იხილეთ წყარო გვერდისთვის ორგანული ქიმია

[[File:Ch4-structure.png|thumb|right|175px| [[მეთანი]]ს <chem>CH4</chem> მოლეკულაში ნახშირბადი ერთმაგი სიგმა(σ) ბმებით უკავშირდება ოთხ წყალბადის ატომს, ბმის კუთხე არის 109°. მოლეკულას აქვს ტეტრაედრული ფორმა, რაც მოლეკულას  სამგანზომილებიანს ხდის.]]
'''ორგანული ქიმია''' — [[მეცნიერება]], რომელიც შეისწავლის [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] ნაერთებს,<ref name="J. Clayden, N. Greeves 2012 pp. 1-15">Clayden, J.; Greeves, N. and Warren, S. (2012) ''Organic Chemistry''. Oxford University Press. pp. 1–15. {{ISBN|0-19-927029-5}}.</ref> გამონაკლისებია: ნახშირბადის ოქსიდები, [[ნახშირმჟავა]], ნახშირმჟავას მარილების (კარბონატები), კარბიდები და ციანიდები ამ ნახშირბადის ნაერთებს შეისწავლის [[არაორგანული ქიმია]]. მეორე განმარტების თანახმად, ორგანული ქიმია არის [[მეცნიერება]], რომელიც შეისწავლის [[ნახშირწყალბადი|ნახშირწყალბადებსა]] და მათ ნაწარმებს.

[[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] განსაკუთრებული ბუნება, რომლითაც იგი გამოირჩევა სხვა [[ქიმიური ელემენტი|ქიმიური ელემენტებისაგან]] გამოიხატება ნახშირბადატომების ერთმანეთთან და სხვა ატომებთან შეერთებაში მარტივი, ორმაგი და სამმაგი [[ქიმიური ბმა|ბმით]]. გარდა ამისა, ნახშირბადს აქვს უნარი წარმოქმნას მდგრადი გრძელი, სწორი და განტოტვილჯაჭვიანი ნაერთები. ეს ნაერთები შეიძლება იყოს ღია და დახურულჯაჭვიანი. ღია და დახურულჯაჭვიან ნაერთებში ნახშირბადი შეიძლება უშუალოდ იყოს დაკავშირებული სხვა ელემენტის [[ატომი|ატომებთან]] ანუ ჰეტეროატომებთან როგორებიც არის მაგალითად [[ჟანგბადი]], [[გოგირდი]], [[აზოტი]], [[ფოსფორი]] და სხვა.

გარდა ამისა თანამედროვე კვლევების დროს ყურადღება გამახვილებული არის ორგანომეტალურ ნივთიერებებზე, ორგანული ნაერთები რომლებიც შეიცავენ ლითონებს მაგალითად  [[ლანთანოიდები|ლანთანოიდებს]], მაგრამ განსაკუთრებით გარდამავალ ლითონებს როგორებიცაა [[თუთია]], [[სპილენძი]], [[პალადიუმი]], [[ნიკელი]], [[კობალტი]], [[ტიტანი]] და [[ქრომი]].

ორგანული ნივთიერება შეისწავლის ორგანულ ნივთიერებებს განსხვავებით [[არაორგანული ქიმია|არაორგანული ქიმიისგან]].

ორგანული და არაორგანული ქიმიის გაყოფა მომდინარეობს იქიდან, რომ მე-19 საუკუნის დასაწყისამდე ფიქრობდნენ, რომ არაორგანული ნაერთებისაგან განსხვავებით, შეუძლებელი იყო ორგანული ნაერთების წარმოქმნა ე.წ. სასიცოცხლო ძალის გამოყენების გარეშე. მას შემდეგ რაც [[1828]] წელს [[ფრიდრიხ ვიოლერი|ფრიდრიხ ვიოლერმა]] ასინთეზა [[შარდოვანა]].<ref>Wöhler, Friedrich (1828) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k15097k/f261.image "Ueber künstliche Bildung des Harnstoffs"] (On the artificial formation of urea), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''88''' (2) : 253–256.  Available in English at:  [http://www.chemteam.info/Chem-History/Wohler-article.html Chem Team].</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Gibb BC | title = Teetering towards chaos and complexity | journal = Nature Chemistry | volume = 1 | issue = 1 | pages = 17–8 | date = April 2009 | pmid = 21378787 | doi = 10.1038/nchem.148 | bibcode = 2009NatCh...1...17G  | issn = 1755-4330 }}</ref> ზემოხსენებულ შეხედულებას საფუძველი გამოეცალა. თუმცაღა ორგანული ქიმიისა და არაორგანულ ქიმიის დარგები გაყოფილი დარჩა. ეს შეიძლება გამართლდეს იმით, რომ ორგანული ნაერთები არაორგანული ნაერთებისაგან დიდად განსხვავდებიან მრავალმხრივ — შედარებით ნაკლები მდგრადობა ტემპერატურისადმი, მათი მიღებისა და შესწავლის ხერხების თავისებურება და ა. შ.

