იხილეთ წყარო გვერდისთვის ნატრიუმი

{{ინფოდაფა ნატრიუმი}}
'''ნატრიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 141]</ref><ref>{{ქსე|7|328||არა}}</ref> ({{lang-la|Natrium}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Na</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე პერიოდი|მესამე პერიოდის]], პირველი ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — პირველი ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, Iა) [[ქიმიური ელემენტი]]. [[ატომური ნომერი]]ა — 11, [[ატომური მასა]] — 22.989. დაჟანგვის რიცხვი — 1, მუხლი (+). 

მეტალური ნატრიუმი პირველად მიღებულ იქნა [[დევი, ჰემფრი|ჰემფრი დეივის]] მიერ [[1807]] წ. [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი]]ს გამლღვალი მასის [[ელექტროლიზი]]თ. მისი სახელწოდება წარმოქმნილია არაბული სიტყვეის "ნატრონ"-იდან და ბერძნული სიტყვიდან "ნიტრონ"-იდან, რაც [[სოდა]]ს ნიშნავს.

==იზოტოპები==
===სტანდარტული ატომური მასა===
ნატრიუმის სტანდარტული ატომური მასად მიღებულია — 22,989, რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად. ბუნებაში არსებობს ნატრიუმის მხოლოდ ერთი სტაბილური იზოტოპი (<sup>23</sup>Na), რომლის ატომური მასაც შეადგენს 22,9897692809.

== ბუნებაში გავრცელება ==
ნატრიუმი როგორც აქტიური [[ლითონი]] ბუნებაში თავისუფალი სახით არ გვხვდება, იგი ნაერთების სახითაა [[ბუნება]]ში. ნატრიუმის ნაერთები მრავლად არის გავრცელებული ბუნებაში. ნატრიუმის შემცველობა [[დედამიწა]]ზე შეადგენს 2,64 წონით %-ს.
* [[ნატრიუმის ქლორიდი]] '''NaCl''' - ამ ნაერთის სახით არის მეტწილად ნატრიუმი გავრცელებული ბუნებაში. ნატრიუმის ქლორიდს, რომელსაც [[მადანი|მადნის]] სახით ვხვდებით ბუნებაში, '''[[ქვამარილი]]''' ეწოდება. ქვამარილის დიდი მარაგი მოიპოვება რუსეთში, პოლონეთსა და გერმანიაში, ინდოეთსა და ბევრ სხვა ქვეყანაში.
* [[კრიოლიტი]] ''' Na<sub>3</sub>AlF<sub>6</sub>''', რომელიც შეიცავლს 32,8 % ნატრიუმს მინარევის სახით, შეიძლება შეიცავდეს [[რკინა]]ს. დიდი რაოდენობით მოიპოვება გრენლანდიაში, რუსეთში და სხვა ქვეყნებში.
* [[ნატრიუმის ნიტრატი]], [[ჩილეს გვარჯილა]] '''NaNO<sub>3</sub>''' გვხვდება თეთრი რომბული [[კრისტალი|კრისტალების]] სახით.
* [[ნატრიუმის კარბონატი]] '''Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>•NaHCO<sub>3</sub>•2H<sub>2</sub>O''' გვხვდება ზოგიერთ ტბებში.
* [[ტენარდიტი]] '''Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>''' მოიპოვება რუსეთსა და კანადაში.
* [[მირაბილიტი]] '''Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>•10H<sub>2</sub>O''' მოიპოვება რუსეთში, აშშ-ში, მექსიკაში და სხვა ქვეყნებში.
* [[ბორაქსი]] '''Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>•10H<sub>2</sub>O''' მოიპოვება რუსეთში, აშშ-ში.

== მეტალური ნატრიუმის მიღება ==
მეტალურ ნატრიუმს იღებენ [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი]]ს ან [[ნატრიუმის ქლორიდი]]ს გამლღვალი მასის [[ელექტროლიზი]]თ.

