იხილეთ წყარო გვერდისთვის ბორი

{{მმ*|ბორი (მრავალმნიშვნელოვანი)}}
{{ინფოდაფა ბორი}}
'''ბორი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 33]</ref><ref>{{ქსე|2|470||არა}}</ref> ({{lang-la|Borum}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>B</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდი|მეორე პერიოდის]], მეცამეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მესამე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IIIა) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა 5, [[ატომური მასა]] — 10.81; [[დნობის ტემპერატურა|t<sub>დნ</sub>]] — 2076 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t<sub>დუღ</sub>]] — 3927 °C, [[სიმკვრივე]] (თხევად მდგომარეობაში) — 2.08 გ/სმ<sup>3</sup>; მონაცისფრო-შავი კრისტალები; სიმაგრე მინერალოგიური სკალის მიხედვით — 9. კრისტალური ბორი [[ნახევრად გამტარები|ნახევრად გამტარი]]ა, ჩვეულებრივ პირობებში ელექტრულ დენს ცუდად ატარებს. 800°C-მდე გაცხელებისას ბორის ელექტროგამტარობა მატულობს; ბუნებრივი ბორი ორი სტაბილური იზოტოპისაგან შედგება: <chem>^{10}B</chem> (19.65%) და <chem>^{11}B</chem> (80.35%). ხელოვნური გზით მიღებულია ბერილიუმის არამდგრადი ნუკლიდები, რომელთა [[მასური რიცხვი]] მერყეობს 6-21-ის შუალედში.

თავისუფალი სახის ბორი — არის უფერო, რუხი ან წითელი [[კრისტალები|კრისტალური]] ან მუქი [[ამორფული სხეული|ამორფული]] ნივთიერებაა. ცნობილია ბორის 10-ზე მეტი [[ალოტროპია|ალოტროპიული]] მოდიფიკაცია. ბორი წარმოადგენს ტრივიალურ მეტალოიდს, რომელიც დიდი რაოდენობით გვხვდება ბორაქსის და ალექსისტის აქროლად საბადოებში.

ამორფული ბორი - მურა ფერის ფხვნილია, კრისტალური ბორი კი შავი ფერისაა, რომელიც საკმაოდ მძიმეა (~ 9.5 მოხის სკალის მიხედვით) და ოთახის ტემპერატურაზე სუსტი გამტარია. ბორი გამოიყენება დანამატების სახით ნახევარგამტარების ინდუსტრიაში, ხოლო მისი ნაერთები უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებენ როგორც მსუბუქი სტრუქტურული მასალები, ინსექტიციდები (მწერების საწინააღმდეგოდ), კონსერვანტები და რეაგენტები ორგანული სინთეზისათვის.

== ისტორია და სახელწოდების წარმომავლობა ==
პირველად მიღებულ იქნა [[1808]] წელს [[ფრანგები|ფრანგი]] ფიზიკოსის [[ლუი გეი-ლუსაკი]]ს და [[ლუი ჟაკ ტენარი]]ს მიერ, ბორის ანჰიდრიდის [[ბორის ოქსიდი|B<sub>2</sub>O<sub>3</sub>]]-ის გახურებით ლითონურ [[კალიუმი|კალიუმთან]] ერთად. რამდენიმე თვის შემდეგ ბორი მიიღი [[ჰემფრი დევი]]მ B<sub>2</sub>O<sub>3</sub>-ის განალღვობის [[ელექტროლიზი]]თ.

ელემენტის სახელი მოდის [[არაბული ენა|არაბული]] სიტყვიდან ''ბურაკი'' ({{lang-ar|بورق}}) ან [[სპარსული ენა|სპარსულიდან]] ''ბურაჰ'' ({{lang-fa|بوره}})<ref>{{Cite book|title =The Origins of English Words: A Discursive Dictionary of Indo-European Roots|first = Joseph T.|last = Shipley|publisher = JHU Press|year = 2001|isbn = 9780801867842|url = http://books.google.com/?id=m1UKpE4YEkEC&pg=PA83}}</ref>, რომლებიც გამოიყენებოდა მინერალის [[ბურა (მინერალი)|ბურას]] აღსანიშნავად<ref>{{cite web|url = http://www.innvista.com/science/chemistry/elements/etymolo.htm|title = Etymology of Elements|publisher = innvista|accessdate = 2009-06-06|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090922221916/http://www.innvista.com/science/chemistry/elements/etymolo.htm|archivedate = 2009-09-22}}</ref>