[[ორგანული ნივთიერებები|ორგანული ნაერთები]] მნიშვნელოვანია ყველა [[ცოცხალი ორგანიზმი|ცოცხალი ორგანიზმისთვის]] რათა მათ იარსებონ, მაგრამ ასევე ისინი წარმოადგენენ მრავალი კომერციული პროდუქტის საფუძველს მედიკამენტებში, [[ნავთობქიმიური სინთეზი|ნავთობქიმიაში]], [[აგროქიმია|აგროქიმიაში]]. მათგან მზადდება საპოხი მასალები, ორგანული გამხსნელები, [[საწვავი|საწვავები]], [[პოლიმერები]] [[ფეთქებადი ნივთიერება|ასაფეთქებლები]] და სხვა უამრავი პროდუქტი. ორგანული ქიმია მოიცავს არა მარტო [[ორგანულმეტალური ქიმია|ორგანულმეტალურ ქიმიას]] და [[ბიოქიმია]]ს, არამედ [[პოლიმერების ქიმია]]ს, ნივთიერების თვისებებს და ფარმაცეპტიკულ ქიმიას<ref name="J. Clayden, N. Greeves 2012 pp. 1-15"/>.

{| border=0
|[[File:5-alpha-dihydroprogesterone.png|150px]]
|[[File:5alpha-Dihydroprogesterone_3D_ball.png|150px]]
|[[File:5alpha-Dihydroprogesterone_3D_spacefill.png|150px]]
|-
|'''ხაზოვანი''' 
|'''ბურთულოვან-ღეროვანი''' 
|'''სივრცე შევსებული''' 
|-
|colspan=3 | 
სტეროიდული [[ჰორმონი|ჰორმონის]] 5α-დიჰიდროპროგესტერონის(5α-DHP) ორგანული [[მოლეკულა|მოლეკულის]] წარმოდგენა სამი სხვადასხვა
სახით.მოლეკულები რომლებიც გვიჩვენებენ ფერს, [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] ატომები აღნიშნულია შავი ფერით, [[წყალბადი|წყალბადები]]
ნაცრისფერით, ხოლო [[ჟანგბადი|ჟანგბადები]] წითლით. მოლეკულა რომელიც არ გვიჩვენებს ფერებს, მაგალითდ 
ხაზოვანი ამშემთხვევაში მოლეკულის ყველა კუთხეში იგულისხმება ნახშირბადი იმდენი წყალბადით
რამდენის მიერთებაც მას შეუძლია.
|}

==ისტორია==
[[Image:Friedrich woehler.jpg|right|thumb|ფრიდრიხ ვიოლერი]]
[[XIX საუკუნე|XIX საუკუნემდე]] ქიმიკოსები ზოგადად თვლიდნენ, რომ ცოცხალი ორგანიზმებისგან მიღებული ნაერთები დაჯილდოებული იყო სასიცოცხლო ძალებით, რაც მათ განასხვავებდა [[არაორგანული ქიმია|არაორგანული]] ნაერთებისგან. [[ვიტალიზმი|ვიტალიზმის]] კონცეფციის (სასიცოცხლო ძალის თეორიის) თანახმადაც ორგანული ნივთიერებები დაჯილდოვებული იყვნენ "სასიცოცხლო ძალით"<ref name=G%E>{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref>.