განვიხილოთ ნატრიუმის მიღება გამლღვალი [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი]]ს ელექტროლიზით. ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ელექტროლიზი მიმდინარეობს შემდეგი სქემით:
:2NaOH<―>2Na<small>+</small>+2OH<small>-</small>
:კათოდზე 2Na†+2e―>2Na
:ანოდზე 2OH‾-2e―>H<sub>2</sub>O+1/2O2
კათოდზე ნატრიუმთან ერთად ადგილი აქვს თავისუფალი წყალბადის გამოყოფას:
:2HOH<―>2H†+2OH
:კათოდზე 2H†+2e―>2H―> H<sub>2</sub>

ნატრიუმის ჰიდროქსიდიდან ნატრიუმის ელექტროლიზით მიღების ელექტროლიზორის სქემა წარმოადგენს რკინის ჭურჭელს. [[კათოდი|კათოდად]] გამოყენებულია [[გრაფიტი]]ს ან [[რკინა|რკინის]] ღეროები, [[ანოდი|ანოდად]] გამოყენებულია [[ნიკელი]] ან რკინის ცილინდრი. კათოდის გარემო ანოდის გარემოსაგან გამოყოფილია ცილინდრის ფორმის ბადით. მის ზედა ნაწილში გროვდება მეტალური ნატრიუმი. ელექტროლიზს ატარებენ 320&nbsp;°C- ზე.

მეტალური ნატრიუმი შეიძლება მივიღოთ იმავე ხელსაწყოს გამოყენებით [[ნატრიუმის ქლორიდი]]ს გამლღვალი მასის ელექტროლიზით, მხოლოდ კათოდად იყენებენ [[სპილენძი]]ს ღეროს. მეტალური ნატრიუმი ინახება [[ჰაერი|ჰაერთან]] შეხების გარეშე, მეტწილად [[ნავთი|ნავთში]]. მეტალური ნატრიუმი შეიძლება მივიღოთ აგრეთვე [[ჟანგვა-აღდგენის რეაქცია|ჟანგვა-აღდგენის რეაქციით]]. მაგალითად, ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ან [[ნატრიუმის კარბონატი]]ს [[ნახშირი (წიაღისეული)|ნახშირით]] აღდგენისას [[წყალბადი]]ს გარემოში, ან კიდევ [[ვაკუუმი|ვაკუუმში]].
:2NaOH+C―>2Na+CO+H<sub>2</sub>O
:Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>+2C―>2Na+3CO
:2Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>+3Fe―>4Na+Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub>+2CO
აღდგენა მიმდინარეობს მაღალ [[ტემპერატურა]]ზე რკინის რეტორტაში, ნატრიუმის [[ორთქლი]]ს [[კონდენსაცია]]ს ახდენენ პეტროლეინის [[ეთერი|ეთერში]] გატარებით. მიღებული ტექნიკური ნატრიუმის გასუფთავებას ახდენენ ვაკუუმში ან [[ინერტული გაზი]]ს [[ატმოსფერო]]ში გადადენით.

== ნატრიუმის ფიზიკური თვისებები ==
ნატრიუმი ბრჭყვიალა ვერცხლისფერი, რბილი ლითონია. ადვილად იჭრება დანით, პარამაგნიტურია, მსუბუქია, d=0,971 გ/სმ³ წელვადი, დნობის დაბალი ტემპერატურის, tდნ=97.7&nbsp;°C, tდუღ=883&nbsp;°C. კარგად ატარებს ელექტროდენს, აქვს მოცულობაცენტრირებული კუბური მესერი.

== ქიმიური თვისებები ==
* თხევად [[ამიაკი|ამიაკში]] გახსნისას იძლევა [[ამიდი|ამიდს]]: '''NH2Na'''.
ცნობილია ნატრიუმის შენადნობები ზოგიერთ მეტალთან, როგორიცაა: [[ვერცხლისწყალი]], [[ტყვია]], [[კალა]], [[ალუმინი]] და ყველა [[ტუტე ლითონები|ტუტე ლითონთან]].
* ნატრიუმის ინტერმეტალურ ნაერთებს ვერცხლისწყალთან '''[[ამალგამა]]''' ეწოდება. (NaHg<sub>3</sub>, NaHg<sub>4</sub>, NaHg, Na<sub>2</sub>Hg Na<sub>3</sub>Hg<sub>2</sub> Na<sub>5</sub>Hg<sub>2</sub>). ისინი ფართოდ გამოიყენებიან [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ქიმიაში]], როგორც [[აღმდგენი|აღმდგენლები]], ამალგამაში შემავალი ნატრიუმი ადვილად ჩაენაცვლება წყალბადს წყალში და [[სპირტი|სპირტებში]].

