იხილეთ წყარო გვერდისთვის ოკეანის გამჟავიანება

[[File:Estimated change in annual mean sea surface pH from 1770s-1990s (GLODAP).png|thumb|right|upright=1.5|ადამიანის მიერ წარმოქმნილი [[ნახშირორჟანგი|CO<sub>2</sub>]]- ით გამოწვეული ზღვის წყლის [[pH]]- ის ცვლილება, 1700-1990 წლებში.]]
[[File:Acidifiedupwelledwater.jpg|thumb|upright=1.5|NOAA-ს გრაფიკი „გამჟავიანებული“ წყლის კონტინენტურ გადაადგილებაზე. (A) ტემპერატურა, (B) არაგონიტის გაჯერება, (C) pH, (D) DIC და  (E) pCO<sub>2</sub>]]

'''ოკეანის გამჟავიანება''' — პროცესი, რომელიც მოიცავს ოკეანეების [[pH]]- ის დაწევას, რაც გამოწვეულია [[ატმოსფერო|ატმოსფეროში]] [[ნახშირორჟანგი|ნახშირბადის დიოქსიდის]] რაოდენობის ზრდით.<ref name="cald03">{{Cite journal |last=Caldeira |first=K. |author2=Wickett, M. E. |year=2003 |title=Anthropogenic carbon and ocean pH |journal=Nature |volume=425 |issue=6956 |pages=365 |doi=10.1038/425365a |pmid=14508477 |bibcode=2001AGUFMOS11C0385C |ref=harv|url=https://zenodo.org/record/1233227 }}</ref> ზღვის წყალს ოდნავ ტუტე თვისებები აქვს და მისი pH > 7-ზე, ამიტომაც ოკეანის გამჟავიანება გულისხმობს pH- ის ნეიტრალურში გადასვლას, ნაცვლად მჟავე გარემოში გადასვლისა, როცა pH < 7-ზე.<ref>The ocean would not become acidic even if it were to absorb the CO<sub>2</sub> produced from the combustion of all fossil fuel resources.</ref>  ნახშირორჟანგი, რომელიც გამოყოფილია ადამიანთა საქმიანობის შედეგად, მისი  30-40% შთაინთქმება ოკეანეების, მდინარეებისა და ტბების მიერ.<ref name="millero95">{{Cite journal |last=Millero|first=Frank J. |year=1995 |title=Thermodynamics of the carbon dioxide system in the oceans |url=https://archive.org/details/sim_geochimica-et-cosmochimica-acta_1995-02_59_4/page/661| journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |volume=59 |issue=4 |pages=661–677 |doi=  10.1016/0016-7037(94)00354-O|pmid= |bibcode= 1995GeCoA..59..661M |ref=harv}}</ref><ref name="Feely04">{{cite journal |last=Feely |first=R. A. |author2=Sabine, C. L. |author3=Lee, K. |author4=Berelson, W. |author5=Kleypas, J. |author6=Fabry, V. J. |author7=Millero, F. J. |title=Impact of Anthropogenic CO<sub>2</sub> on the CaCO<sub>3</sub> System in the Oceans |journal=Science |volume=305 |date=July 2004 |pages=362–366 |bibcode = 2004Sci...305..362F |doi = 10.1126/science.1097329 |pmid=15256664 |issue=5682 |url=http://www.pmel.noaa.gov/pubs/outstand/feel2633/feel2633.shtml |via=Pacific Marine Environmental Laboratory (PMEL) |accessdate=2014-01-25 |ref=harv}}</ref> მისი ნაწილი კი რეაქციაში შედის წყალთან და წარმოქმნის [[ნახშირმჟავა|ნახშირმჟავას]]. შედეგად კი ნახშირმჟავას [[მოლეკულა|მოლეკულები]] დისოცირდებიან წყალბადის [[კანიონი|კათიონად]] და ბიკარბონატის [[ანიონი|ანიონად]], რაც ზრდის მჟავიანობის მაჩვენებელს. 1751-1996 წლებს შორის, ზედაპირის ოკეანის pH სავარაუდოდ შემცირდა დაახლოებით 8,25-დან 8,14-მდე,<ref name="jacob05">{{cite journal | last=Jacobson | first=M. Z. | year=2005 | title=Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry | journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres | volume=110 | doi=10.1029/2004JD005220 | url=http://www.agu.org/journals/ABS/2005/2004JD005220.shtml | pages=D07302 | bibcode=2005JGRD..11007302J | ref=harv}}</ref>რაც მსოფლიო ოკეანეებში H<sup>+</sup> იონის კონცენტრაციის თითქმის 30% -იან ზრდას ნიშნავს.<ref name="pmid18536730">Hall-Spencer, J. M.; Rodolfo-Metalpa, R.; Martin, S.; et al. (July 2008). "Volcanic carbon dioxide vents show ecosystem effects of ocean acidification". Nature. 454 (7200): 96–9. Bibcode:2008Natur.454...96H. doi:10.1038/nature07051. hdl:10026.1/1345. PMID 18536730.</ref><ref name="scor-int">{{cite web|url=http://www.scor-int.org/OBO2009/A&O_Report.pdf|title=Report of the Ocean Acidification and Oxygen Working Group, International Council for Science's Scientific Committee on Ocean Research (SCOR) Biological Observatories Workshop|publisher=}}</ref>