XIX საუკუნის პირველი ნახევრის განმავლობაში მიმდინარეობდა ორგანული ნაერთების პირველი სისტემატური შესწავლა.1816 წ. მიშელ შევრელმა დაიწყო სხვადასხვა [[ცხიმები|ცხიმებისა]] და [[ტუტე|ტუტეებისგან]] საპნის დამზადება და მიღების ხერხების შესწავლა. მან გამოყო სხვადასხვა [[მჟავები]]  და  [[ტუტე|ტუტეები]] რომლებიც წარმოადგენენ საპნის შემადგენელ კომპონენტებს. ამით მან დაამტკიცა რომ სხვადასხვა ცხიმებში შესაძლებელია ცვლილებების შეტანა და ამისთვის სულაც არ არის საჭირო [[ცოცხალი ორგანიზმი]]. 1828 წელს ფრიდრიხ ვიოლერმა მიიღო ორგანული ნაერთი [[შარდოვანა]](კარბამიდი), რომელიც შედის შარდის შემადგენლობაში, მან საწყის ნივთიერებებად გამოიყენა არაორაგნული ნივთიერებები(კალიუმის ციანატი და ამონიუმის სულფატი), დღეს ამ სინთეზის მეთოდს ვიოლერის სინთეზს უწოდებენ.  ეს მოვლენა კი არღვევს ვიტალიზმის დოქტრინას<ref>{{cite book|title=A Source Book in Chemistry, 1400-1900|author=Henry Marshall Leicester|author2=Herbert S. Klickstein|publisher=Harvard University Press|date=1951|page=309}}</ref>.

1856 წელს უილიამ ჰენრი პერკინმა, როდესაც ქუინინის წარმოება სცადა, შემთხვევით მიიღო ორგანული საღებავი. მისმა აღმოჩენამ, რომელმაც მას ასევე ფინანსური წარმატებაც მოუტანა, სხვების თვალში მნიშვნელოვნად გაზარდა ინტერესი ორგანული ქიმიის მიმართ<ref>{{cite journal|author=Kiefer, D. M. |title=Organic Chemicals' Mauve Beginning|journal= Chem. Eng. News |year=1993|volume=71|issue=32|pages=22–23|doi=10.1021/cen-v071n032.p022}}</ref>.

ორგანული ქიმიისათვის მნიშვნელოვანი მიღწევა იყო ქიმიური სტრუქტურის ცნების დამკვიდრება, რომელიც ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად შეიმუშავეს [[ფრიდრიხ ავგუსტ კეკულე|ფრიდრიხ ავგუსტ კეკულემ]] და არჩიბალდ სკოტ კუპერმა 1858 წელს<ref name=KekuleCHF>{{cite web|title=August Kekulé and Archibald Scott Couper|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/august-kekul%C3%A9-and-archibald-scott-couper|website=[[Science History Institute]]|accessdate=20 March 2018|date=June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321132315/https://www.sciencehistory.org/historical-profile/august-kekul%C3%A9-and-archibald-scott-couper|archivedate=21 მარტი 2018}}</ref>. ორივე მათგანი ფიქრობდა რომ ტეტრავალენტურ(ანუ ოთხ [[ვალენტობა|ვალენტიან]]) [[ნახშირბადი|ნახშირბად]] ატომს შეეძლო ნახშირბადოვანი ქსელის წარმოქმნა<ref name=":0">{{Cite book|title=Introduction to Organic Chemistry|last=Streitwieser|first=Andrew|last2=Heathcock|first2=Clayton H.|last3=Kosower|first3=Edward M.|publisher=Medtech (Scientific International, reprint of revised 4th edition, Macmillan, 1998)|year=2017|isbn=978-93-85998-89-8|location=New Delhipages=3–4}}</ref>.

[[image:Cyanocobalamin.svg|thumb|left|230px|ვიტამინი B<sub>12</sub>-ის სინთეზმა დიდი როლი ითამაშა ორგანულ ქიმიაში.]]

ფარმაცევტული ინდუსტრიის ხანა დაიწყო მე -19 საუკუნის ბოლო ათწლეულში, როდესაც გერმანიაში აცეტილსალიცილმჟავის (უფრო ხშირად გამოიყენება ტერმინი [[ასპირინი]])  წარმოება დაიწყო ფარმაცევტულმა კომპანია ბაიერმა<ref>Roberts, Laura (7 December 2010) [https://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/8184625/History-of-aspirin.html History of Aspirin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008074638/http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/8184625/History-of-aspirin.html |date=2014-10-08 }}. ''The Telegraph''</ref>.

[[1910]] წლისთვის პოლ ერლიჩმა და მისმა ლაბორატორიულმა ჯგუფმა დაიწყო დარიშხანზე დაფუძნებული არსფენამინის მიღება, არსფენამინი კი გახდა სიფილისის პირველი ეფექტური სამკურნალო საშუალება<ref name=BoschRosich>{{cite journal |doi=10.1159/000149583 |title=The contributions of Paul Ehrlich to pharmacology: A tribute on the occasion of the centenary of his Nobel Prize |year=2008 |authors=Bosch F & Rosich L |journal=Pharmacology |volume=82 |issue=3 |pages=171–9 |pmid=18679046 |pmc=2790789}}</ref>. 
მისმა ლაბორატორიამ გადამწყვეტი როლი ითამაში თერაპიული შრატების სტანდარტიზაციაში და დიფტერიის საწინააღმდეგოდ<ref name="CHF">{{cite web|title=Paul Ehrlich|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/paul-ehrlich|website=Science History Institute|accessdate=20 March 2018|date=June 2016}}</ref>.

