იხილეთ წყარო გვერდისთვის ნეოდიმი

{{ინფოდაფა ნეოდიმიუმი}}
'''ნეოდიმი'''<ref>[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=3&t=27251 ნეოდიმი] — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი</ref><ref>[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=14&t=156612 ნეოდიმი] — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი</ref><ref>{{ქსე|7|380||არა}}</ref>, '''ნეოდიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 144]</ref> ({{lang-lat|Neodymium}} < {{lang-el|νέος||ახალი}} და {{lang-el2|δίδυμος||ტყუპისცალი}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Nd</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდი|მეექვსე პერიოდის]], ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) [[ქიმიური ელემენტი]]. განეკუთვნება [[ლანთანოიდები]]ს ოჯახს. [[ატომური ნომერი]]ა — 60, [[ატომური მასა]] — 144.24, [[დნობის ტემპერატურა|t<sub>დნ</sub>]] — 1024 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t<sub>დუღ</sub>]] — 3074 °C, [[სიმკვრივე]] — 7.01 გ/სმ<sup>3</sup>. მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერის ლითონი. იყენებენ პრაზეოდიმთან ერთად უფერული მინის მისაღებად, ლაზერული მინის დასამზადებლად და სხვა.

== ისტორია ==
ნეოდიმი აღმოჩენილი იქნა [[1885]] წელს ავსტრიელი ქიმიკოსის [[კარლ აუერ ფონ ველსბახი]]ს (Carl Auer von Welsbach) მიერ. მან გაჰყო იშვიათმიწა ლითონი, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც [[დიდიმიუმი]] და ითვლებოდა ერთ ელემენტად, ნეოდიმად და პრაზეოდიმიუმად. მაგრამ ნეოდიმის სუფთა სახით გამოყოფა მოხერხდა მხოლოდ 1925 წელს.

== ბუნებაში ==
ნეოდიმის შემცველობა დედამიწის ქერქში შეადგენს (სხვადასხვა მონაცემებით) 25 — 37 გრ/ტ, ოკეანის წყალში 9,2{{e|−6}} მგრ/ლ<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965</ref>.

== იზოტოპები ==
ბუნებრივი ნეოდიმი შედგება 7 იზოტოპისაგან: <sup>142</sup>Nd (27,1 %), <sup>143</sup>Nd (12,2 %), <sup>144</sup>Nd (23,8 %), <sup>145</sup>Nd (8,3 %), <sup>146</sup>Nd (17,2 %), <sup>148</sup>Nd (5,8 %), <sup>150</sup>Nd (5,6 %) — ფრჩხილებში მოცემულია მისი შემცველობა ბუნებრივ ნარევში. მათ შორის ხუთი, როგორც ეს ცნობილია სტაბილურია, ხოლო ორი სუსტად რადიოაქტიურია: <sup>144</sup>Nd განიცდის [[ალფა-დაშლას]] [[ნახევარდაშლის პერიოდი]]თ 2,38{{e|15}} წელი, ხოლო <sup>150</sup>Nd — [[ორმაგი ბეტა-დაშლა]] ნახევარდშლის პერიოდით 7{{e|18}} წელი. [[2003]] წლისათვის ცნობილი იყო 29 ხელოვნური ნეოდიმის რადიოიზოტოპი [[მასური რიცხვი|მასური რიცხვებით]] 124-დან 161-მდე დიაპაზონში, რომლებსაც ასევე აქვთ 13 მეტასტაბილური მდგომარეობა<ref>Audi, Bersillon, Blachot, Wapstra. [http://amdc.in2p3.fr/web/nubase_en.html The Nubase2003 evaluation of nuclear and decay properties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716114059/http://amdc.in2p3.fr/web/nubase_en.html |date=2011-07-16 }}, Nuc. Phys. A 729, pp. 3-128 (2003).</ref>.

===სტანდარტული ატომური მასა===
ნეოდიმის სტანდარტულ ატომურ მასად მიღებულია — 144,242, რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად.
<center>
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!იზოტოპი
! Z
! N
! [[ატომური მასა]] <br />(მ.ა.ე.)
! % ბუნებაში
! საშუალო <br />შეწონილი
|-
| <sup>142</sup>Nd || 60 || 82 || 141,9077233 || 27,1% || 38,45699301
|-
| <sup>143</sup>Nd || 60 || 83 || 142,9098143 || 12,2% || 17,43499734
|-
| <sup>144</sup>Nd || 60 || 84 || 143,9100873 || 23,8% || 34,25060078
|-
| <sup>145</sup>Nd || 60 || 85 || 144,9125736 || 8,3% || 12,02774361
|-
| <sup>146</sup>Nd || 60 || 86 || 145,9131169 || 17,2% || 25,09705611
|-
| <sup>148</sup>Nd || 60 || 88 || 147,9168930 || 5,8% || 8,579179794
|-
| <sup>150</sup>Nd || 60 || 90 || 149.9208910 || 5.6% || 8,395569896
|-
|  ''A''<sub>r, სტან.</sub>(Nd)
| 
| 
| 
| '''100%'''
| '''144,242141'''
|}
</center>

=== საბადოები ===
ნეოდიმი შედის [[ლანთანოიდები]] შემადგენლობაში, რომელთა საბადოები მდებარეობენ [[რუსეთი|რუსეთში]], [[აშშ]]-ში, [[ყაზახეთი|ყაზახეთში]], [[უკრაინა]]ში, [[ავსტრალია]]ში, [[ბრაზილია]]ში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[სკანდინავია]]ში. მაგრამ ძირითად მწარმოებელს წარმოადგენს [[ჩინეთი]]. თუ კი მსოფლიოში იშვიათმიწა ნედლეულის საერთო ბაზა შეადგენს მიახლოებით 100 მლნ. ტ, მაშინ ჩინეთზე მოდის 52 მლნ ტონამდე, და ჩინეთი მსოფლიო საჭიროების 92-94 % მიაწოდებს<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://energyland.ru/analitic-show-61004 |title=ჩინელები ამუხრუჭებენ ალტერნატიულ ენერგეტიკას |accessdate=2012-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119092207/http://energyland.ru/analitic-show-61004 |archivedate=2012-01-19 }}</ref>.