==იზოტოპები==
===სტანდარტული ატომური მასა===
ბორის სტანდარტული ატომური მასად მიღებულია — 10.81 (10.813518), რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად.
<center>
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!იზოტოპი
! Z
! N
! [[ატომური მასა]] <br />(მ.ა.ე.)
! % ბუნებაში
! საშუალო <br />შეწონილი
|-
| <sup>10</sup>B
| 5
| 5
| 10.012936862(16)
| 19.65 %
| 1.967542
|-
|  <sup>11</sup>B
| 5
| 6
| 11.009305167(13)
| 80.35 %
| 8.845976
|-
|  ''A''<sub>r</sub>°(B)
| 
| 
| 
| '''100 %'''
| '''10.813518'''
|}
</center>

== ბუნებაში ==
დედამიწის ქერქში ბორის საშუალო შემცველობაა 4 გრ/ტ. ამის მიუხედავად, ცნობილია ბორის საკუთარი მიახლოებით 100 მინერალი; «სხვის» მინერალებში ის თითქმის არ გვხვდება. ეს აიხსნება უპირველეს ყოვლისა, იმით რომ ბორის კომპლექსურ ანიონებს (კერძოდ ამ სახით ის შედის უმრავლეს მინერალებში) არ აქვს ფართოდ გავრცელებული ანალოგები. თითქმის ყველა მინერალში ბორი დაკავშირებულია ჟანგბადთან, ხოლო ფტორშემცველი ნაერთების ჯგუფი ძალიან მცირერიცხოვანია. ელემენტარული ბორი ბუნებაში არ გვხვდება. ის შედის ბევრ ნაერთში და ფართოდაა გავრცელებული, განსაკუთრებით მცირე კონცენტრაციებით; ბოროსილიკატების და ბორატებისს სახით, ასევე იზომორფული მინარევების სახით შედის ბევრი ამოფრქვეული და დანალექი ქანების მინერალებში. ბორი არის ნავთობში და ზღვის წყალში ([[ზღვის წყალი|ზღვის წყალში]] 4,6 მგრ/ლ<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. 1, 1965</ref>), მარილიან ტბებში, ცხელ წყაროებში და ტალახის ვულკანებში.
----
ბორის [[მინერალი|მინერალების]] ძირითადი ფორმები:
: ბოროსილიკატები: [[დატოლიტი]] CaBSiO<sub>4</sub>OH, [[დანბურიტი]] CaB<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>8</sub>
: ბორატები: [[ბურა (მინერალი)|ბურა]] Na<sub>2</sub>B<sub>4</sub>O<sub>7</sub> • 10H<sub>2</sub>O, [[აშარიტი]] MgBO<sub>2</sub>(OH), [[ჰიდრობორაციტი]] (Ca, Mg)B<sub>6</sub>O<sub>11</sub> • 6H<sub>2</sub>O, [[ინიოიტი]] Ca<sub>2</sub>B<sub>6</sub>O<sub>11</sub> • 13H<sub>2</sub>O, [[კალიბორიტი]] KMg<sub>2</sub>B<sub>11</sub>O<sub>19</sub> • 9H<sub>2</sub>O.<!-- და სხვა. -->

ასევე განასხვავებენ ბორის საბადოების რამდენიმე ტიპს:
* ბორატების მაგნეზიური საბადოები:
# ლუდვიგიტური და ლუდვიგიტ-მაგნეტიტური მადნები;
# კოტოიტური მადნები დოლომიტურ მარმარილოებში;
# აშარიტული და აშარიტულ-მაგნეტიტური მადნები.
* ბოროსილიკატების კირული საბადოები ([[დატოლიტური მადანი|დატოლიტური]] და [[დანბურიტული მადანი|დანბორიტული მადნები]]);
* ბოროსილიკატების გრეიზენების საბადოები, მეორად კვარციტებში და ჰიდროთერმულ ძარღვებში (ტურმალინის კონცენტრაციები);
* ვულკანოგენურ-დანალექი:
# ბორის მადნები, ვულკანური მოქმედების პროდუქტების დანალექები;
# დანალექი ბორატული მადნები ტბის ნალექებში;
# ჩამარხული დანალექი ბორატული მადნები.
* ჰალოგენ-დანალექი საბადოები:
# ბორატების საბადოები ჰალოგენურ დანალექებში;
# ბორატების საბადოები მარილოვანი გუმბათების თაბაშირის ქუდებში.