მეტალური ნატრიუმი აქტიური მეტალია [[ჟანგბადი]]ს, [[წყალბადი]]ს, [[ჰალოგენები]]ს, [[გოგირდი]]ს, [[სელენი]]ს, [[ტელური]]ს, [[ფოსფორი]]ს, [[დარიშხანი]]ს და სხვა ელემენტების მიმართ და ადვილად შედის რეაქციაში.
[[ფაილი:Flametest--Na.swn.jpg|thumb|left|200px|[[ნატრიუმის ემისიური ანალიზი]]თ განსაზღვრა ალის ყვითელი ფერით სპექტრის ნატრიუმის D-ხაზებით, დუბლეტი 588,9950 და 589,5924 ნმ.]]
* ჰაერზე ნატრიუმი ადვილად შედის ჟანგბადთან რეაქციაში და მისი ზედაპირი იფარება [[ოქსიდი]]ს თხელი ფენით, მასთან ერთად წარმოიქმნება [[ჰიდროქსიდი]] და [[ნატრიუმის კარბონატი]] (Na<sub>2</sub>O+CO<sub>2</sub>―>Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>).

ნატრიუმი, განსხვავებით [[კალიუმი]]სა და [[რუბიდიუმი]]საგან, ჰაერზე გახურებით ისე ლღვება, რომ არ განიცდის აალებას. ჟანგბადში გახურებისას წარმოიქმნება [[ნატრიუმის ოქსიდი]] და [[ნატრიუმის პეროქსიდი|პეროქსიდი]] -'''Na<sub>2</sub>O, Na<sub>2</sub>O<sub>2</sub>'''. ჰაერზე გახურებისას დუღილის ტემპერატურამდე (883&nbsp;°C) ნატრიუმი იწვის ყვითელი ალის წარმოქმნით, ნატრიუმის ეს თვისება საფუძვლად უდევს [[ნატრიუმის ემისიური ანალიზი|ნატრიუმის ემისიურ ანალიზს]].
* ნატრიუმი, როგორც აქტიური მეტალი ენერგიულად შედის [[წყალი|წყალთან]] რეაქციაში:
:2Na+2H<sub>2</sub>O―>2NaOH+H<sub>2</sub>
* ნატრიუმი რეაქციაში შედის აგრეთვე [[ეთილის სპირტი|ეთილის სპირტთან]] [[ნატრიუმის ეთილატი]]ს წარმოქმნითა და წყალბადის გამოყოფით:
:C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>OH+Na―>C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>ON+1/2H<sub>2</sub>

=== ნატრიუმის ჰალოგენიდები ===
NaHaI მიიღება ნატრიუმისა და ჰალოგენების უშუალოდ ურთიერთ მოქმედებით, ჩანაცვლების, მიმოცვლის რეაქციებით და სხვა.
* '''[[ნატრიუმის ფტორიდი]]'''
:Na+1/2F2―>NaF
:2Na+2HF―>2NaF+H2
ცნობილი '''[[ნატრიუმის მჟავა]] NaHF2''' ფტორიდი მიიღება:
:NaF+HF―>NaHF2
იმავე ხერხით მიიღება ნატრიუმის სხვა ჰალოიდნაერთები.
* '''[[ნატრიუმის ქლორიდი]] NaCl''' - [[ქვამარილი]] ფართოდ გავრცელებულია ბუნებაში, იგი გვხვდება როგორც მყარი სახით, ისე ხსნარის სახით.
:Na+1/2Cl2 <—NaCl
:2Na+2HCl=2NaCl+H2
ხსნარიდან ნატრიუმის ქლორიდი შეიძლება გამოვყოთ, როგორც ხსნარის აორთქლებით, ისე მასში HCl გატარებით, წყლის და ჭარბი რაოდენობის HCl გამოცილებისათვის, მას ალღობენ პლატინის ტიგელში.