მჟავიანობის მატებას, სავარაუდოდ, მოჰყვება მავნე შედეგები წყლის ორგანიზმებისთვის, როგორიცაა მეტაბოლური სიჩქარისა და იმუნური სისტემის დაქვეითება, ასევე იგი იწვევს [[მარჯნის რიფი|მარჯნის]] გაუფერლებას.<ref name="bleaching">{{cite journal |first=KRN |last=Anthony |display-authors=et al |title=Ocean acidification causes bleaching and productivity loss in coral reef builders |journal= Proceedings of the National Academy of Sciences |year=2008 |pages=17442–17446 |doi=10.1073/pnas.0804478105 |pmid=18988740 |volume=105 |issue=45 |bibcode=2008PNAS..10517442A}}</ref>თავისუფალი წყალბადის იონების ზრდა, დამატებით კი ნახშირმჟავა, რომელიც წარმოიქმნება ოკეანეებში, საბოლოოდ კარბონატის იონებიდან გადაიქცევა ბიკარბონატულ იონებად, რაც  დიდ გავლენას ახდენს მჟავიანობაზე და ცოცხალ ორგანიზმებზე.<ref>{{cite journal |last=Kump |first=L.R. |last2=Bralower |first2=T.J. |last3=Ridgwell |first3=A. |date=2009 |title=Ocean acidification in deep time |url=http://tos.org/oceanography/article/ocean-acidification-in-deep-time |journal=Oceanography |volume=22 |issue= |pages=94–107 |doi=10.5670/oceanog.2009.10 |access-date=16 May 2016|doi-access=free }}</ref> კარბონატის ბიკარბონატში გადასვლა დიდ საფრთხეს უქმნის კალციფიკურ არსებებს, რომლებისთვისაც ბევრად რთული ხდება კარბონატური საფარის შექმნა, ასეთი ორგანიზმებია, მაგალითად, [[მარჯანი]] და ზოგიერთი სახეობის [[პლანქტონი]], ხოლო მათი საფარის სტრუქტურა გახდება დაშლადი.<ref name="orr05">{{Cite journal |last=Orr|first=James C. |year=2005 |title=Anthropogenic ocean acidification over the twenty-first century and its impact on calcifying organisms |url=http://www.ipsl.jussieu.fr/~jomce/acidification/paper/Orr_OnlineNature04095.pdf | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080625100559/http://www.ipsl.jussieu.fr/~jomce/acidification/paper/Orr_OnlineNature04095.pdf | archivedate = 25 June 2008 | journal=Nature |volume=437 |issue=7059 |pages=681–686 |doi=10.1038/nature04095 |pmid=16193043 |bibcode=2005Natur.437..681O |ref=harv|display-authors=etal}}</ref> გამჟავიანებამ ასევე შესაძლოა დაარღვიოს ოკეანეების [[კვების ჯაჭვი|კვებითი ჯაჭვი]].<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/01/31/science/earth/31ocean.html |title=Rising Acidity Is Threatening Food Web of Oceans, Science Panel Says |author=Cornelia Dean |newspaper=New York Times |date=30 January 2009}}</ref><ref>{{cite journal|author= Robert E. Service |title= Rising Acidity Brings and Ocean Of Trouble |journal=Science|pages= 146–148 |volume= 337 |date= 13 July 2012|bibcode = 2012Sci...337..146S|doi= 10.1126/science.337.6091.146|pmid= 22798578|issue= 6091|ref= harv }}</ref>

მიუხედავად იმისა, რომ მიმდინარე პერიოდში ოკეანეში მჟავიანობის ზრდა ნაწილობრივ ანთროპოგენურია, დედამიწის ისტორიაში ადრეც მომხდარა მსგავსი ფაქტი,<ref>{{cite journal |last=Zeebe |first=R.E. |date=2012 |title=History of Seawater Carbonate Chemistry, Atmospheric, and Ocean Acidification |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=40 |issue= 1|pages=141–165 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105521 |bibcode=2012AREPS..40..141Z |url=https://semanticscholar.org/paper/6bca0c256f397e6060f9731068e2ea052e92562b }}</ref> და შედეგად წარმოქმნილ ეკოლოგიურ კოლაფსს ოკეანეებში, ხანგრძლივი გავლენა ჰქონდა ნახშირბადის გლობალურ ციკლსა და კლიმატზე.<ref>{{Cite journal|last=Henehan|first=Michael J.|last2=Ridgwell|first2=Andy|last3=Thomas|first3=Ellen|last4=Zhang|first4=Shuang|last5=Alegret|first5=Laia|last6=Schmidt|first6=Daniela N.|last7=Rae|first7=James W. B.|last8=Witts|first8=James D.|last9=Landman|first9=Neil H.|last10=Greene|first10=Sarah E.|last11=Huber|first11=Brian T.|date=2019-10-17|title=Rapid ocean acidification and protracted Earth system recovery followed the end-Cretaceous Chicxulub impact|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=116|issue=45|pages=22500–22504|doi=10.1073/pnas.1905989116|issn=0027-8424|pmid=31636204}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/21/ocean-acidification-can-cause-mass-extinctions-fossils-reveal|title=Ocean acidification can cause mass extinctions, fossils reveal|last=Carrington|first=Damian|date=2019-10-21|work=The Guardian|access-date=2019-10-22|issn=0261-3077}}</ref> ყველაზე ნათელი მაგალითია „PETM“, თერმული მაქსიმუმი,<ref name="Zachos2005">{{cite journal | author= Zachos, J.C. | author2= Röhl, U. | author3=Schellenberg, S.A. | author4= Sluijs, A. | author5=Hodell, D.A. | author6= Kelly, D.C. | author7= Thomas, E. | author8=Nicolo, M. | author9= Raffi, I. | author10=Lourens, L. J. | author11= McCarren, H. | author12= Kroon, D. | title= Rapid acidification of the ocean during the Paleocene-Eocene thermal maximum | year= 2005 | journal= Science | volume= 308 | pages= 1611–1615 | doi= 10.1126/science.1109004 | issue= 5728 | pmid= 15947184 | ref= harv | bibcode= 2005Sci...308.1611Z | url= https://doi.pangaea.de/10.1594/PANGAEA.772044 }}</ref> რომელიც მოხდა დაახლოებით 56 მილიონი წლის წინ, როდესაც ნახშირორჟანგის რაოდენობა მკვეთრად გაიზარდა ოკეანეებსა და ატმოსფეროში, რამაც ასევე გამოიწვია კარბონატული ნალექების დაშლა ყველა ოკეანეში.