== მიღება ==
ყველაზე სუფთა ბორს იღებენ [[ბაროწყალბადები]]ს [[პიროლიზი]]თ. ასეთი ბორი გამოიყენება ნახევარგამტარ მასალებში და ქიმიურ სინთეზებში.

1. მეტალოთერმიის მეთოდი (აღდგენა მაგნიუმით ან ნატრიუმით):

<math>\mathrm{B_2O_3 + 3 \ Mg \longrightarrow 3 \ MgO + 2 \ B}</math>

<math>\mathrm{KBF_4 + 3 \ Na \longrightarrow 3 \ NaF + \ KF + \ B}</math>

2. ბორის ბრომიდის ორთქლის თერმული დაშლით გავარვარებულ (1000—1200&nbsp;°C) ვოლფრამის მართულზე წყალბადის თანდასწრებით (ვან-არკელის მეთოდი):

<math>\mathrm{2BBr_3 + 3 \ H_2 \longrightarrow 2 \ B + 6 \ HBr}</math>

== ფიზიკური თვისებები ==
[[ფაილი:Neutroncrosssectionboron.png|left|thumb|იზოტოპების <sup>10</sup>В (ზედა მრუდი) და <sup>11</sup>В (ქვედა მრუდი) ნეიტრონების მიტაცების განიკვეთი.]]
არის ძალიან მაგარი ნივთიერება (ჩამორჩება მხოლოდ ალმასს, ნახშირბადის ნიტრიდს, ბორის ნიტრიდს (ბორაზონი), ბორის კარბიდს, ბორი-ნახშირბად-სილიციუმი შენადნობს, სკანდიუმ-ტიტანის კარბიდს). არის მყიფე და აქვს ნახევარგამტარის თვისებები.

ბუნებაში ბორი გვხვდება ორი იზოტოპის სახით <sup>10</sup>В (20 %) და <sup>11</sup>В (80 %)<ref>{{წიგნი|ავტორი=ვ. გრომოვი|სათაური=ბორის სტაბილური იზოტოპების გაყოფა და გამოყენება|ადგილი=მოსლოვი|გამომცემლობა=ვინიტი|წელი=1990}}</ref>.

<sup>10</sup>В აქვს მეტად დიდი სითბული ნეიტრონების [[ბირთვული ეფექტური განიკვეთი|შთანთქმის განიკვეთი]], ამიტომაც <sup>10</sup>В [[ბორმჟავა]]ს შემადგენლობაში გამოიყენება [[ბირთვული რეაქტორი|ბირთვულ რეაქტორებში]] [[ბორით რეგულირება|რეაქტიულობის რეგულირებისათვის]].

== ქიმიური თვისებები ==
[[ფაილი:FlammenfärbungB.png|thumb|left|170px|ბორის იონები ალს მწვანე ფერს აძლევენ]]
ბევრი ფიზიკური და ქიმიური თვისებებით არალითონი ბორი ძალიან ჰგავს [[სილიციუმი|სილიციუმს]].

ქიმიურად ბორი საკმაოდ ინერტულია და ოთახის ტემპერატურაზე ურთიერთქმედებს მხოლოდ [[ფთორი|ფთორთან]]:

<math>\mathrm{2B + 3 \ F_2 \longrightarrow 2 \ BF_3 \uparrow}</math>.

