იხილეთ წყარო გვერდისთვის ნახშირმჟავა

'''ნახშირმჟავა''' — სუსტი, 2 ფუძიანი ჟანგბადიანი მჟავაა. [[ქიმიური ფორმულა]]ა '''H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>''' ნახშირმჟავას ნაშთია - CO<sub>3</sub>
სახელწოდება მჟავა დამკვიდრდა ლათინური სიტყვის acer–ის (ქართულად "მჟავე") თარგმნის შედეგად.
ნორმალური პირობებში არსებობს მხოლოდ წყლის ხსნარის სახით. ნახშირმჟავა არის რთული ნივთიერება, რომელიც შედგება [[ლითონი]]ს [[ატომი]]თ ჩანაცვლების უნარის მქონე [[წყალბადი]]ს ორი ატომისა და [[მჟავა]]ს ნაშთისაგან. ნახშირმჟავა წყალბადის შემცვლელი [[ნივთიერება]]ა, რომელიც წყალში გახსნისას წყალბადის ანიონს წარმოქმნის. წყალბადის ასეთ ატომს მჟავური წყალბადი ეწოდება. ნახშირმჟავას მარილებს - [[კარბონატი|კარბონატები]] და [[ჰიდროკარბონატი|ჰიდროკარბონატები]] ეწოდებათ.

* '''მიღება'''
ნახშირმჟავა მიიღება ოქსიდის CO2 ურთიერთქმედება წყალთან.

CO2 ნაწილობრივ იხსნება წყალში.

:<chem>CO2 \ + H2O \  <=> \ H2CO3</chem>

ასევე კარბონატის მარილებზე მარილმჟავის მოქმედებით -მიმოცვლის რეაქცია. 

CaCO3 + 2HCl = CaCl2 + CO2↑ + H2O 

== ქიმიური თვისებიბი ==

ნახშირმჟავა ურთიერთმოქმედებს ინდიკატორებთან და უცვლის ფერს. ინდიკატორი ნივთიერებაა, რომელიც მჟავაში ან ფუძეში შეტანისას ფერს იცვლის. ხშირად გამოიყენება ინდიკატორის შემცვლელი ქაღალდები. ინდიკატორებია; [[ლაკმუსი]], [[მეთილნარინჯი]], [[ფენოლფთალეინი]]. 
* ლაკმუსი იისფერია და მჟავაში წითლდება.
* მეთილნარინჯი ნარინჯისფერია და მჟავაში ვარდისფერს იღებს. 
* ფენოლფთალეინი უფეროა და მჟავაში ფერს არ იცვლის.

=== თვისებები ===

* მოქმედებს ლითონებთან:

H2CO3+2Na=Na2CO3+H2 

ფუძე ოქსიდებთან და ამფოტერულ ოქსიდებთან.

ჰიდროოქსიდებთან ( ნეიტრალიზაციის რეაქცია)
:H2CO3+2NaOH=Na2CO3+2H2O
* ნახშირმჟავას ხსნარების გახურებისას H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> ბოლომდე იშლება.
რადგანაც ეს მჟავა ორ ფუძიანია ის განიცდის ორ საფეხურიან დისოციაციას: 
::1. H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> <=> HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> + H<sup>+</sup>
:::''K''<sub>a1</sub> = 2,5×10<sup>−4</sup>; p''K''<sub>a1</sub> = 3,60 ტემპერატურა 25&nbsp;°C
რადგანაც წყლის ხსნარებში ნახშირმჟავა გაწონასწორებულია ნახშირბადის დიოქსიდთან ერთად, სადაც მჟავის კონცენტრაცია ნაკლებია, ვიდრე СО<sub>2</sub>, რაც საკმაოდ ამცირებს მჯავიანობას:
::1.CO<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O <=> HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> + H<sup>+</sup>
:::''K''<sub>a</sub> = 4,30×10<sup>−7</sup>; p''K''<sub>a</sub> = 6,36.

::2. HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> <=> CO<sub>3</sub><sup>2−</sup> + H<sup>+</sup>
:::''K''<sub>a2</sub> = 5,61×10<sup>−11</sup>; p''K''<sub>a2</sub> = 10,25 ტემპერატურაა 25&nbsp;°C.

მუდმივი ელექტრო დისოციაცია = 4,5x10<sup>-7</sup>.
კარბონატების უმრავლესობა წყალში ცუდად ხსნადი ან უხსნადი არიან. წყალში კარგად იხსნებიან კარბონატები Na, К, Rb, Cs, Tl<sup>+</sup> და [[ამონიუმის კარბონატი]]. გახურებისას კარბონატები იშლებიან და წარმოიქმნება ლითონის ოქსიდსა და ნახშირბადის დიოქსიდს. რაც უფრო ძლიერადაა კათიონის ლითონური თვისებები, მით უფრო მდგრადია კარბონატი. Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> ლღვება დაშლის გარეშე, СаСО<sub>3</sub> იშლება » 900° С, ხოლო Ag<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> 218° С ტემპერატურის დროს.
ნახშირმჟავის ფუძიანობის მიხედვით ის მარილების 2 რიგს იძლევა: საშუალო — [[კარბონატი|კარბონატები]], CO<sub>3</sub><sup>2-</sup> [[ანიონი]]თ და მჟავე — [[ჰიდროკარბონატი]], HCO<sub>3</sub><sup>-</sup> [[ანიონი]]თ.

ცნობილია ტუტე ლითონების ჰიდროკარბონატები MeHCO<sub>3</sub>. სუსტი გახურების დროს ისინი იოლად იშლებიან: 
:2MeHCO<sub>3</sub> → Me<sub>2</sub>СО<sub>3</sub> + CO<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O 
ჰიდროკარბონატების სტაბილურობა იზრდება Na-დან 
:Na<sup>+</sup> к Cs<sup>+</sup>. იონები НСО<sub>3</sub><sup>-</sup> ჩვეულებრივ ერთდებიან წჟალბადის კავშირებით ჯაჭვების წარმოქნით.

== ლიტერატურა ==
* კარაპეტიანცი მ.ხ. დრაკინი ს.ი. საერთო და არაორგანული ქიმია. მ.: ქიმია 1994

[[კატეგორია:მჟავები]]
[[კატეგორია:არაორგანული ჟანგბადშემცველი მჟავები]]