ოკეანის მჟავიანობა შედარებულია ანთროპოგენური კლიმატის ცვლილებასთან და მას უწოდებენ „[[გლობალური დათბობა|გლობალური დათბობის]] ბოროტ ტყუპს“.<ref name="HPost">{{cite web |work= Huffington Post |date=9 July 2012 |title=Ocean Acidification Is Climate Change's 'Equally Evil Twin,' NOAA Chief Says |url=http://www.huffingtonpost.com/2012/07/09/ocean-acidification-reefs-climate-change_n_1658081.html |accessdate=2012-07-09 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712003629/http://www.huffingtonpost.com/2012/07/09/ocean-acidification-reefs-climate-change_n_1658081.html |archivedate=12 July 2012  }}</ref><ref name="rsc">{{cite web |title=The other carbon dioxide problem |url=http://www.rsc.org/chemistryworld/2014/07/ocean-acidification |author=Nina Notman |date=29 July 2014 |website=Chemistry World}}</ref><ref>{{cite web |title=Global warming's evil twin: ocean acidification |url=http://theconversation.com/global-warmings-evil-twin-ocean-acidification-19017 |author=Alex Rogers |date=9 October 2013 |website=The Conversation }}</ref><ref name="Hennige">{{cite journal |last=Hennige |first=S.J. |year=2014 |title=Short-term metabolic and growth responses of the cold-water coral Lophelia pertusa to ocean acidification |journal=Deep-Sea Research Part II |volume=99 |issue= |pages=27–35 |doi= 10.1016/j.dsr2.2013.07.005 |pmid= |pmc= |bibcode=2014DSRII..99...27H|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Pelejero |first=C. |year=2010 |title=Paleo-perspectives on ocean acidification |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=25 |issue=6 |pages=332–344 |doi= 10.1016/j.tree.2010.02.002 |pmid= 20356649|pmc= }}</ref> ასევე სხვა ნახშირორჟანგის პრობლემებთან ერთად,<ref name="rsc" /><ref name="Hennige" /><ref>{{cite journal |last=Doney |first=S.C. |year=2009 |title=Ocean Acidification: The Other Problem |journal=Annual Review of Marine Science |volume=1 |issue= |pages=169–192 |doi= 10.1146/annurev.marine.010908.163834|pmid= 21141034|pmc= |bibcode=2009ARMS....1..169D|url=https://semanticscholar.org/paper/d0aec88ea8e03a803cf6291ba91052ba1766eb4b }}</ref> აღსანიშნავია, რომ მტკნარი წყლებიც მჟავიანდება, რომელიც უფრო კომპლექსურ პრობლემას წარმოადგენს.<ref name="Gies2018">{{cite web | url = https://www.scientificamerican.com/article/like-oceans-freshwater-is-also-acidifying/ | title = Like Oceans, Freshwater Is Also Acidifying | last = Gies | first = E. | date = 11 January 2018 | website = Scientific American | access-date = 2018-01-13 | quote = }}</ref><ref name="Weiss2018">{{cite journal|last1= Weiss|first1=L. C.|last2= Pötter|first2= L.|last3= Steiger|first3= A.|last4= Kruppert|first4= S.|last5= Frost|first5= U.|last6= Tollrian|first6= R.|title= Rising pCO2 in Freshwater Ecosystems Has the Potential to Negatively Affect Predator-Induced Defenses in ''Daphnia''|journal= Current Biology|volume=28|issue=2|pages=327–332.e3|year= 2018|doi= 10.1016/j.cub.2017.12.022|pmid=29337079|doi-access= free}}</ref>

==ნახშირბადის ციკლი==
[[File:CO2 pump hg.png|thumb|upright=1.5|ნახშირორჟანგის ციკლი, ატმოსფეროსა და ოკეანეს შორის.]]
ნახშირბადის ციკლი მოიცავს ნახშირორჟანგის ნაკადების მოძრაობას [[ოკეანე|ოკეანეებში]], [[ბიოსფერო|ბიოსფეროში]], [[ლითოსფერო|ლითოსფეროსა]]<ref>{{cite web |title=carbon cycle |encyclopedia= Encyclopædia Britannica Online |accessdate= 11 February 2010 |url=http://www.search.eb.com/eb/article-9020247}}</ref> და [[ატმოსფერო|ატმოსფეროში]]. ადამიანთა მიერ წიაღისეული საწვავის ჭარბმა გამოყენებამ, დედამიწაზე ახალი ნახშირორჟანგის ნაკადი წარმოშვა. აქედან 47% ატმოსფეროში დარჩა, დანარჩენი შთაინთქა ოკეანეებისა<ref name="raven99">{{Cite journal| last=Raven | first=J. A. |author2=Falkowski, P. G. | year=1999 | title=Oceanic sinks for atmospheric | journal=Plant, Cell & Environment | volume=22 | pages=741–755 | doi=10.1046/j.1365-3040.1999.00419.x| issue=6| ref=harv}}</ref>  და ხმელეთის მცენარეების მიერ.<ref name="cramer01">{{Cite journal| last=Cramer | first=W. | year=2001 | title=Global response of terrestrial ecosystem structure and function to  and climate change: results from six dynamic global vegetation models | journal= Global Change Biology | volume=7 | pages=357–373 | doi=10.1046/j.1365-2486.2001.00383.x| issue=4| ref=harv| display-authors=etal| bibcode=2001GCBio...7..357C| url=https://semanticscholar.org/paper/bf1d0f059695e2f81df488f9e85844cca44590b6 }}</ref>

ნახშირბადის ციკლი ასევე მოიცავს ორგანულ  ნივთიერებებსაც, როგორიცაა [[ცელულოზა]] და არაორგანულ ნახშირბადის ნივთიერებებსაც, როგორიცაა ნახშირბადის დიოქსიდი, კარბონატისა და ბიკარბოატის იონი, თუმცა გამჟავიანებით საფრთე უფრო მეტად არაორგანულ ნივთიერებებს ემუქრებათ, რადგან CO<sub>2</sub>-ს შეუძლია მათი დაშლა.<ref>{{Cite book| last1=Kump | first1=Lee R. | first2=James F. | last2=Kasting | first3=Robert G. | last3=Crane |authorlink2=James Kasting | title=The Earth System | edition=2nd | pages=162–164 | publisher=Upper Saddle River: Prentice Hall | year=2003| isbn=978-0-613-91814-5 }}</ref>

როდესაც {{chem|CO|2}} წყალში გაიხსნება, იგი რეაქციაში შედის წყალთან, რათა შეიქმნას იონური და არაიონური ქიმიური ბალანსი, ამიტომაც წყალი შიეიცავს შემდეგ ნივთიერებებს: ({{chem|CO|2(ხს)}}), ნახშირმჟავა ({{chem|H|2|CO|3}}), ბიკარბონატი (HCO<sub>3</sub><sup>−</sup>) და კარბონატი (CO<sub>3</sub><sup>2−</sup>). ამ ნივთიერებების რაოდენობა დამოკიდებულია ზღვის წყლის ტემპერატურაზე, მარილიანობასა და წნევაზე.