რთული ორგანული ნაერთების მრავალსაფეხურიან სინთეზს  მთლიანი სინთეზი ეწოდება. XX საუკუნის დასაწყისიდან, გაიზარდა მთლიანი სინთეზის სირთულე, რაც მოიცავს მაღალი სირთულის მოლეკულების მიღებას, როგორიცაა [[ლიზერგინული მჟავა]] და [[ვიტამინები|ვიტამინი B<sub>12</sub>]]<ref>{{cite book |author1= Nicolaou, K.C. |author2= Sorensen, E.J. |title= Classics in Total Synthesis: Targets, Strategies, Methods |publisher= John Wiley & Sons |year= 1996 | isbn= 978-3-527-29231-8 }}</ref>.

ნავთობის აღმოჩენამ და [[ნავთობქიმიური სინთეზი|ნავთობქიმიური]] ინდუსტრიის განვითარებამ თავისმხრივ ხელი შეუწყო ორგანული ქიმიის განვითარებასაც. ინდივიდუალური ნავთობპროდუქტების ნაერთების სხვადასხვა სახის ნაერთებში სხვადასხვა ქიმიური პროცესების შედეგად გადაქცევამ და ამ  ორგანულმა რეაქციებმა განაპირობეს სამრეწველო და კომერციული პროდუქციის ფართო სპექტრი.

ვინაიდან ბიოლოგიურ ორგანიზმებში ქიმიური ნაერთების უმეტესი ნაწილი, ფაქტობრივად [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] ნაერთებია, ამიტომ ორგანულ ქიმიასა და [[ბიოქიმია|ბიოქიმიას]] შორის კავშირი იმდენად მჭიდროა, რომ ბიოქიმია შეიძლება ჩაითვალოს ორგანული ქიმიის დარგად.

==თვისებები==
ჩვეულებრივ, საინტერესოა ორგანულ ნაერთთა ფიზიკური თვისებები, რაც მოიცავს როგორც რაოდენობრივ, ასევე თვისებრივ მახასიათებლებს. ინფორმაცია მოიცავს დნობის ტემპერატურას, დუღილის ტემპერატურას და რეფრაქციის ინდექსს. თვისებები კი სუნს, თანმიმდევრულობას, ხსნადობას და ფერს.

===დნობის და დუღილის თვისებები===
ორგანული ნივთიერებები დნება და მალევე დუღს, განსხვავებით არაორგანული ნაერთებისა რომლებიც შეიძლება იყვნენ გამდნარ მდგომარეობაში მაგრამ არ დუღდნენ რადგან ზოგადად [[ორგანული ნივთიერებები|ორგანულ ნაერთებს]] გააჩნიათ უფრო დაბალი [[დნობის ტემპერატურა|დნობის]] და [[დუღილის ტემპერატურა|დუღილის]] ტემპერატურები ვიდრე არაორგანულ ნაერთებს.  დნობის და დუღლის ტემპერატურები დამოკიდებულია მოლეკულის პოლარულობაზე და მის მოლეკულურ მასაზე.  როგორც წესი ორგანული ნაერთები არ არიან სტაბილურები 300&nbsp;°C- ზე ზემოთ ტემპერატურაზე, თუმცა არსებობენ გამონაკლისებიც.

===ხსნადობა===
ნეიტრალური ორგანული ნაერთები [[ჰიდროფობურობა|ჰიდროფობურები]] არიან, ანუ ისინი წყალში უფრო ნაკლებად იხსნებიან, ვიდრე ორგანულ გამხსნელებში. წყალში იხსნებიან ისეთი ორგანული ნივთიერებები რომლებსაც შეუძლიათ იონებად გადაქცევა ან დაბალი მოლეკულური მასის მქონე ნივთიერებები, რომლებიც წყალთან წყალბადურ ბმებს ამყარებენ, ასეთი ნაერთებია: [[სპირტები]], [[ამინები]] და [[კარბოქსილის მჟავები]]. [[ორგანული ნივთიერებები]] ორგანულ გამხსნელებში იხსნებიან. გამხსნელები შეიძლება იყოს ნივთიერებები, როგორიცაა [[ეთერი]] ან [[ეთანოლი|ეთილის სპირტი]], ან ნარევები, მაგალითად პარაფინური გამხსნელები, სხვადასხვა ნავთობის ეთერები და ტურპენტინის ხსნარი. სხვადასხვა გამხსნელებში ხსნადობა დამოკიდებულია გამხსნელის ტიპზე და ფუნქციონალურ ჯგუფებზე.