ნატრიუმის ქლორიდი იონური მესერის მქონე კრისტალური ნივთიერეებაა, რომელიც წარმოქმნის გვერდცენტრირებულ კუბურ კრისტალებს.
* '''[[ნატრიუმის ბრომიდი]] NaBr''' მიიღება იმავე გზით, როგორც ქლორიდი
:Na+1/2Br2―>NaBr
:FeBr2+Na2CO3―>2NaBr+FeCO3
ნატრიუმის ბრომიდი წარმოადგენს გამჭვირვალე კუბური ფორმის კრისტალებს, d=3,205 გრ/სმ3, tლღ=755&nbsp;°C. tლღ=1392&nbsp;°C, კარგად იხსნება წყალში, ორგანულ გამხსნელეში—ძნელად.
* '''[[ნატრიუმის იოდიდი]]ს NaI''' იღებენ Fe3J3-ზე თბილი ნატრიუმის კარბონატის ხსნარის მოქმედებით:
:FeI2•2FeI3+4Na2CO2―>8NaI+Fe3O4+4CO2
ნატრიუმის იოდიდი გამჭვირვალე უფერო კუბური ფორმის კრისტალებია d=3,667 გრ/სმ³, tლღ=654&nbsp;°C, tდნ=1304&nbsp;°C, იხსნება წყალსა და სპირტში, ცნობილია აგრეთვე ნატრიუმის პოლიიოდიდები - NaI2, NaI3.
* '''[[ნატრიუმის ჰიპოქლორიტი]]'''. ([[ქვექლოროვანი მჟავა]]ს ნატრიუმის მარილი) '''NaOCl''' მიიღება სხვა მარილებთან ერთად, ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ცივ განზავებულ ხსნარში ქლორის გატარებით და აგრეთვე ქვექლოროვანი მჟავას ნატრიუმის კარბონატზე მოქმედებით:
:2NaOH+Cl2―>NaCl+NaOCl+H2O
* [[ნატრიუმის ქლორიდი]]სა და [[ნატრიუმის ჰიპოქლორიტი]]ს მარილების ხსნართა ნარევს '''[[ჟაველის წყალი]]''' ეწოდება.
* '''[[ნატრიუმის ქლორატი]] NaClO3''' მიიღება გაზური ქლორის ცხელი ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ხსნარში ან კარბონატის ხსნარსი გატარებით, ან კიდევ NaCl-ის ხსნარის ელექტროლიზით:
:6NaOH+3Cl2―>NaClO3+5NaCl+3H2O
ნატრიუმის ქლორატი უფერო კუბური ფორმის კრისტალური ნივთიერებაა d=2,45 გ/სმ³, ლღვება 261 გრადუსზე, კარგად იხსნება წყალში, სპირტში და სხვა გამხსნელებში.

==== ნატრიუმის [[არაორგანული ნაერთები]] ====
* [[ნატრიუმის ჰიდრიდი]] '''NaH''' მიიღება 360-400 °C-მდე გახურებისას ნატრიუმის ზედაპირზე [[წყალბადი]]ს გატარებით:
:Na+1/2H<sub>2</sub>―>NaH+14,4 კკალ/მ
ან
:Na<sub>2</sub>O+2H<sub>2</sub>―>2NaH+ H<sub>2</sub>O რეაქცია მიმდინარეობს 200&nbsp;°C-ზე. ნატრიუმის ჰიდრიდი, რომელშიც წყალბადი დამუხტულია უარყოფითად უფრო კუბური კრისტალებია. '''NaCl'''-დის კრისტალური მესრით (Na-H r=2,44A, d=1,38 გ/სმ³
'''NaH''' წყალში განიცდის [[ჰიდროლიზი|ჰიდროლიზს]] ნატრიუმის ტუტისა და წყალბადის გამოყოფით, ურთიერთქმედებს სპირტთან და [[ამიაკი|ამიაკთან]]:
:2NaH+2H<sub>2</sub>O―>2NaOH+2H<sub>2</sub>