==გამჟავიანება==
[[File:CalciumAragoniteSaturation.jpg|thumb|upright=1.5|(A) არაგონიტისა და (B) კალციტის გაჯერება, სიღრმის მიხედვით, ოკეანეებში<ref name="Feely04" />]]
{{chem|CO|2}}-ის გახსნა წყალში ზრდის წყალბადის კათიონების (H<sup>+</sup>) კონცენტრაციას, რაც შესაბამისად ამცირებს pH-ის მაჩვენებელს.<ref name="IPCC">{{cite journal |last=IPCC |year=2005 |title=IPCC Special Report on Carbon Dioxide Capture and Storage |journal= |volume= |issue= |pages=390 |url=http://www.ipcc.ch/pdf/special-reports/srccs/srccs_wholereport.pdf |doi= |pmid= |pmc= |access-date=1 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210022620/http://www.ipcc.ch/pdf/special-reports/srccs/srccs_wholereport.pdf |archive-date=10 February 2010 |url-status=dead |accessdate=2 მაისი 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210022620/http://www.ipcc.ch/pdf/special-reports/srccs/srccs_wholereport.pdf |archivedate=10 თებერვალი 2010 }}</ref>
<center> CO<sub>2</sub> <sub>(ხს.)</sub> + H<sub>2</sub>O ⇌ H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> ⇌ HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> + H<sup>+</sup> ⇌ CO<sub>3</sub><sup>2−</sup> + 2 H<sup>+</sup>. </center>

სამრეწველო რევოლუციის დაწყების შემდგომ, ოკეანეებმა შეიწოვეს გამოყოფილი {{chem|CO|2}}-ის მესამედი, ხოლო ნახშირორჟანგს ჩვენ მას შემდეგ ვაწარმოებთ.<ref>{{Cite web|url=https://www.oceanscientists.org/index.php/topics/ocean-acidification|title=Ocean Acidification|website=www.oceanscientists.org|accessdate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200508001847/https://www.oceanscientists.org/index.php/topics/ocean-acidification|archivedate=2020-05-08}}</ref> თუ pH 0,1-ით დაიწევს, ეს ნიშნავს , რომ წყალბადის კათიონების კონცენტრაციამ 29%-ით მოიმატა, ვინაიდან pH-ის შკალა [[ლოგარითმი|ლოგარითმულია]]. სამომავლოდ ვარაუდობენ რომ შკალა დაიწევს  0,3-დან 0,5-მდე pH ერთეულით.<ref>{{cite journal |last1=Mora |first1=C |title=The projected timing of climate departure from recent variability |journal=Nature |volume=502 |issue=7470 |pages=183–187 |year=2013 |doi=10.1038/nature12540 |pmid=24108050|bibcode=2013Natur.502..183M |quote=Global mean ocean pH moved outside its historical variability by 2008 (±3 years s.d.), regardless of the emissions scenario analysed}}</ref> გამოყოფის ეს პროცესი უფრო და უფრო მეტად იზრდება, ხოლო ეს გამოიწვევს ოკეანის ქიმიის ცვლილებას, მისივე pH- ის ჩათვლით, ხოლო ყველაფერი დამოკიდებულია ადამიანებზე და მათ მიერ გამოყოფილ ნახშირორჟანგზე.<ref name="a-b-2011">{{cite journal|title=Beyond 'dangerous' climate change: emission scenarios for a new world |first1=Kevin |last=Bows |first2=Alice |last2=Bows |year=2011 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A|bibcode=2011RSPTA.369...20A |volume=369 |pages=20–44 |doi=10.1098/rsta.2010.0290 |issue=1934 |ref=harv |pmid=21115511|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal| last=Turley | first=C. | year=2008 | title=Impacts of changing ocean chemistry in a high-{{chem|CO|2}} world | journal=Mineralogical Magazine| volume=72 | pages=359–362 | doi=10.1180/minmag.2008.072.1.359 | issue=1| ref=harv| bibcode=2008MinM...72..359T }}</ref>

მიუხედავად იმისა, რომ უდიდესი ცვლილებებია მოსალოდნელი მომავალში,<ref name="orr05"/> NOAA- ის მეცნიერების მიერ გამოქვეყნებულ დასკვნაში ნათქვამია, რომ დიდი რაოდენობის წყლის კონცენტრაცია, დაუმუშავებელი არაგონიტით, უკვე იზრდება ჩრდილოეთ ამერიკის წყნარი ოკეანის კონტინენტურ [[შელფი|შელფთან]] ახლოს.<ref name="feeley08">{{Cite journal |author1=Feely, R. A. |author2=Sabine, C. L. |author3=Hernandez-Ayon, J. M. |author4=Ianson, D. |author5=Hales, B. |title=Evidence for upwelling of corrosive "acidified" water onto the continental shelf |journal=Science |volume=320 |issue=5882 |pages=1490–2 |date=June 2008 |pmid=18497259 |doi=10.1126/science.1155676 |bibcode=2008Sci...320.1490F |url=http://www.pmel.noaa.gov/pubs/outstand/feel3087/feel3087.shtml |via=Pacific Marine Environmental Laboratory (PMEL) |accessdate=2014-01-25 |ref=harv|citeseerx=10.1.1.328.3181 }}</ref>

