| date = 1992
| accessdate = 2007-04-27
}}
</ref>

<ref name="KerThan2006-CNN">
{{cite news
| url = http://www.cnn.com/2006/TECH/space/01/03/pluto.temp/index.html
| title = Astronomers: Pluto colder than expected
| first=Ker |last=Than
| publisher = Space.com (via CNN.com)
| date = 2006
| accessdate = 2011-11-30
}}
</ref>

<ref name="Gugliotta2005">
{{Cite web
|first=Guy |last=Gugliotta
| url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/31/AR2005103101426.html
| title=Possible New Moons for Pluto
| publisher = [[Washington Post]]
| date = November 1, 2005
| accessdate = October 10, 2006 }}
</ref>

<ref name="P4">
{{cite web
| url = http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/pluto-moon.html
| title = NASA's Hubble Discovers Another Moon Around Pluto
| publisher = NASA
| date = July 20, 2011
| accessdate = 2011-07-20
}}
</ref>

<ref name="RichardsonWalsh2005">
{{cite journal
| title = Binary Minor Planets
| first1=Derek C. |last1=Richardson
| first2=Kevin J. |last2=Walsh
| doi = 10.1146/annurev.earth.32.101802.120208
| date = 2005
| journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences
| volume = 34
| issue = 1
| pages = 47–81
| bibcode = 2006AREPS..34...47R
}}
</ref>

<ref name="Young1997">
{{cite web
| title = The Once and Future Pluto
| first=Leslie A. |last=Young
| work = Southwest Research Institute, Boulder, Colorado
| url = http://www.boulder.swri.edu/~layoung/projects/talks03/IfA-jan03v1.ppt
| date = 1997
| accessdate = 2007-03-26
}}
</ref>

<ref name="spaceflightnow2007 Ice machine">
{{cite web
| title = Charon: An ice machine in the ultimate deep freeze
| work = Gemini Observatory News Release
| date = 2007
| url = http://www.spaceflightnow.com/news/n0707/17charon/
| accessdate = 2007-07-18
}}
</ref>

<ref name="pluto.jhuapl cousin">{{cite web
| title = Colossal Cousin to a Comet?
| publisher = Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory
| work = pluto.jhuapl.edu&nbsp;– NASA New Horizons mission site
| url = http://pluto.jhuapl.edu/science/everything_pluto/8_cousin.php
| accessdate = 2014-02-15
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141113225441/http://pluto.jhuapl.edu/science/everything_pluto/8_cousin.php
| archivedate = 2014-11-13
}}</ref>

<ref name="Tyson1999">
{{cite web
| first=Neil deGrasse |last=Tyson | authorlink=Neil deGrasse Tyson
| date = 1999
| title = Pluto Is Not a Planet
| work = The Planetary Society
| url = http://www.planetary.org/explore/topics/topten/tyson_pluto_is_not.html
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110927042714/http://www.planetary.org/explore/topics/topten/tyson_pluto_is_not.html
| archivedate = 2011-09-27
| accessdate = 2011-11-30
}}
</ref>

<ref name="PlanetaryOrg Triton">
{{cite web
| title = Neptune's Moon Triton
| work = The Planetary Society
| url = http://www.planetary.org/explore/topics/neptune/triton.html
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20111210143839/http://www.planetary.org/explore/topics/neptune/triton.html
| archivedate = 2011-12-10
| accessdate = 2011-11-30
}}
</ref>

<ref name="Jewitt2004">{{cite web
| title = The Plutinos
| first = David C.
| last = Jewitt
| authorlink = David C. Jewitt
| work = University of Hawaii
| url = http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/plutino.html
| date = 2004
| accessdate = 2007-03-26
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070419234021/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/plutino.html
| archivedate = 2007-04-19
}}</ref>

<ref name="Hahn2005">{{cite web
| title = Neptune's Migration into a Stirred–Up Kuiper Belt: A Detailed Comparison of Simulations to Observations
| publisher = Saint Mary's University
| first = Joseph M.
| last = Hahn
| date = 2005
| url = http://gemelli.colorado.edu/~hahnjm/pubs/migrate.pdf
| accessdate = 2008-03-05
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110723170440/http://gemelli.colorado.edu/~hahnjm/pubs/migrate.pdf
| archivedate = 2011-07-23
}}</ref>

<ref name="Levison2007">
{{cite journal
| first=Harold F. |last=Levison
| first2=Alessandro |last2=Morbidelli
| first3=Christa |last3=Van Laerhoven
| display-authors=3
| first4=Rodney |last4=Gomes
| first5=Kleomenis |last5=Tsiganis
| title = Origin of the Structure of the Kuiper Belt during a Dynamical Instability in the Orbits of Uranus and Neptune
| date = 2007
| bibcode = 2008Icar..196..258L
| doi = 10.1016/j.icarus.2007.11.035
| journal = Icarus
| volume = 196
| issue = 1
| page = 258
| arxiv = 0712.0553
}}
</ref>

