იხილეთ წყარო გვერდისთვის იადვიგა შმიდტი-ჩერნიშევა

'''იადვიგა შმიდტი-ჩერნიშევა''' (დ. [[8 სექტემბერი]], [[1889]], [[ლონძი]] — გ. [[25 აპრილი]], [[1940]], [[ლენინგრადი]]) — [[რუსი]] მათემატიკოსი და [[ფიზიკოსი]].

==ბიოგრაფია==
იადვიგა რიჩარდის ასული შმიდტი დაიბადა [[1889]] წლის 8 სექტემბერს, [[ლონძი|ლონძში]]. შმიდტმა დაწყებითი განათლება [[ვარშავა]]ში მიიღო, ხოლო [[1905]] წელს მან სწავლა პეტერბურგის ქალთა პედაგოგიური ინსტიტუტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე განაგრძო. [[1911]] წელს იადვიგამ დაამთავრა ეს ინსტიტუტი და მუშაობა [[პეტერბურგი]]ს ერთ-ერთ ძველ კერძო, ლ. ტაგანცევას ქალთა გიმნაზიაში დაიწყო. ამავე წელს იგი სტაჟირებას [[პარიზის უნივერსიტეტი|პარიზის უნივერსიტეტში]] გადიოდა. გიმნაზიაში მუშაობის პერიოდში შიდტი მეცნიერულ მუშაობასაც ეწეოდა. [[1913]] წელს იგი გაემგზავრა [[მანჩესტერის უნივერსიტეტი]]ს რეზერფორდის ლაბორატორიაში და აქვე მუშაობდა ერთი წლის განმავლობაში. ინგლისში ყოფნის დროს იადვიგამ მეგობრული კონტაქტები დაამყარა [[ერნესტ რეზერფორდი|ერნესტ რეზერფორდთან]], დარვინთან და მათ ოჯახებთან. ამ ფაქტს ადასტურებს მისთვის გამოგზავნილი რამდენიმე წერილი: ერნესტ რეზერფორდის ქალიშვისაგან ([[1913]],[[1917]]) და დარვინის მეუღლისაგან ([[1935]]). [[1923]] წელს იადვიგ შმიდტი ცოლად გაჰყვა ცნობილ [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა]] ელექტრო-ფიზიკოსს, აკადემიკოსს ა. ჩერნიშევს. ამ პერიოდიდან იგი მოიხსენიება როგორც შმიდტი-ჩერნიშევა.

იადვიგ შმიდტი-ჩერნიშევა გარდაიცვალა [[1940]] წლის 25 აპრილს, 51 წლის ასაკში, [[ლენინგრადი|ლენინგრადში]].

==მოღვაწეობა==
იადვიგა შმიდტი-ჩერნიშევა იყო პირველი ქალი [[რუსეთი|რუსეთში]], რომელიც გაემგზავრა [[ინგლისი|ინგლისში]] რათა მონაწილეობა მიეღო [[რადიოაქტიურობა|რადიოაქტიურობის]] შესახებ მეცნიერების განვითარებში. აღსანიშნავია, რომ იგი რეზერფორდის ლაბორატორიაში //გამა//-სხივებს სწავლობდა.

თავდაპირველად იადვიგა შმიდტი სწავლობდა <math>X</math>-სხივების სხვადასხვა სახეობაში ენერგიის განაწილებას — მათი ხისტი და რბილი კომპონენტების „ხვედრით წონას“, აგრეთვე მათ გავლას სხვადასხვა გაზში (<math>H</math><sub>2</sub>, <math>CO</math><sub>2</sub>, <math>SO</math><sub>2</sub>, <math>H</math><sub>2</sub><math>S</math>, ჰაერში და სხვა.). აღსანიშნავია შედეგი ფაქტი: ექსპერიმენტების წარმოებისას <math>CO</math><sub>2</sub>-ის ბალონის გაღების დროს კინაღამ დაიხრჩო და ძლივს გადაარშინეს რეზერფორდის ლაბორატორიის თანამშრომლებმა.