კონტინენტური შელფები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ წყლალქვეშა ეკოსისტემებში, რადგან წყლის ორგანიზმების უმეტესობა აქ ცხოვრობს ან გვხვდება, და მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა მხოლოდ [[ვანკუვერი|ვანკუვერიდან]] ჩრდილოეთ კალიფორნიაში მდებარე ტერიტორიამდე ხდებოდა, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ სხვა შელფის რაიონებში შესაძლოა მსგავსი სიტუაცია იყოს.<ref name="feeley08" />

==კალციფიკაცია==
===მიმოხილვა===
ოკეანის ქიმიის ცვლილებებს შეიძლება ჰქონდეს პირდაპირი და არაპირდაპირი ზემოქმედება ორგანიზმებზე, პირველ რიგში მჟავიანობა ხელს უშლის ორგანიზმებს, რათა წარმოქმნან კალციუმის კარბონატის ({{chem|CaCO|3}}) საფარი, მაგალითად ნიჟარა, რაც აუცილებელი კომპონენტია მათი არსებობისთვის.<ref name="raven05">Raven, JA, et al. (2005) [http://royalsociety.org/Report_WF.aspx?pageid=9633 "Ocean acidification due to increasing atmospheric carbon dioxide".] Royal Society, London, UK.</ref> პროცესი კალციფიკაცია ძალზე მნიშვნელოვანია ბიოლოგიასა და მარჯნის მსგავსი ორგანიზმებების გადარჩენისთვის. ტერმინი გულისხმობს გახსნილი იონებისგან მყარი კალციუმის კარბონატის საფარის მიღებას, თუმცა ასეთი საფარი დაუცველია დაშლისგან, თუ [[ზღვის წყალი]] არ არის გაჯერებული კარბონატის იონებით (CO<sub>3</sub><sup>2−</sup>).

===მექანიზმი===
[[File:Carbonate system of seawater.svg|thumb| ზღვის წყლის კარბონატული სისტემის ცვლილება ოკეანის მჟავიანობისგან]]
ოკეანეებში მოხვედრილი ნახშირორჟანგიდან ზოგი რჩება, როგორც ნახშირორჟანგი, ხოლო დანარჩენი ხელს უწყობს ბიკარბონატისა და ნახშირმჟავს მიღებას. შემდეგ ეს ზრდის წყალბადის იონების კონცენტრაციას, ხოლო წყალბადის პროცენტული მატება უფრო მეტია, ბიკარბონატის პროცენტულ მატებასთან შედარებით.<ref name="Mitchell">{{Cite journal |last=Mitchell|first=M. J.|year=2010 |title=A model of carbon dioxide dissolution and mineral carbonation kinetics | journal= Proceedings of the Royal Society A|volume=466 |issue= 2117|pages=1265–1290 |doi= 10.1098/rspa.2009.0349|pmid= |bibcode=2010RSPSA.466.1265M|display-authors=etal|doi-access=free}}</ref> 

წარმოიქმნება შექცევადი რეაქცია HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> ⇌ CO<sub>3</sub><sup>2−</sup> + H<sup>+</sup>. წყალბადის იონი უერთდება კარბონატის იონს და მიიღება ბიკარბონატი, ანუ მცირდება კარბონატის კონცენტრაცია, რაც იწვევს შემდეგ დისბალანსს: Ca<sup>2+</sup> + CO<sub>3</sub><sup>2−</sup> ⇌  CaCO<sub>3</sub> და იშლება {{chem|CaCO|3}}.

ბიკარბონატისა და წყალბადის იონების ზრდის შედეგად შემცირებული კარბონატის კონცენტრაცია ნაჩვენებია მარჯვენა გრაფიკზე.
===გაჯერებულობის დონე===
ზღვის წყლის გაჯერებულობის დონე (აღინიშნება Ω-ით) და არის მინერალის თერმოდინამიკური პოტენციალის საზომი. ქვემოთ მოყვანილია კალციუმის კარბონატის კონკრეტული მაგალითი:
:<math chem="">{\Omega} = \frac{\left[\ce{Ca^2+}\right] \left[\ce{CO3^2-}\right]}{K_{sp}}</math>

Ω არის იონების კონცენტრაციის პროდუქტი, რომლებიც ქმნიან მინერალ Ca<sup>2+</sup> სა და CO<sub>3</sub><sup>2−</sup>-ს. ნივთიერებების კონცენტრაცია იყოფა, იონების [[ქიმიური წონასწორობა|წონასწორობაზე]], ანუ, როდესაც მინერალი არც ფორმირდება და არც იშლება.<ref>{{Cite journal| last1=Atkinson | first1=M.J. |last2=Cuet | first2=P. | year=2008 | title=Possible effects of ocean acidification on coral reef biogeochemistry: topics for research | journal=Marine Ecology Progress Series | volume=373 | pages=249–256 | doi=10.3354/meps07867| ref=harv | bibcode=2008MEPS..373..249A | doi-access=free }}</ref>ზღვის წყალში ბუნებრივი ჰორიზონტალური საზღვარი იქმნება ტემპერატურის, წნევისა და სიღრმის გამო და იგი ცნობილია, როგორც „გაჯერებულობის ჰორიზონტი“.<ref name="raven05" /> ამ გაჯერებულობის ჰორიზონტის ზევით, Ω- ს აქვს 1-ზე მეტი მნიშვნელობა და {{chem|CaCO|3}} მარტივად არ იშლება. ორგანიზმების უმეტესობა, რომლებისთვისაც კალციუმის კარბონატის საფარი მნიშვნელოვანია, წყალში ცხოვრობს.<ref name="raven05" /> ამ სიღრმის ქვემოთ, Ω- ს აქვს 1-ზე ნაკლები მნიშვნელობა და აქ {{chem|CaCO|3}} უკვე იშლება.

CO<sub>3</sub><sup>2−</sup>-ის კონცენტრაციის შემცირებისას მცირდება Ω, ანუ {{chem|CaCO|3}}-ის დაშლის რისკი უფრო მაღალია.