<ref name="Malhotra1995">
{{cite journal
| first=Renu |last=Malhotra
| title = The Origin of Pluto's Orbit: Implications for the Solar System Beyond Neptune
| journal = Astronomical Journal
| date = 1995
| volume = 110
| page = 420
| doi = 10.1086/117532
| bibcode = 1995AJ....110..420M
| arxiv=astro-ph/9504036
}}
</ref>

<ref name="pluto.jhuapl First Pluto Sighting">{{cite web
| url = http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/112806.php
| title = New Horizons, Not Quite to Jupiter, Makes First Pluto Sighting
| publisher = Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory
| work = pluto.jhuapl.edu&nbsp;– NASA New Horizons mission site
| date = 2006-11-28
| accessdate = 2011-11-29
| archiveurl = https://www.webcitation.org/5x3ryrA7R?url=http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/112806.php
| archivedate = 2011-03-09
}}</ref>

<ref name="Tyson2001">
{{cite web
| first=Neil deGrasse |last=Tyson | authorlink=Neil deGrasse Tyson
| title = Astronomer Responds to Pluto-Not-a-Planet Claim
| date = February 2, 2001
| publisher = Space.com
| url = http://www.space.com/1925-astronomer-responds-pluto-planet-claim.html
| accessdate = 2011-11-30
}}
</ref>

<ref name="NASA-JPL press release 07-29-2005">{{cite web
| title = NASA-Funded Scientists Discover Tenth Planet
| work = Jet Propulsion Laboratory
| url = http://www.jpl.nasa.gov/news/news-print.cfm?release=2005-126
| date = 2005-07-29
| accessdate = 2007-02-22
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721191652/http://www.jpl.nasa.gov/news/news-print.cfm?release=2005-126
| archivedate = 2011-07-21
}}</ref>

<ref name="what">
{{cite journal
| title = What is a Planet?
| first=Steven |last=Soter
| place = Department of Astrophysics, American Museum of Natural History
| url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=what-is-a-planet&page=2
| date = 2007
| doi = 10.1086/508861
| journal = The Astronomical Journal
| volume = 132
| issue = 6
| page = 2513
| arxiv = astro-ph/0608359
| bibcode=2006AJ....132.2513S
}}
</ref>

<ref name="IAU2006 GA26-5-6">
{{cite news
| url = http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf
| title = IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6
| date = August 24, 2006
| publisher = IAU
}}
</ref>

<ref name="IAU0603">
{{cite web
| date = 24 August 2006
| publisher = International Astronomical Union (News Release – IAU0603)
| title = IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes
| url = http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/
| accessdate = 2008-06-15
}}
</ref>

<ref name="IAU0804">
{{cite web
| date = June 11, 2008
| location = Paris
| title = Plutoid chosen as name for Solar System objects like Pluto
| publisher = [[International Astronomical Union]] (News Release – IAU0804)
| url = http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0804/
| accessdate = 2011-12-01
}}
</ref>

<ref name="IAUC 8747">{{cite journal
| first = Daniel W. E.
| last = Green
| title = (134340) Pluto, (136199) Eris, and (136199) Eris I (Dysnomia)
| journal = IAU Circular
| volume = 8747
| date = 2006-09-13
| url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08747.html#Item1
| accessdate = 2011-12-01
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070205035336/http://www.cfa.harvard.edu/iau/special/08747.pdf#Item1
| archivedate = 2007-02-05
}}</ref>

<ref name="geoff2006c">
{{cite news
| url = http://space.com/scienceastronomy/060824_planet_definition.html
| title = Pluto Demoted: No Longer a Planet in Highly Controversial Definition
| first=Robert Roy |last=Britt
| publisher = Space.com
| date=August 24, 2006
| accessdate = 2006-09-08
}}
</ref>

<ref name="Ruibal-1999">
{{cite news
| first=Sal |last=Ruibal
| title = Astronomers question if Pluto is real planet
| publisher = [[USA Today]]
| date = January 6, 1999
}}
</ref>

<ref name="Britt-2006">
{{cite news
| first=Robert Roy |last=Britt
| url = http://www.space.com/scienceastronomy/061121_exoplanet_definition.html
| title = Why Planets Will Never Be Defined
| publisher = Space.com
| date = November 21, 2006
| accessdate = 2006-12-01
}}
</ref>

<ref name="geoff2006a">
{{cite news
| url = http://msnbc.msn.com/id/14489259/
| title = Scientists decide Pluto's no longer a planet
| first=Robert Roy |last=Britt
| date = August 24, 2006
| publisher = MSNBC
| accessdate = 2006-09-08
}}
</ref>

<ref name="newscientistspace">
{{cite news
| url = http://www.newscientist.com/article/dn9846-new-planet-definition-sparks-furore.html
| title = New planet definition sparks furore
| date = August 25, 2006
| publisher = NewScientist.com
| first=David |last=Shiga
| accessdate = 2006-09-08}}
</ref>

<ref name="Buie2006 IAU response">{{cite web
| first = Marc W.
| last = Buie
| date = September 2006
| title = My response to 2006 IAU Resolutions 5a and 6a
| publisher = Southwest Research Institute
| url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/pluto/iauresponse.html
| accessdate = 2011-12-01
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070603104622/http://www.lowell.edu/users/buie/pluto/iauresponse.html
| archivedate = 2007-06-03
}}</ref>