== ნატრიუმის ოქსიდი ==
* [[ნატრიუმის ოქსიდი]] '''Na2O''' იღებენ მეტალური ნატრიუმის ჰაერზე გაცხელებით, [[ნატრიუმის ნიტრატი]]ს, ნიტრატის ან ზეჟანგვის მეტალურ ნატრიუმთან გაცხელებით:
:NaNO<sub>3</sub>+5Na―>3Na<sub>2</sub>+1/2N<sub>2</sub>Na<sub>2</sub>O თეთრი ფერის კუბური კრისტალებია, d=2,27 გ/სმ³ გადადენის t=1275&nbsp;°C.
* [[ნატრიუმის პეროქსიდი]] '''Na<sub>2</sub>O<sub>2</sub>''' ჟანგბადის გარემოში (400&nbsp;°C) ნატრიუმის დაწვისას პეროქსიდი მიიღება:
:2Na+O2―>Na2O2+ 119,2 კკალ/მ 
ნატრიუმის პეროქსიდი გამჭვირვალე-მოყვითალო ფერის მიკროკრისთალური ნივთიერებაა, d=2,8 ცგ/სმ³. ნატრიუმის და სხვა მეტალების პეროქსიდები შეიცავენ ჟანგბადის მოლეკულის იონს.

== ნატრიუმის ჰიდროქსიდი ==
* '''[[ნატრიუმის ჰიდროქსიდს]] NaOH''' იღებენ მეტალური ნატრიუმის მისი ოქსიდის წყალთან მოქმედებით:
:2Na+2H<sub>2</sub>O―>2NaOH+H2
:Na<sub>2</sub>O+H<sub>2</sub>O―>2NaOH 
ნატრიუმის ჰიდროქსიდი თეთრი ფერის, ძლიერ ჰიდროსკოპიული ნივთიერებაა (d=2,13 გ/სმ³, tლღ=318,5&nbsp;°C, tდუღ=1300&nbsp;°C). NaOH-ში [[ლითიუმის ჰიდროქსიდი]]საგან განსხვავებით გადაიდენება და [[ორთქლი]]ს მდგომარეობაში გადადის დაუშლელად, ის შლის ქსოვილებს, ტყავს, ქაღალდს და სხვა ორგანულ ნივთიერებებს, კარგად იხსნება წყალში, სპირტში და სხვა გამხსნელებში.