კალციუმის კარბონატი ძირითადად გვხვდება ორი პოლიმორფული კრისტალური სახით, ესენია არაგონიტი და [[კალციტი]]. არაგონიტი უფრო მეტად ხსნადია, ვიდრე კალციტი, ამიტომაც არაგონიტის გაჯერების ჰორიზონტი ყოველთვის უფრო ახლოს არის ზედაპირთან კალციტის გაჯერების ჰორიზონტთან შედარებით.<ref name="raven05" /> ეს ნიშნავს იმასაც, რომ ორგანიზმები, რომლებიც წარმოქმნიან არაგონიტს, უფრო დაუცველები ხდებიან იმ ორგანიზმებთან შედარებით, რომლებიც კალციტს წარმოქმნიან.<ref name="orr05" />

==გადაჭრის გზები==
===გეოინჟინერია===
გეოინჟინერია განიხილება, როგორც მჟავიანობის თავიდან აცილების შესაძლო ვარიანტი. IAP-ს (2009 წელი)<ref name="iap statement">{{Cite web | author=IAP | title=Interacademy Panel (IAP) Member Academies Statement on Ocean Acidification | date=June 2009 | url=http://www.interacademies.net/10878/13951.aspx | ref=harv {{inconsistent citations}} | accessdate=2020-05-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806073912/http://www.interacademies.net/10878/13951.aspx | archivedate=2013-08-06 }}, Secretariat: TWAS (the Academy of Sciences for the Developing World), Trieste, Italy.</ref> განცხადებაში ნათქვამია, რომ საჭიროა უფრო მეტი გამოკვლევა ამასთან დაკავშირებით და უნდა დადგინდეს, რომ გეოინჟინერია უსაფრთხო, ხელმისაწვდომი და ღირებული იქნება.

WGBU- ს (2006 წელი),<ref name="wbgu ocean acidification"> WBGU (2006), Summary for Policymakers, Halting ocean acidification in time, p. 3</ref>დიდი ბრიტანეთის სამეფო საზოგადოებისა (2009 წელი)<ref>UK Royal Society (2009), Summary, pp. ix–xii.</ref> და აშშ-ს ეროვნული სამეცნიერო საბჭოს (2011 წელი)<ref> US NRC (2011), [https://www.nap.edu/read/12781/chapter/7#51 Ch 5: Key Elements of America's Climate Choices],[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=12781&page=52 Box 5.1: Geoengineering, pp. 52–53.]</ref> მოხსენებაში იყო გაფრთხილება კლიმატის ინჟინერიასთან დაკავშირებული პოტენციური რისკებისა და სირთულეების შესახებ.

===რკინის გამოყენება===
ამხრივ რკინის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს ფოტოსინთეზის სტიმულირება ფიტოპლანქტონებში. რკინის ჰიპოტეზის თანახმად, ფიტოპლანქტონი გადააქცევდა ოკეანეში მოხვედრილ ნახშირორჟანგს [[ნახშირწყლები|ნახშირწყლებად]] და აირად ჟანგბადად, ხოლო ნახშირწყლების დიდი ნაწილი ჩაიძირებოდა ოკეანეში ღრმად. ათზე მეტმა ექსპერიმენტმა დაადასტურა, რომ ოკეანეში რკინის დამატება ფოტოსინთეზის ეფექტს ფიტოპლანქტონში 30-ჯერ ზრდის.<ref>{{cite book|last=Trujillo|first=Alan|title=Essentials of Oceanography|year=2011|publisher=Pearson Education, Inc.|isbn=9780321668127|pages=157}}</ref>

==გალერეა==
<gallery class="center">
File:WOA05 GLODAP pd pH AYool.png|ზღვის ზედაპირის pH 90-იან წლებში.
File:WOA05 GLODAP pd ALK AYool.png|დღევანდელი პერიოდის [[ტუტე|ტუტიანობის]] მაჩვენებელი.
File:Annual mean sea surface anthropogenic dissolved inorganic carbon concentration (GLODAP).png|წყლის ზედაპირზე ნაჩვენებია ანთროპოგენური {{chem|CO|2}}.
File:Estimated change in annual mean sea surface carbonate ion from 1770s-1990s (GLODAP).png| {{chem|CO|3|2-}} იონების ცვალებადობა 1700-დან 1990-მდე.
File:WOA05 GLODAP pd DIC AYool.png|თანამედროვე პერიოდი DIC
File:WOA05 GLODAP pi DIC AYool.png|პრე-ინდუსტრიული  DIC
File:Oa-sami.jpg| {{chem|CO|2}}-ის კონცენტრაციის სენსორი, რომელიც რიფთან ახლოს ზომავას მჟავიანობას.
File:Oa-buoy-enrique-reef.jpg|ოკეანის მჟავიანობის საზომი.
</gallery>