<ref name="Overbye2006">
{{cite news
| first=Dennis |last=Overbye
| date = 2006-08-24
| title = Pluto Is Demoted to 'Dwarf Planet'
| newspaper = The New York Times
| url = http://www.nytimes.com/2006/08/24/science/space/25pluto.html
| accessdate = 2011-12-01
}}
</ref>

<ref name="Minkel2008">
{{cite journal
| date = April 10, 2008
| title = Is Rekindling the Pluto Planet Debate a Good Idea?
| journal = Scientific American
| first=J. R. |last=Minkel
| url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=rekindling-the-pluto-planet-debate
| accessdate = 2011-12-01
}}
</ref>

<ref name="The Great Planet Debate">
{{cite web
| title = The Great Planet Debate: Science as Process. A Scientific Conference and Educator Workshop
| publisher = Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory
| work = gpd.jhuapl.edu
| date = 2008-06-27
| url = http://gpd.jhuapl.edu/
| accessdate = 2011-12-01
}}
</ref>

<ref name="PSIedu press release 2008-09-19">
"Scientists Debate Planet Definition and Agree to Disagree", Planetary Science Institute press release of September 19, 2008, [http://www.psi.edu/press/archive/20080919planetdebate/ PSI.edu]
</ref>

<ref name="Discover 2009-JANp76">
"Plutoids Join the Solar Family", Discover Magazine, January 2009, p. 76
</ref>

<ref name="Science News, July 5, 2008 p. 7">
Science News, July 5, 2008, p. 7
</ref>

<ref name="DeVore2006">
{{cite news
| first=Edna |last=DeVore
| date = September 7, 2006
| title = Planetary Politics: Protecting Pluto
| publisher = Space.com
| url = http://www.space.com/2855-planetary-politics-protecting-pluto.html
| accessdate = 2011-12-01
}}
</ref>

<ref name="Holden2007">
{{cite journal
| first=Constance |last=Holden
| date = 23 March 2007
| title = Rehabilitating Pluto
| url=https://archive.org/details/sim_science_2007-03-23_315_5819/page/1643 | journal = Science
| volume = 315
| issue = 5819
| page = 1643
| doi = 10.1126/science.315.5819.1643c
}}
</ref>

<ref name="Gutierrez2007">
{{cite web
| first=Joni Marie |last=Gutierrez
| date = 2007
| title = A joint memorial. Declaring Pluto a planet and declaring March 13, 2007, 'Pluto planet day' at the legislature
| publisher = Legislature of New Mexico
| url = http://www.nmlegis.gov/Sessions/07%20Regular/memorials/house/HJM054.html
| accessdate = 2009-09-05
}}
</ref>

<ref name="ILGA SR0046">
{{cite web
| url = http://www.ilga.gov/legislation/BillStatus.asp?DocNum=46&GAID=10&DocTypeID=SR&LegId=40752&SessionID=76&GA=96
| title = Illinois General Assembly: Bill Status of SR0046, 96th General Assembly
| publisher = Illinois General Assembly
| work = ilga.gov
| accessdate = 2011-03-16
}}
</ref>

<ref name="Sapa-AP">
{{cite news
| url = http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=31&art_id=qw1161415265563B221
| title = Pluto's still the same Pluto
| date = October 21, 2006
| newspaper = Independent Newspapers
| agency = Associated Press
| accessdate = 2011-11-29
| quote = Mickey Mouse has a cute dog.
}}
</ref>

<ref name=Sheppard2011>
{{cite journal
| first1=Scott S. |last1=Sheppard |authorlink1=Scott S. Sheppard
| first2=Chadwick A. |last2=Trujillo |authorlink2=Chad Trujillo
| first3=Andrzej |last3=Udalski |authorlink3=Andrzej Udalski
| display-authors=3
| first4=Marcin |last4=Kubiak |authorlink4=Marcin Kubiak
| first5=Grzegorz |last5=Pietrzynski
| first6=Radoslaw |last6=Poleski
| first7=Igor |last7=Soszynski
| first8=Michal |last8=Szyma
| first9=Krzysztof |last9=Ulaczyk
| title=A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects
| journal=Astronomical Journal
| volume=142 |issue=4 |date=2011
| doi=10.1088/0004-6256/142/4/98
| arxiv=1107.5309
| bibcode=2011AJ....142...98S}}</ref>

<ref name=Zalucha2011>
{{cite journal
| first1=Angela M. |last1=Zalucha
| first2=Amanda A. S. |last2=Gulbis
| first3=Xun |last3=Zhu
| display-authors=3
| first4=Darrell F. |last4=Strobel
| first5=James L. |last5=Elliot |authorlink5=James L. Elliot
| title=An analysis of Pluto occultation light curves using an atmospheric radiative-conductive model
| journal=Icarus
| volume=211 |issue=1 |date=2011
| doi=10.1016/j.icarus.2010.08.018
| bibcode=2011Icar..211..804Z}}</ref>
}}
</div>

{{მზის სისტემა}}

[[კატეგორია:ჯუჯა პლანეტები]]
[[კატეგორია:მზის სისტემა]]