შემდგომ პერიოდში იადვიგა თანდათანობით გადადის '''γ'''-გამოსხივებისა და მისი შთანთქმის იონიზაციის უნარის გაზომვის მეთოდების შესწავლაზე. მან ამ დაკვირვებებით მნიშვნელოვანი ექსპერიმენტული დასკვნა გააკეთა — შესწავლილ გაზებში გასული გამოსხივების იონიზაციის უნარი პროპორციულია ამ გაზებში მათი შთანთქმისა.

[[მანჩესტერი|მანჩესტერში]] გამოკვლევების დასრულების შემდეგ შმიდტი სამშობლოში დაბრუნდა და მალევე გამოაქვეყნა მისი მეორე გამოკვლევა ([[1915]]). ამ ნაშრომში მისი კვლევის თემას წარმოადგენდა მეორადი გამოსხივება, რომელიც აღიგზნება სხვადასხვა მეტალში ([[რკინა]], [[ნიკელი]], [[სპილენძი]], [[თუთია]], [[ვერცხლი]] და [[კალა]]) რადიოაქტიური წყაროს დასხივებით. ამისათვსი მან ორიგინალური აპარატურა შექმნა. საწყისი წყაროს '''β'''-და '''γ'''-სხივების განცალკევებისათვის მან გამოიყენა არა შთანთქმულები, როგორც იმ პერიოდში იყო მიღებული, არამედ ძლიერი [[მაგნიტური ველი]]; აგრეთვე გამოიყენა [[იონიზაცია|იონიზაციური]] კამერის შემვსები — იოდური მეთილი. ამისგარდა შმიდტმა ჩაატარა ცდები მხოლოდ '''γ'''-სხივებით და დამაჯერებლად გამოთვალა ეფექტი, დაკავშირებული ზუსტად მეორად '''γ'''-გამოსხივებასთან, რომლებიც წარმოიქმნება გამოსაკვლევ ნივთიერებებში, '''β'''-ნაწილაკების ხარჯზე.

შემდგომ პერიოდში იგი მიწვეულ იყო ფიზიკა-ტექნიკურ ინსტიტუტისა და პოლიტექნიკური ინსტიტუტში ფიზიკა-მექანიკური ფაკულტეტის თანამშრომლად. 

დაქორწინების შემდეგ იადვიგას იტერესები ელექტროტექნიკისაკენ გადაიხადა. მრავალი შრომა მან მეუღლესთან ერთად შეასრულა: „მძლავრი კათოდური რელეებისა და გამაძლიერებელი მილაკების კონსტრუირება და დამზადება“, „ეკვიპოტენციალური კათოდის შექმნის იდეის რეალიზაცია“.

აღსანიშნავია შმიდტის შემოქმედების კიდევ ერთი მხარე — იგი შესანიშნავი მთარგმნელი იყო. თავისუფლად ფლობდა [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]], [[გერმანული ენა|გერმანულ]], [[ფრანგული ენა|ფრანგულ]], [[იტალიური ენა|იტალიურ]], [[პოლონური ენა|პოლონურ]] და [[რუსული ენა|რუსულ ენებს]].  იგი წარმატებით მუშაობდა საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო ენერგეტიკულ გაერთიანებებში. უკანასკელად მან თარგმნა [[მაიკლ ფარადეი]]ს ნაშრომი „ექსპერიმენტული გამოკვლევები ელექტრობაში“. ამ გამოცემისათვის მზადება [[1940]] წელს დასრულდა, თუმცა თვით წიგნი გამოიცა „მეცნიერების კლასიკოსების“ სერიით მხოლოდ [[1947]] წელს. იადვიგა ამ წიგნს ვერ მოესწრო.

იადვიგა შმიდტი-ჩერნიშევა გარდაიცვალა [[1940]] წლის 25 აპრილს, 51 წლის ასაკში, [[ლენინგრადი|ლენინგრადში]].

==ლიტერატურა==
*''პარკაძე, ვ''., ფიზიკოსი ქალები, გვ. 80-83, თბ., 1988.

{{DEFAULTSORT:შმიდტი-ჩერნიშევა, იადვიგა}}

[[კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1889]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 25 აპრილი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1940]]
[[კატეგორია:რუსი მათემატიკოსები]]
[[კატეგორია:რუსი ფიზიკოსები]]