== ნატრიუმის მარილები ==
* '''[[ნატრიუმის სულფიდი]] Na2S''' მიიღება ნატრიუმის სულფატის ნახშირთან მაღალ (900 °C) ტემპერატურაზე გახურებით:
:Na2SO4+4C―>Na2S+4CO 500&nbsp;°C
ნატრიუმის სულფიდი თეთრი ამორფული ან კრისტალური ნივთიერებაა, მისი სიმკვრივე d=1,86 გ/სმ³, tლღ=920&nbsp;°C, ცნობილია აგრეთვე [[ნატრიუმის პოლისულფიდი]]ს კრისტალოჰიდრატები, როგორიცაა: Na2S2•5H2O; Na2S3•8H2O: Na2Sx•nH2O.
* '''[[ნატრიუმის ჰიდროსულფიდი]] (ბისულფიდი NaHS)''' მიიღება რეაქციებით:
:Na+H2S<―NaHS+1/2H2
:Na2S+H2O―>NaHS+NaOH
ნატრიუმის ბისულფიდი წარმოქმნის თეთრი ფერის კუბურ კრისტალებს, რომლის tლღ=350&nbsp;°C კარგად იხსნება წყალსა და სპირტში.
* '''[[ნატრიუმის სულფიტი]] Na2SO3•7H2O''' მიიღება რეაქციით:
Na2CO3+2SO2+H2O―>2NaHSO3+CO2
ჰაერზე Na2SO3•7H2O ადვილად კარგავს კრისტალიზაციურ წყალს და დაჟანგვის შედეგად გადადის სულფატში.
* '''[[ნატრიუმის ჰიდროსულფიტი]]''' მიიღება NaOH-ზე SO2-ის მოქმედებით, ან ნატრიუმის სულფიტის ჰიდროლიზით:
:NaOH+SO2=NaHSO3
:Na2SO3+H2O=NaHSO3+NaOH
* '''[[ნატრიუმის თიოსულფატი]] Na2S2O3''' მიიღება გოგირდის ფხვნილის Na2SO3 წყალხსნარზე მოქმედებით ან ნატრიუმის სულფიდის SO2-თან მოქმედებით:
:Na2SO3+S=Na2S2O3
:2Na2S+3SO2=2Na2S2O3+S
* '''[[ნატრიუმის სულფატი]] Na2SO4'''- ბუნებაში გვხვდება მინერალი ტონარდიტის Na2SO4 მირაბილიტის Na2So4*10H2O, გლაუბერიტის Na2So4*MgSO4*4H2O და სხვა მარილის სახით. ნატრიუმის სულფატი გამოყენებას პოულობს მედიცინასა და საფეიქრო მრეწველობაში. სოდის, მინის, ულტრამარინის წარმოებაში.
* '''[[ნატრიუმის ნიტრიდი]] Na3N''' იღებენ გახურებული მეტალური ნატრიუმის ზედაპირზე ამიაკის გატარებით. ნატრიუმის ნიტრიდი მუქი მყარი კრისტალური ნივთიერებაა, წყალთან შედის რეაქციაში:
:Na3N+3H2O=3NaOH+NaH3
* '''[[ნატრიუმის ნიტრიტი]] NaNO2''' ([[ჩილის გვარჯილა]]) იღებენ აზოტის ოქსიდისა და დიოქსიდის ნარევის ნატრიუმის კარბონატის ან ჰიდროქსიდის ხსნარში გატარებით:
:NO+NO2+Na2CO3=2NaNO2+CO2
კუბური კრისტალებია, კარგად იხსნება წყალში, სპირტში და სხვა გამხსნელებში.
* '''[[ნატრიუმის ნიტრატი]] HNO3''' შეიდძლება მივიღოთ ნატრიუმის ჰიდროქსიდთან ან კარბონატთან ურთიერთქმედებით:
:HNO3+NaOH=NaNO3+H2O
ნატრიუმის ნიტრატის წყალხსნარის აორთქლებით მიიღება თეთრი ფერის, რომბოედრული ან ტრიგონალური კრისტალური ნატრიუმის ნიტრატი, რომლის სიმკვრივე d=2,26 გ/სმ³, ლღობის ტემპერატურა tლღ=306,8&nbsp;°C, კარგად იხსნება წყალში.
* '''[[ნატრიუმის ამიდი]] NaNH2''' მიიღება 350&nbsp;°C ტემპერატურაზე გახურებული ნატრიუნის ზედაპირზე გაზურ მდგომარეობაშიო მყოფი ამიაკის გატარებით:
:Na+CH3=NaNHO+1/2H2+20,36 კკალ/მოლი.
ნატრიუმის ამიდი მომწვანო ყვითელი მყარი ნივთიერებაა, 210&nbsp;°C ლღობის ტემპერატურით, დუღს 4400&nbsp;°C-ზე, კარგად იხსნება ამიაკში, იხსნება წყლის ან სპირტის მოქმედებით. ნატრიუმის ამიდი ნახშირბადით 800&nbsp;°C-ზე აღდგენით მიიგება: NaNH2+C=NaCN+H2 [[ნატრიუმის ციანიდი]] ძირითადად ამ მიზნისათვის პოულობს გამოყენებას.
* '''[[ნატრიუმის ფოსფიდი]] Na3P''' მიიღება მეტალური ნატრიუმის ელემენტურ ფოსფორთან 400&nbsp;°C-ზე ვაკუუმში გახურებით. Na3P წითელი მყარი ნივთიერებაა, ადვილად შედის წყალთან რეაქციაში.
* '''[[ნატრიუმის ფოსფატი]] Na3PO4''' მიიღება ნატრიუმის ჰიდროქსიდისა და [[ორთოფოსფორმჟავა]]ს ურთიერთქმედებით. იმისდა მიხედვით თუ რა სტექიომეტრული თანაფარდობით გვაქვს აღებული ტუტე და მჟავა მიიღება ერთ-ორ-სამჩანაცვლებული ნატრიუმის ფოსფორმჟავა მარილები: NaH2O4, Na2HPOH4 და Na3PO4. ორთოფოსფორმჟავას მარილების წყალხსნარების აორთქლებით მიიღება თეთრი ფერის უწყლო ან კირსტალოჰიდრატული მარილები.
* '''[[ნატრიუმის პიროფოსფატი]] Na4P2O7''' მიიღება ორჩანაცვლებული ნატრიუმის ფოსფატის (Na2HPO4) 232&nbsp;°C-ზე გახურებით:
:2Na2HPO4=Na4P2O7+H2O
* '''[[ნატრიუმის კარბონატი]] Na2CO3''' ([[სოდა]]) ბუნებაში სოდა მოიპოვება ნატრიუმის კარბონატთან ერთად ზოგიერთ ტბაში და მის ტბის წყლის აორთქლებით იღებენ. გამოიყოფა Na2CO3*NaHCO3*2H2O ან Na2CO3*2NaHCO3*2H2O-ს სახით.
* '''[[ნატრიუმის მეტასილიკატი]] Na2SiO3''' (ხსნადი მინა) მიიღება ნატრიუმის კარბონატისა და სილიციუმის დიოქსიდის მაღალ ტემპერატურაზე (1100&nbsp;°C) შეცხობით:
:Na2CO3+SiO2=Na2SiO3+CO2-24,7 კალ/მოლი
:Na2SiO3 - უფერო მონოკლინური კრისტალური ნივთიერებაა, რომელიც კარგად იხსნება წყალში, მას ხსნად მინას უწოდებენ, ნატრიუმის მეტასილიკატი გამოიყენება სხვადასხვა სილიკატების მისაღებად, როგორც მინის საგოზი, ფაიფურის მრეწველობაში.