==ნომენკლატურა==
[[Image:OrgNom.svg|thumb|center|760px|ერთი ორგანული ნივთიერების სხვადასხვაგვარად გამოსახვა]]

სისტემური ნომენკლატურა მოცემულია [[თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი|IUPAC]]– ის სპეციფიკაციით. სისტემური ნომენკლატურით ნივთიერების დასახელება იწყება მშობელი მოლეკულის სტრუქტურული სახელით. მშობელი მოლეკულის სახელს მოსდევს პრეფიქსები სუფიქსები და ციფრები, მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ დღეისათვის ცნობილია მილიონობით ორგანული ნაერთი, სისტემური სახელების მკაცრი გამოყენება ხდება რთული. ამრიგად, IUPAC- ის რეკომენდაციებს უფრო მკაცრად იცავენ მარტივი ნაერთებისთვის, მაგრამ არა რთული მოლეკულებისთვის.

არასისტემატიკური ნომენკლატურა უფრო მარტივი და ერთმნიშვნელოვანია, ყოველ შემთხვევაში ორგანული ქიმიკოსებისთვის. არასისტემატიკური სახელები არ მიუთითებს ნაერთის სტრუქტურაზე. მაგალითად არაფორმალურად დასახელებულ [[ლსდ|ლიზერგინული მჟავის დიეთილამიდს]] ასახელებენ (6aR, 9R) -N, N-დიეთილ-7-მეთილ-4,6,6a, 7,8,9-ჰექსაჰიდროინდოლო-[4,3-fg] ქუინოლინი-9-კარბოქსამიდი.

ნაერთების დასახელებისთვის ასევე ხელსაყრელი ფორმატებია „[[SMILES]]“ და „[[InChI]]“.

===სტრუქტურები===
ორგანულ მოლეკულებს უფრო ხშირად აღწერენ ნახაზებით, სტრუქტურული ფორმულებით ან  ქიმიური ფორმულების საშუალებით. ხაზოვანი ფორმულა მარტივი და ერთმნიშვნელოვანია. ამ სისტემაში, თითოეული ხაზის ბოლო კუთხის წერტილები და კვეთა წარმოადგენს ერთ ნახშირბადს, ხოლო [[წყალბადი|წყალბადის]] ატომები შეიძლება არ ჩანდეს, მაგრამ იყოს ნაგულისხმევი იმის მიხედვით თუ რამდენ წყალბადს მიიერთებდა [[ვალენტობა|ტეტრავალენტული]] [[ნახშირბადი]].
[[File:Stuctural drawings of butane 854px.jpg|center|854x854px|ბუტანის 5 განსხვავებული სტრუქტურული ფორმულა]]

===ისტორია===
[[1880]] წლისთვის აღმოჩენილმა ქიმიური ნაერთების რაოდენობამ ახალი სინთეზური და ანალიტიკური ტექნიკის საშუალებით აფეთქება მოახდინა ქიმიაში. კონვენციის არარსებობამ გამოიწვია ორგანულ ნივთიერებებისს დასახელების პრობლემები, ამან კი თავისმხრივ გამოიწვია ჟენევის წესების შექმნა [[1892]] წელს<ref>{{Cite journal|last=Evieux|first=E. A.|date=1954-06-01|title=The Geneva Congress on Organic Nomenclature, 1892|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1954-06_31_6/page/326|journal=Journal of Chemical Education|volume=31|issue=6|pages=326|doi=10.1021/ed031p326|issn=0021-9584|bibcode=1954JChEd..31..326E}}</ref>.

==ორგანული ნაერთების კლასიფიკაცია==
[[Image:Acetic acid atoms.svg|right|thumb|კარბოქსილის მჟავის ფუნქციონალური ჯგუფი(-COOH). ფოტოზე ნაჩვენებია კარბოქსილის მჟავა ძმარმჟავა]]
===ფუნქციონალური ჯგუფები===
ფუნქციონალური ჯგუფების კონცეფცია უმთავრესია ორგანულ ქიმიაში, როგორც სტრუქტურების კლასიფიკაციისთვის, ასევე თვისებების პროგნოზირებისთვის.