==ლიტერატურა==
*Antarctic Climate and Ecosystems Cooperative Research Centre (ACE CRC) (2008). [https://web.archive.org/web/20080722034317/http://www.acecrc.org.au/uploaded/117/797619_20pa02_acidification_0805.pdf Position analysis: CO<sub>2</sub> emissions and climate change: Ocean impacts and adaptation issues.] {{ISSN|1835-7911}}. Hobart, Tasmania.
*{{Cite journal|last=Doney|first=S. C. |year=2006|title=The Dangers of Ocean Acidification|url=https://semanticscholar.org/paper/7355219a65911f188c8e7486f1f890ae82e410a5|journal=Scientific American |issn=0036-8733|volume=294|issue=3|pages=58–65 |doi=10.1038/scientificamerican0306-58|pmid=16502612|ref=harv|bibcode=2006SciAm.294c..58D}}, ([https://web.archive.org/web/20071016204837/http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&colID=1&articleID=00057536-E87F-13F5-A75F83414B7FFE9F Article preview only]).
*{{Cite journal|last=Drake|first=J.L. |author2=Mass, T. |author3=Falkowski, P. G. |year=2014|title=The evolution and future of carbonate precipitation in marine invertebrates: Witnessing extinction or documenting resilience in the Anthropocene?|journal=Elementa |issn=2325-1026|doi=10.12952/journal.elementa.000026|ref=harv |volume=2 |pages=000026|doi-access=free}}
*{{Cite journal|last=Feely|first=R. A.|author2=Sabine, Christopher L. |author3=Lee, Kitack |author4=Berelson, Will |author5=Kleypas, Joanie |author6=Fabry, Victoria J. |author7= Millero, Frank J. |year=2004|title=Impact of Anthropogenic {{chem|CO|2}} on the {{chem|CaCO|3}} System in the Oceans|journal=Science|volume=305|issue=5682|pages=362–366|doi=10.1126/science.1097329|pmid=15256664|bibcode = 2004Sci...305..362F|ref=harv |url=https://semanticscholar.org/paper/53fcb63550a884ae60a30f7555ff46d55e392992}}
*{{cite journal |last=Hand|first=Eric |date=2015 |title=Acid oceans cited in Earth's worst die-off|url= |journal=Science|volume=348 |issue=6231 |pages=165–166 |doi=10.1126/science.348.6231.165|pmid=25859021 |access-date= |bibcode=2015Sci...348..165H }}
*{{Cite book | last1=Harrould-Kolieb | first1=E. | last2=Savitz | first2=J. | year=2008 | url=http://na.oceana.org/en/news-media/publications/reports/acid-test-can-we-save-our-oceans-from-co2 | title=Acid Test: Can We Save Our Oceans From CO<sub>2</sub>? | publisher=Oceana | ref=harv | accessdate=2020-05-01 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009114644/http://na.oceana.org/en/news-media/publications/reports/acid-test-can-we-save-our-oceans-from-co2 | archivedate=2011-10-09 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009114644/http://na.oceana.org/en/news-media/publications/reports/acid-test-can-we-save-our-oceans-from-co2 |date=2011-10-09 }}
*{{Cite news|last=|Henderson |first=Caspar |title=Ocean acidification: the other CO<sub>2</sub> problem |url=https://www.newscientist.com/article/mg19125631.200 |publisher=New Scientist.com news service |date=2006-08-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512153730/http://environment.newscientist.com/article/mg19125631.200 |archivedate=12 May 2008 }}
*{{Cite journal|last=Jacobson|first=M. Z.|year=2005|title=Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry|url=https://semanticscholar.org/paper/db7644e883c75a06b6694dbd735a270bc1b96422|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|volume=110|issue=|pages=D07302|doi=10.1029/2004JD005220|bibcode=2005JGRD..11007302J|ref=harv}}
*{{cite journal|last=Kim|first=Rakhyun E.|title=Is a New Multilateral Environmental Agreement on Ocean Acidification Necessary?|journal=Review of European Community & International Environmental Law|year=2012|volume=21|issue=3|pages=243–258|doi=10.1111/reel.12000.x|url=http://onlinelibrary.wiley.com/store/10.1111/reel.12000.x/asset/reel12000.pdf |ref=harv}}
*Kleypas, J. A., R. A. Feely, V. J. Fabry, C. Langdon, C. L. Sabine, and L. L. Robbins. (2006). [https://web.archive.org/web/20110720101953/http://www.ucar.edu/communications/Final_acidification.pdf Impacts of Ocean Acidification on Coral Reefs and Other Marine Calcifiers: A Guide for Further Research], report of a workshop held 18–20 April 2005, St. Petersburg, FL, sponsored by National Science Foundation]], NOAA and the U.S. Geological Survey, 88pp.
*{{cite magazine| last=Elizabeth Kolbert | first=E. | title=The Darkening Sea: Carbon emissions and the ocean | magazine=The New Yorker | date=2006-11-20 | url=http://www.newyorker.com/archive/2006/11/20/061120fa_fact_kolbert }}
*{{Cite journal|last=Mathis|first=J.T. |author2=Feely, R. A. |year=2014|title=Building an integrated coastal ocean acidification monitoring network in the U.S. |journal=Elementa |issn=2325-1026|doi=10.12952/journal.elementa.000007|ref=harv |volume=1 |pages=000007|doi-access=free }}
*Riebesell, U., V. J. Fabry, L. Hansson and J.-P. Gattuso (Eds.). (2010). [http://www.epoca-project.eu/index.php/Home/Guide-to-OA-Research/ Guide to best practices for ocean acidification research and data reporting], 260 p.&nbsp;Luxembourg: Publications Office of the European Union.
*{{Cite journal|last=Stone|first=R. |year=2007|title=A World Without Corals?|journal=Science |volume=316|issue=5825|pages=678–681|doi=10.1126/science.316.5825.678|pmid=17478692|ref=harv}}
*{{Cite book|ref=CITEREFClarkeothers2007 |author=Clarke, L. |author2=Edmonds, J. |author3=Jacoby, H. |author4=Pitcher, H. |author5=Reilly, J. |author6=Richels, R.|date=July 2007 |chapter=Scenarios of Greenhouse Gas Emissions and Atmospheric Concentrations. Sub-report 2.1A |title=Synthesis and Assessment Product 2.1 |editor=U.S. Climate Change Science Program and the Subcommittee on Global Change Research |publisher=Department of Energy, Office of Biological & Environmental Research |location=Washington, DC., USA|url=https://web.archive.org/web/20130630034207/http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap2-1/finalreport/default.htm |chapter-url=http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap2-1/finalreport/sap2-1a-final-all.pdf|url-status=dead 
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130616053359/http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap2-1/finalreport/sap2-1a-final-all.pdf
 |archivedate=16 June 2013 }}
*{{Cite book |title=An updated review of developments in climate science research since IPCC Fourth Assessment Report |ref=CITEREFGoodothers2010 |author=Good, P. |author2=Gosling, S. N. |author3=Bernie, D. |author4=Caesar1, J. |author5=Warren, R. |author6=Arnell, N. W. |author7=Lowe, J. A. |year=2010 |url=http://archive.theccc.org.uk/aws2/4th%20Budget/fourthbudget_supporting_research_reviewofclimatescience_developements_since_IPPC_AR4.pdf |publisher=AVOID Consortium |location=London, UK |accessdate=2020-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180924092022/http://archive.theccc.org.uk/aws2/4th%20Budget/fourthbudget_supporting_research_reviewofclimatescience_developements_since_IPPC_AR4.pdf |archivedate=2018-09-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180924092022/http://archive.theccc.org.uk/aws2/4th%20Budget/fourthbudget_supporting_research_reviewofclimatescience_developements_since_IPPC_AR4.pdf |date=2018-09-24 }} [http://www.theccc.org.uk/publication/the-fourth-carbon-budget-reducing-emissions-through-the-2020s-2/ Report website.]
*{{Cite book | title=Geoengineering the climate: science, governance and uncertainty | author=UK Royal Society | url=http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/policy/publications/2009/8693.pdf| publisher=UK Royal Society| location=London
 | date=September 2009 | isbn=978-0-85403-773-5 | ref=harv | postscript=, RS Policy document 10/09.}} [http://royalsociety.org/policy/publications/2009/geoengineering-climate/ Report website.]
*{{Cite book| title=The Emissions Gap Report: Are the Copenhagen Accord pledges sufficient to limit global warming to 2°C or 1.5°C? A preliminary assessment| date=November 2010| url=http://www.unep.org/publications/ebooks/emissionsgapreport/| author=UNEP| publisher=United Nations Environment Programme (UNEP)| location=Nairobi, Kenya| isbn=978-92-807-3134-7| ref=harv| accessdate=2020-05-01| archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20110124023417/http://www.unep.org/publications/ebooks/emissionsgapreport/| archivedate=2011-01-24}} {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20110124023417/http://www.unep.org/publications/ebooks/emissionsgapreport/ |date=2011-01-24 }}
*{{Cite book| year=2011| title=America's Climate Choices| author=US National Research Council (US NRC) | url=http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=12781| publisher=National Academies Press| location=Washington, DC, USA| isbn=978-0-309-14585-5| doi=10.17226/12781| ref=CITEREFUS NRC2011}}
*{{Cite book|year=2006|title=Special Report: The Future Oceans – Warming Up, Rising High, Turning Sour|author=WBGU|url=https://www.wbgu.de/fileadmin/user_upload/wbgu/publikationen/sondergutachten/sg2006/pdf/wbgu_sn2006_en.pdf|publisher=German Advisory Council on Global Change (WBGU)|location=Berlin, Germany|pages=|isbn=978-3-936191-14-1|ref=harv}} 