ცნობილია, აგრეთვე, ნატრიუმის სხვა ელემენტებთან ნაერთები, როგორიცაა: '''[[ნატრიუმის ტეტრაბორატი]] Na2B4O7''', ორგანული ნაერთები და სხვა.

== ნატრიუმის გამოყენება ==
* მეტალური ნატრიუმი ფართოდ გამოიყენება როგორც [[აღმდგენელი]] სხვადასხვა მეტალების მისაღებად მათი [[ჰალოგენები]]დან, [[სულფიდი]]დან, [[ოქსიდი]]დან და სხვა ნაეთებიდან. ის გამოიყენება ზოგიერთი [[ორგანული ნაერთი]]ს გაუწყლოებისათვის. ცნობილია ნატრიუმის შენადნობები რიგ მეტალებთან, როგორებიცაა: '''NaK''', '''NaPb''', '''NaHg''', '''NaSe''', ნატრიუმის ნართები Na<sub>2</sub>O<sub>2</sub>, Na<sub>2</sub>O, NaCN, NaNH<sub>2</sub> გამოიყენება როგორც მონოქრომატული სინათლის წყარო ფოტოელექტრულ ელემენტებში.
* ნატრიუმის პეროქსიდი ფართოდ გამოიყენება ჰაერის გასუფთავებისას და რეგენერაციისათვის,
:Na<sub>2</sub>O<sub>2</sub>
ხელოვნურად [[სასუნთქი აპარატი|სასუნთქავ აპარატებში]]
:Na<sub>2</sub>O<sub>2</sub>+CO<sub>2</sub>―>Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>+1/2O<sub>2</sub>
* ნატრიუმი-კალიუმის შენადნობი გამოიყენება მაღალი ტემპერატურის გასაზომი თერმომეტრების დასამზადებლად და [[ურანი]]ს ელემენტებში როგორც სითბოს გადამტანი.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Na/key.html webelements.com // ნატრიუმი]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}}
{{პერიოდული ცხრილი}}
{{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}}
{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:ნატრიუმი| ]]