ფუნქციონალურ ჯგუფებს შეუძლიათ გადამწყვეტი გავლენა მოახდინონ ორგანული ნაერთების ქიმიურ და ფიზიკურ თვისებებზე. მოლეკულები კლასიფიცირდება მათი ფუნქციონალური ჯგუფების საფუძველზე. მაგალითად, [[სპირტები|სპირტების]] ფუნქციონალური ჯგუფია R−ОН სადაც „R“ არის რადიკალი. ყველა სპირტს აქვს მსგავსი თვისებები ყველა მათგანი არის ჰიდროფილური (ანუ წყალში კარგად ხსნადი(, ყველა წარმოქმნის ესტერებს და გადადიან შესაბამის ჰალიდებში.

ფუნქციონალური ჯგუფები შეიცავენ ჰეტეროატომებს (ატომებს, გარდა [[ნახშირბადი|C]] და [[წყალბადი|H]]-ისა). ორგანული ნაერთები კლასიფიცირდება ფუნქციური ჯგუფებით როგორც არის ალკოჰოლების, კარბოქსილის მჟავების, ამინების და სხვა ნაერთების შემთხვევაში.

===ალიფატური ნაერთები===
ალიფატური ნახშირწყალბადები მათი გაჯერების მდგომარეობის მიხედვით ჰომოლოგიურ სერიათა სამ ჯგუფად იყოფა ესენია:
*[[ალკანები]] : ალიფატური ნახშირწყალბადები რომლებიც არ შეიცავენ არანაირ ორმაგ და სამმაგ [[ქიმიური ბმა|ბმებს]], შეიცავენ მხოლოდ C-C და C-H ერთმაგ ბმებს
*[[ალკენები]] : ალიფატური ნახშირწყალბადები რომლებიც შეიცავენ ერთ ან ერთზე მეტ ორმაგ ბმას(ნახშირწყალბადი რომელიც შეიცავს ორ ორმაგ ბმას დიენი ეწოდება).
*[[ალკინი|ალკინები]] : ალიფატური ნახშირწყალბადები შეიცავენ ერთ ან ერთზე მეტ სამმაგ ბმებს.
ყველა სხვა ალიფატური ნახშირწყალბადები კლასიფიცირდებიან ამ ჯგუფების მიხედვით . ასეთი ნაერთები შეიძლება იყოს სწორხაზოვანი, გატოტვილი ან ციკლური.

===არომატული ნაერთები===
[[Image:Benzene-resonance-structures.svg|right|thumb|ბენზოლი არის ყველაზე ცნობილი არომატული ნაერთი, რადგან ყველაზე მარტივი და სტაბილური არომატული ნახშირწყალბადია.]]
არომატული ნახშირწყალბადები შეიცავენ ორმაგ ბმებს მონაცვლეობით. ეს ნიშნავს, რომ ციკლში ყველა [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] ატომი არის sp2 [[ჰიბრიდიზაცია (ქიმია)|ჰიბრიდიზაციაში]], 
არომატული ნახშირწყალბადების ყველაზე მნიშვნელოვანი მაგალითია [[ბენზოლი]], რომლის სტრუქტურა ჩამოაყალიბა [[ფრიდრიხ ავგუსტ კეკულე|კეკულემ]].

===[[ჰეტეროციკლური ნაერთები]]===
ციკლური ნახშირწყალბადების თვისებები მკვეთრად იცვლება, თუ ციკლი შეიცავს ჰეტეროატომს. თავისმხრივ თვისებებით განსხვავდებიან ჰეტეროციკლური ნაერთებიც. პირიდინი და [[ფურანი]] არომატული ჰეტეროციკლებია, ხოლო პიპერიდინი და [[ტეტრაჰიდროფურანი]] ალიციკლური.ჰეტეროციკლური მოლეკულების ჰეტეროატომები ძირითადად არის ჟანგბადი, გოგირდი ან აზოტი, ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით გავრცელებულია ბიოქიმიურ სისტემაში.

ჰეტეროციკლები ჩვეულებრივ გვხვდება პროდუქციის ფართო სპექტრში, მათ შორისაა [[ანილინი|ანლინის]] საღებავები და მედიკამენტები. გარდა ამისა, ისინი ფართოდ გავრცელებულია ბიოქიმიური ნაერთებში, მაგალითად, [[ალკალოიდები|ალკალოიდებში]], [[ვიტამინები|ვიტამინებში]], სტეროიდებში და [[ნუკლეინის მჟავები|ნუკლეინის მჟავებში]] (მაგ; [[დნმ]], [[რნმ]]).