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.oceanacidification.de/?lang=en Biological Impacts of Ocean Acidification (BIOACID) project]
* [http://www.britannica.com/science/ocean-acidification Ocean acidification — ENCYCLOPÆDIA BRITANNICA]
* [http://www.nationalgeographic.com/environment/oceans/critical-issues-ocean-acidification/ Ocean Acidification —  National Geographic]
* [http://www.pmel.noaa.gov/co2/story/What+is+Ocean+Acidification%3F What is Ocean Acidification?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902071022/http://www.pmel.noaa.gov/co2/story/What+is+Ocean+Acidification%3F |date=2013-09-02 }}
* [http://www.noaa.gov/education/resource-collections/ocean-coasts-education-resources/ocean-acidification Ocean acidification]
* [http://ocean.si.edu/ocean-life/invertebrates/ocean-acidification  Ocean Acidification]
* [http://www.nrdc.org/experts/lisa-speer/global-problem-ocean-acidification The Global Problem of Ocean Acidification]
* [http://www.coastadapt.com.au/ocean-acidification-and-its-effects Ocean acidification and its effects]
* [http://www.epa.gov/ocean-acidification/effects-ocean-and-coastal-acidification-ecosystems Effects of Ocean and Coastal Acidification on Ecosystems]

* [http://www.livescience.com/ocean-acidification.html What is ocean acidification?]
* [http://www.fona.de/de/podcast-ozeanversauerung-eine-bedrohung-fuer-das-leben-im-meer-21095.html ''Ozeanversauerung - eine Bedrohung für das Leben im Meer'']{{Dead link|date=ნოემბერი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.bmbf.de/de/wissenschaftsjahr-2016-17-meere-und-ozeane-2368.html bmbf.de: ''Wissenschaftsjahr 2016*17 – Meere und Ozeane''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206170539/https://www.bmbf.de/de/wissenschaftsjahr-2016-17-meere-und-ozeane-2368.html |date=2019-12-06 }}
* [http://www.futureocean.org/de/cluster/ueberblick/A1_ozeanversauerung.php ''Ozeanversauerung: Fakten''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611012414/https://www.futureocean.org/de/cluster/ueberblick/A1_ozeanversauerung.php |date=2020-06-11 }}
* [http://www.bioacid.de/front_content.php?idcat=583&idlang=26 ''Häufig gestellte Fragen: Die wichtigsten Fakten zur Ozeanversauerung.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326023740/http://www.bioacid.de/front_content.php?idcat=583&idlang=26 |date=2016-03-26 }} 
* [http://www.mpg.de/7482254/F001_Fokus_018-023.pdf ''Luft gibt dem Ozean Saures.''] (PDF)
* [http://www.realclimate.org/index.php?p=169 ''The Acid Ocean – the Other Problem with CO<sub>2</sub> Emission.''] auf: [http://www.realclimate.org/ RealClimate.org] 
* [http://www.ocean-acidification.net/ The Ocean Acidification Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212022730/http://www.ocean-acidification.net/ |date=2009-12-12 }}
* [http://ioc.unesco.org/iocweb/co2panel/HighOceanCO2.htm ''The Ocean in a High CO<sub>2</sub> World.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707123557/http://ioc.unesco.org/iocweb/co2panel/HighOceanCO2.htm |date=2010-07-07 }}
* [http://epoca-project.eu/ European Project of Ocean Acidification (EPOCA)]
* [http://www.whoi.edu/sbl/liteSite.do?litesiteid=22572&articleId=34347 Woods Hole Oceanographic Institution: ''Ocean Acidification.'']

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:წყლის ეკოლოგია]]
[[კატეგორია:ნახშირბადი]]
[[კატეგორია:ბიოლოგიური ოკეანოლოგია]]
[[კატეგორია:ქიმიური ოკეანოლოგია]]
[[კატეგორია:გეოქიმია]]
[[კატეგორია:ოკეანოლოგიური ტერმინოლოგია]]
[[კატეგორია:ოკეანოლოგია]]