== მიღება ==
ნეოდიმი იშვიათმიწა ელემენტების გამოყოფისას კონცენტრირდება მჩატე ლანთანოიდებთან და გამოიყოფა პრაზეოდიმიომთან ერთად; Pr(III) და  Nd(III) ნაერთების ნარევს დიდიმიუმს უწოდებენ. ლითონურ ნეოდიმს მიიღებენ უწყლო ჰალოგენიდების ელექტროლიზით ან [[მეტალოთერმია|მეტალოთერმიით]] კალციუთერმული აღდგენით. შენალღობის ელექტროლიზი NdF<sub>3</sub> или NdCl<sub>3</sub> (ჰალოგენიდების დამატებით Li, К, Са, Ва) მიდის 1000&nbsp;°C-ზე და კათადური დენის სიმჭიდროვე 4,7 А/სმ²; ანოდის და კათოდის მასალაა — [[გრაფიტი]].

== ღირებულება ==
99-99,9 %-ის სიწმინდის ნეოდიმის ფასი შეადგენს 460 დოლარზე მეტი<ref>{{cite web
 | url = http://www.metal-pages.com/metalprices/neodymium/
 | title = Neodymium Prices
 | accessdate = 2011-08-02
 | lang = en
 | archiveurl = https://www.webcitation.org/618S0lXr1?url=http://www.metal-pages.com/metalprices/neodymium/
 | archivedate = 2011-08-22
 }}</ref> ერთ კილოგრამზე, წარმოების ტექნოლოგიაზე და ქვეყნის გათვალისწინებით, ასევე ბოლო პროდუქტის ფორმაზე და გამოყენების სფეროზე.
ბოლო დროს შეიმჩნევა ფასების სწრაფი ზრდა ნეოდიმზე<ref name=autogenerated1 />.

== გამოყენება ==
ნეოდიმი — ერთ ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებადი ლანთანოიდია [[ცერიუმი|ცერიუმთან]] და [[ლანთანი|ლანთანთან]] ერთად. ნეოდიმის გამოყენების მთავარ დარგებს წარმოადგენენ:
* სპეციალური კონსტრუქციული შენადნობებისა და ფოლადის (მოდიფიცირებული მაღალხარისხოვანი ფოლადების) [[ლეგირება]], ნეოდიმი როგორც დანამატი, მინარევი (1,5 %-მდე) ერთნახევარჯერ ზრდის წმინდა [[ტიტანი (ელემენტი)|ტიტანის]] სიმტკიცეს და ამიტომაც გამოიყენებენ მის ლეგირებისათვის.
* მუდმივი მძლავრი [[მაგნიტი|მაგნიტების]] (ნეოდიმი-[[იტრიუმი]]-[[კობალტი]], ნეოდიმი-[[რკინა]]-[[ბორი]]) წარმოებისათვის,
* ფერადი მინების (იისფერი ნეოდიმიანი მინა) და ლაზერის მასალების (ტალღების სიგრძე 1063 [[ნმ]] - ინფრაწითელი გამოსხივება) წარმოებისათვის.

მასალა გამოიყენება სოფლის მეურნეობაშიც (სათესლე მასალის დამუშავება ამოსვლის დასაჩქარებლად და უხვი მოსავლიანობისათვის).

ნეოდიმს შეუძლია ტელურიდების, ბისმუტისა და სტიბიუმის სელენიდების საფუძველის თერმოელექტრული მასალების სიმტკიცის მკვეთრად გაზრდა და გაზარდოს ამ მასალების თერმო-ე.მ.ძ. არის მინიშნება რომ, ნეოდიმით ლეგირება ამტკიცებს  ბისმუტი-ტელური-ცეზიუმის შენადნობების სისტემას, ასევე თერმო-ე.მ.ძ. და დროებით სტაბილურობას.

[[ნეოდიმის ოქსიდი]] გამოიყენება როგორც დიელექტრიკი ზემცირე გაფართოების კოეფიციენტით.

[[ნეოდიმის ფტორიდი]] გამოიყენება მაღალხარისხოვანი მინის ბოჭკოების მისაღებად, ბოჭკოვან ოპტიკაში.

[[ნეოდიმის ტელურიდი]] — ძალიან კარგი თერმოელექტრული მასალაა და თერმოელექტრული შენადნობების შემადგენელი კომპონენტია, რომელიც ზრდის სიმტკიცეს და ამაღლებს მის ელექტრუფიზიკურ მაჩვენებლებს (თერმო-ე.მ.ძ. 170 მკვ//К).

== ბიოლოგიური როლი ==

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{wiktionary|ნეოდიმი}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Nd/key.html ნეოდიმი Webelements-ზე]
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb060.htm ნეოდიმი ქიმიური ელემენტ. პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314000213/http://n-t.ru/ri/ps/pb060.htm |date=2007-03-14 }}
* [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/2833.html ნეოდიმი საიტ Xumuk.ru-ზე]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}}
{{პერიოდული ცხრილი}}
{{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}}
{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:ნეოდიმი| ]]