===პოლიმერები===
[[Image:Girl with swimming board.jpg|right|thumb|საცურაო დაფა დამზადებული არის პოლისტიროლისგან, ეს არის პოლიმერის მაგალითი.]]
ნახშირბადის ერთი მნიშვნელოვანი თვისება არის ის, რომ ის ადვილად წარმოქმნის ჯაჭვებს, რომლებიც კავშირდებიან ნახშირბად-ნახშირბადული (ნახშირბადიდან-ნახშირბადამდე) ბმებით. დამაკავშირებელ პროცესს პოლიმერიზაცია ეწოდება, ხოლო ჯაჭვებს ანუ ქსელებს [[პოლიმერები]] ეწოდება. პოლიმერები შედგებიან მონომერებისგან.

არსებობს პოლიმერების ორი ძირითადი სახე: სინთეზური პოლიმერები და ბიოპოლიმერები. სინთეზური პოლიმერები ხელოვნურად იწარმოება და მათ სამრეწველო პოლიმერებს უწოდებენ<ref>"industrial polymers, chemistry of." [[Encyclopædia Britannica]]. 2006</ref>. ბიოპოლიმერები კი წარმოიქმნებიან ბუნებრივ პირობებში.

სინთეზური ორგანული პოლიმერებია პოლიეთილენი (პოლიეთენი), პოლიპროპილენი, ნეილონი, ტეფონი (PTFE), პოლისტიროლი, პოლიესტერი, პოლიმეთილმეთაკრილატი  და პოლივინილქლორიდი (PVC).პოლიმერიზაციის პირობების შეცვლა ცვლის პროდუქტის ქიმიურ შემადგენლობას და მის თვისებებს. ამ ცვლილებებში შედის ჯაჭვის სიგრძე ან განშტოებები.

===ბიომოლეკულები===
ბიომოლეკულური ქიმია არის მთავარი კატეგორია ორგანულ ქიმიაში, რომელსაც ხშირად სწავლობენ ბიოქიმიკოსები. მრავალი რთული მრავალფუნქციური ჯგუფის მოლეკულაა საჭირო ცოცხალი ორგანიზმების არსებობისთვის. ზოგიერთი გრძელ ჯაჭვიანი ბიოპოლიმერია და მასში შედის პეპტიდები, [[დნმ]], [[რნმ]] და [[ნახშირწყლები|პოლისაქარიდები]] როგორიცაა ცხოველებში [[სახამებელი]] და მცენარეებში [[ცელულოზა]].

დანარჩენი ძირითადი კლასებია: [[ამინომჟავები]](საჭირო არის პეპტიდების და პროტეინების შესაქმნელად), [[ნახშირწყლები]] (რომელშიც შედის პოლისაქარიდები), [[ნუკლეინის მჟავები]] (რომელიც მოიცავს დნმ-ს და რნმ-ს, როგორც პოლიმერებს), და [[ლიპიდები]]. ცხოველებში იზოპრენები ქმნიან მნიშვნელოვან სტეროიდულ სტრუქტურულ ([[ქოლესტერინი|ქოლესტერინს]]) და სტეროიდულ ჰორმონულ ნაერთებს; ხოლო მცენარეებში წარმოიქმნება ტერპენები, ტერპენოიდები, ზოგიერთი [[ალკალოიდები]] და [[ნახშირწყალბადი|ნახშირწყალბადების]] კლასი, ბიოპოლიმერები, რომლებიც გვხვდება მცენარეთა სხვადასხვა სახეობის [[ლატექსი|ლატექსში]], ასეთი ბიოპოლიმერებისგან ამზადებენ რეზინს.

===პატარა მოლეკულები===
[[File:CAFENE~1.svg|right|thumb|კოფეინის მოლეკულური მოდელი]]
ფარმაკოლოგიაში, ორგანული ნაერთების მნიშვნელოვანი ჯგუფი არის მცირე მოლეკულები, რომელსაც ასევე მოიხსენიებენ, როგორც ”მცირე ორგანულ ნაერთებს”. მცირე მოლეკულა არის პატარა ორგანული ნაერთი, რომელიც ბიოლოგიურად აქტიურია, მაგრამ არ არის პოლიმერი. პრაქტიკაში, მცირე მოლეკულების მოლური მასა არ აღემატება 1000 [[გრამი|გ]]/[[მოლი|მოლს]].

