იხილეთ წყარო გვერდისთვის მარილები

[[ფაილი: Selpologne.jpg|thumb|გადიდებული მარილის კრისტალი ([[ჰალიტი]]/[[ნატრიუმის ქლორიდი]])]]
'''მარილები''' [[ქიმია|ქიმიაში]] იონური შენაერთებია, რომლებიც [[მჟავა]]სა და [[ფუძე]]ს შორის [[ნეიტრალიზაცია|ნეიტრალიზაციის]] რეაქციით მიიღება. მარილები შედგებიან [[კათიონები]]ს (დადებითად დამუხტული იონები) და [[ანიონები]]სგან (უარყოფითი [[იონები]]), რომელთა შერწყმით ნეიტრალური პროდუქტი მიიღება. ეს კომპონენტი იონები შეიძლება იყოს არაორგანული (Cl<sup>−</sup>) ან ორგანული (CH3COO<sup>−</sup>), ერთატომიანი (F<sup>−</sup>) ან მრავალატომიანი (SO<sub>4</sub><sup>2−</sup>). კათიონები შეიძლება იყვნენ [[მეტალი]]ს იონები, ამონიუმის იონი (NH<sub>4</sub><sup>+</sup>), კომპლექსური კათიონები და ა.შ. ანიონები კი ორგანულ და არაორგანულ მჟავათა ნაშთები. 

მარილებს, რომლებიც ხსნარში დისოციაციისას გამოყოფენ [[ჰიდროქსილი]]ს იონს „ფუძე მარილები“ ეწოდებათ, ხოლო მარილებს, რომლებიც ხსნარში დისოციაციისას გამოყოფენ [[წყალბადის]] კათიონს - „მჟავა მარილები“, დანარჩენებს - „საშუალო მარილები“.

== ნომეკლატურა ==
მარილთა სახელები მიიღება მისი შემადგენელი იონების სახელებიდან. ჯერ იწერება კათიონის დასახელება, შემდეგ ანიონის (მაგ. [[ნატრიუმის ქლორიდი]])

'''ყველაზე გავრცელებული კათიონებია:'''

* [[ამონიუმი]] NH<sub>4</sub><sup>+</sup>
* [[კალციუმი]] Ca<sup>2+</sup>
* [[რკინა]] Fe<sup>2+</sup> და Fe<sup>3+</sup>
* [[მაგნიუმი]] Mg<sup>2+</sup>
* [[კალიუმი]] K<sup>+</sup>
* [[ნატრიუმი]] Na<sup>+</sup>

'''ანიონები:'''

* [[აცეტატი]] CH<sub>3</sub>COO<sup>−</sup> ([[ძმარმჟავა]])
* [[კარბონატი]] CO<sub>3</sub><sup>2−</sup> ([[ნახშირმჟავა]])
* [[ქლორიდი]] Cl<sup>−</sup> ([[ქლორწყალბადმჟავა]], მარილმჟავა)
* [[ციანიდი]] C≡N<sup>−</sup> ([[ციანწყალბადმჟავა]])
* [[ფთორიდი]] F<sup>−</sup> ([[ფთორწყალბადმჟავა]])
* [[ნიტრატი]] NO<sub>3</sub><sup>−</sup> ([[აზოტმჟავა]])
* [[ნიტრიტი]] NO<sub>2</sub><sup>−</sup> ([[აზოტოვანი მჟავა]])
* [[ფოსფატი]] PO<sub>4</sub><sup>3−</sup> ([[ფოსფორმჟავა]])
* [[სულფატი]] SO<sub>4</sub><sup>2−</sup> ([[გოგირდმჟავა]])

== მიღების მეთოდები ==
[[Image:Lead(II) sulfate.jpg|thumb|PbSO<sub>4</sub>]]

მარილები მიიღება შემდეგი რეაქციებით:

* [[ფუძე]] + [[მჟავა]], მაგ. [[ამიაკი|NH<sub>3</sub>]] + [[მარილმჟავა|HCl]] → [[ამონიუმის ქლორიდი|NH<sub>4</sub>Cl]]
* [[მეტალი]] + [[მჟავა]], მაგ. [[მაგნიუმი|Mg]] + [[გოგირდმჯავა|H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>]] → [[მაგნიუმის სულფატი|MgSO<sub>4</sub>]] + [[წყალბადი|H<sub>2</sub>]]
* მეტალი + [[არამეტალი]], მაგ. [[კალციუმი|Ca]] + [[ქლორი|Cl<sub>2</sub>]] → [[კალციუმის ქლორიდი|CaCl<sub>2</sub>]]
* [[ფუძე]] + მჟავა [[ოქსიდი]], მაგ. 2 [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი|NaOH]] + Cl<sub>2</sub>O → 2 [[ნატრიუმის ჰიპოქლორიტი|NaClO]] + [[წყალი|H<sub>2</sub>O]]
* [[მჟავა]] + ფუძე ოქსიდი, მაგ. 2 [[აზოტმჟავა|HNO<sub>3</sub>]] + [[ნატრიუმის ოქსიდი|Na<sub>2</sub>O]] → 2 [[ნატრიუმის ნიტრატი|NaNO<sub>3</sub>]] + [[წყალი|H<sub>2</sub>O]]
* მარილთა ხსნარების შერევით, თუ მიღებული მარილი უხსნადია, მაგ.:
*: Pb(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> + Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → PbSO<sub>4</sub>↓ + 2 NaNO<sub>3</sub>


== მარილთა თვისებები ==
=== ფიზიკური თვისებები ===
=== ქიმიური თვისებები  ===

მარილების ქიმიური თვისებები დამოკიდებულია მათი შემადგენელი იონების ბუნებაზე. მარილები ურთიერთქმედებენ როგორც მჟავებთან, ისე ფუძეებთან, თუ რეაქციის პროდუქტი ტოვებს სარეაქციო არეს (უხსნადი ნაერთი, აირი, მცირედ დისოცირებადი ნივთიერება)

<math>\mathsf{BaCl_2 + H_2SO_4 \longrightarrow BaSO_4\downarrow + 2 HCl}</math>

<math>\mathsf{NaHCO_3 + HCl \longrightarrow NaCl + H_2O + CO_2 \uparrow}</math>

<math>\mathsf{Na_2SiO_3 + 2 HCl \longrightarrow 2 NaCl + H_2SiO_3 \downarrow}</math>

მარილები ურთიერთქმედებენ მეტალებთან, რომლებიც მდებარეობენ მარცხნივ მარილში შემავალ მეტალთან შედარებით [[ლითონების ელექტროქიმიური აქტივობის რიგი|ლითონების ელექტროქიმიური აქტივობის რიგში]] 

<math>\mathsf{Cu + HgCl_2 \longrightarrow CuCl_2 + Hg}</math>

მარილები ურთიერთქმედენ ერთმანეთთან, თუ რეაქციის პროდუქტი ტოვებს სარეაქციო არეს (უხსნადი ნაერთი, აირი, მცირედ დისოცირებადი ნივთიერება):

<math>\mathsf{CaCl_2 + Na_2CO_3 \longrightarrow CaCO_3 \downarrow + 2 NaCl}</math>

<math>\mathsf{AgNO_3 + NaCl \longrightarrow AgCl \downarrow + NaNO_3}</math>

<math>\mathsf{K_2Cr_2O_7 + 3 Na_2SO_3 + 4 H_2SO_4 \longrightarrow Cr_2(SO_4)_3 + 3 Na_2SO_4 + K_2SO_4 + 4 H_2O}</math>

ზოგიერთი მარილი გახურებით იშლება:

<math>\mathsf{CuCO_3 \longrightarrow CuO + CO_2 \uparrow}</math>

<math>\mathsf{Ca(NO_3)_2 \longrightarrow Ca(NO_2)_2  + O_2\uparrow }</math>

<math>\mathsf{NH_4NO_3 \longrightarrow N_2O \uparrow + 2 H_2O}</math>

<math>\mathsf{NH_4NO_2 \longrightarrow N_2 \uparrow + 2 H_2O}</math>

წყალში გახსნისას მარილები სრულად ან ნაწილობრივ დისოცირდებიან იონებად. თუ მარილი სრულად დისოცირდება, ის წარმოადგენს ძლიერ ელექტროლიტს, თუ ნაწილობრივ - სუსტს. ზოგიერთი მარილი წყალში გახსნისას განიცდის ჰიდროლიზს. სუსტი მჟავას (Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>) ან სუსტი ფუძის (CuCl<sub>2</sub>) მარილთა ჰიდროლიზი შექცევადია, სისტი მჟავასა და სუსტი ფუძის მარილთა (Al<sub>2</sub>S<sub>3</sub>) ჰიდროლიზი - შეუქცევადი

== გამოყენებული ლიტერატურა ==
{{reflist}}
* [[Mark Kurlansky]] (2002). ''Salt: A World History''. Walker Publishing Company. ISBN 0-14-200161-9.
{{clear}}

{{ქიმია}}
{{თარგი:ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა}}

[[კატეგორია:ქიმიური ნაერთები]]
[[კატეგორია:მარილები]]