===ფულერენები===
ფულერენები და ნანოტუბები წარმოადგენენ ნახშირბადის [[ალოტროპია|ალოტროპიას]] აქვთ [[სფერო (მათემატიკა)|სფერული]] და მილის ფორმის მოლეკულური ფორმები. პირველად ფულერენი აღმოჩენილი იქნა [[1985]]-წელს ჰარი კროტოს მიერ [[დიდი ბრიტანეთი|დიდი ბრიტანეთიდან]] და რიჩარდ სმალის და რობერტ კარლ უმცროსის მიერ [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებული შტატებიდან]].

==ორგანული რეაქციები==
ორგანული რეაქციები ოყოფა სამ ძირითად ტიპად ესენია: მიერთების, მოხლეჩის და ჩანაცვლების [[ქიმიური რეაქცია|რეაქციები]]. ქვემოთ მაგალითად მოყვანილი არის ჩანაცვლების რეაქცია:
:Nu<sup>−</sup>  +  C-X  → C-Nu + X<sup>−</sup>

სადაც X არის რომელიმე ფუნქციონალური ჯგუფი და Nu არის [[ნუკლეოფილი]].
შესაძლო ორგანული რეაქციების რაოდენობა უსასრულოა, მაგრამ რეაქციები თავმოყრილია ჯგუფეფში რომლებიც ნივთიერებებს აერთიანებენ რეაქციების საერთო თვისებებით. თითოეულ რეაქციას აქვს ეტაპობრივი რეაქციის მექანიზმი, რომელიც განმარტავს, თუ როგორ ხდება ყველაფერი თანმიმდევრობით, თუმცა რეაქციის დეტალური აღწერა ყოველთვის არ არის ნაჩვენები.

ნებისმიერი [[ქიმიური რეაქცია|რეაქციის]] ეტაპები წარმოდგენილი არის სწორი ისრებით, ხოლო მოღუნული ისრები გამოიყენება [[ელექტრონი|ელექტრონული]] წყვილის გადაადგილების საჩვენებლად.

==ორგანული სინთეზი==
[[Image:Corey oseltamivir synthesis.png|thumb|right|261px|ელიას ჯეიმზ კორის მიერ მიღებული ოსელტამივირის(ტამიფლუ) სინთეზის დიზაინი. სინთეზი შედგება 11 ეტაპისგან.]]
ახალი ნაერთის ორგანული სინთეზი არის პრობლემის გადაჭრის საშუალება, სადაც სინთეზის ხერხი განკუთვნილია სამიზნე მოლეკულის მისაღებად, ოპტიმალური საწყისი მასალისგან ოპტიმალური რეაქციების არჩევით.

კომპლექსურ ნაერთებს შეიძლება ჰქონდეთ ათობით რეაქციის ეტაპი, რითც თანმიმდევრულად მიიღება სასურველი [[მოლეკულა]]. სინთეზი მიმდინარეობს მოლეკულაში ფუნქციონალური ჯგუფების აქტიურობის მიხედვით. რთული მოლეკულების ახალი სინთეზური საშუალებების შექმნის სამეცნიერო პრაქტიკას ეწოდება ტოტალური სინთეზი.

სინთეზის შემუშავების სტრატეგია მოიცავს რეტროსინთეზს. ყველაფერი იწყება სამიზნე [[მოლეკულა|მოლეკულისგან]] რომლის მიღებაც არის საჭირო, შემდეგ ხდება მოლეკულის მცირე ნაწილებად დაშლა და იმის ჩვენება თუ როგორ არის შესაძლებელი სამიზნე მოლეკულის მიღება. ეს ქმნის "სინთეზურ ხეს", რადგან თითოეულ ნაერთს და აგრეთვე თითოეულ წინამორბედ ნაერთებს ასევე აქვთ მრავალი სინთეზის ხერხი. ასე ვთქვათ ეს არის სინთეზის ტიპი რომელიც მიმდინარეობს პირიქით.

==გარე ბმულები==
* [http://ocw.mit.edu/courses/chemistry/5-12-organic-chemistry-i-spring-2005/ MIT.edu], OpenCourseWare: Organic Chemistry I
* [http://www.haverford.edu/wintnerorganicchem HaverFord.edu], Organic Chemistry Lectures, Videos and Text
* [http://www.organic-chemistry.org Organic-Chemistry.org], Organic Chemistry Portal – Recent Abstracts and (Name)Reactions
* [http://www.orgsyn.org/ Orgsyn.org], Organic Chemistry synthesis journal
* [http://www.khanacademy.org/science/organic-chemistry Khanacademy.org], [[Khan Academy]] - Organic Chemistry

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{პორტალი|ქიმია}}

{{ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა}}

[[კატეგორია:ორგანული ქიმია]]