გახურებისას ბორი რეაგირებს სხვა [[ჰალოგენები|ჰალოგენებთან]], [[აზოტი|აზოტთან]] [[ბორის ნიტრიდი]]ს BN წარმოქმნით, [[ფოსფორი|ფოსფორთან]] — ფოსფიდის BP, ნახშირბადთან — სხვადასხვა შემადგენლობის [[კარბიდი]]ს (B<sub>4</sub>C, B<sub>12</sub>C<sub>3</sub>, B<sub>13</sub>C<sub>2</sub>) წარმოქმნით. ჟანგბადის ატმოსფეროში ან ჰაერზე გახურებისას ბორი იწვის სითბოს დიდი რაოდენობის გამოყოფით, წარმოიქმნება [[ოქსიდი]] [[ბორის ოქსიდი|B<sub>2</sub>O<sub>3</sub>]]:

<math>\mathrm{4B + 3 \ O_2 \longrightarrow 2 \ B_2O_3}</math>

წყალბადთან ბორი პირდაპირ არ ურთიერთქმედებს, თუმცა ცნობილია სხვადასხვა შემადგენლობის ბევრი ბორწყალბადი, რომელსაც მიიღებენ [[ტუტე ლითონები]]ს ან [[ტუტემიწა ლითონები]]ს მჟავეებით დამუშავებისას:

<math>\mathrm{Mg_3B_2 + 6 \ HCl \longrightarrow \ B_2H_6 \uparrow + 3 \ MgCl_2}</math>

ძლიერი გახურებისას ბორი ავლენს აღმდგენ თვისებებს. ის მაგალითად, აღადგენს [[სილიციუმი|სილიციუმს]] და [[ფოსფორი|ფოსფორს]] მათი ოქსიდებიდან:

<math>\mathrm{3SiO_2 + 4 \ B \longrightarrow 3 \ Si + 2 \ B_2O_3}</math>

<math>\mathrm{3P_2O_5 + 10 \ B \longrightarrow 5 \ B_2O_3 + 6P}</math>

ბორის ეს თვისება შეიძლება ავხსნათ [[ბორის ოქსიდი|B<sub>2</sub>O<sub>3</sub>-ის]] ქიმიური ბმების მეტად მაღალი სიმტკიცით.

მჟანგავების არარსებობის დროს ბორი მდგრადია ტუტების ხსნარების მოქმედების მიმართ. ცხელ [[აზოტმჟავა]]ში, [[გოგირდმჟავა]]ში და [[სამეფო წყალი|სამეფო წყალში]] ბორი იხსნება [[ბორმჟავა|ბორმჟავის]] <math>~H_3BO_3</math> წარმოქმნით.

ბორის ოქსიდი [[ბორის ოქსიდი|<math>~B_2O_3</math>]] — ტიპური [[მჟავა ოქსიდი]]ა. ის რეაგირებს წყალთან [[ბორმჟავა|ბორმჟავის]] წარმოქმნით:

<math>\mathrm{B_2O_3 + 3 \ H_2O \longrightarrow 2 \ H_3BO_3}</math>

ბორმჟავის ურთიერთქმედებით ტუტეებთან წარმოიქმნება არა თვითონ ბორმჟავის [[მარილები]] — [[ბორატები]] (რომლებიც შეიცავენ [[ანიონი|ანიონს]] BO<sub>3</sub><sup>3−</sup>), ხოლო [[ტეტრაბორატი|ტეტრაბორატები]], მაგალითად:

<math>\mathrm{4H_3BO_3 + 2 \ NaOH \longrightarrow \ Na_2B_4O_7 + 7 \ H_2O}</math>

== გამოყენება ==

=== ელემენტარული ბორი ===
ბორი (ბოჭკოების სახით) ბევრ კომპოზიციურ მასალებში გამოიყენება, როგორც გამამტკიცებელი მასალა.

ასევე ბორი ხშირად გამოიყენება ელექტრონიკაში სილიციუმის გამტარობის ტიპის შესაცვლელად.

ბორი გამოიყენება მეტალურგიაში როგორც მიკრომალეგირებელი ელემენტი, მნიშვნელოვნად ზრდის ფოლადების გლინვადობას.

ბორი გამოიყენება მედიცინაში ბორ [[ნეიტრონ-მიტაცების თერაპია]]ში (ავთვისებიანი სიმსივნის უჯრედების ამორჩევითი განადგურების მეთოდი)<ref>[http://www.computerra.ru/science/532948/ ს. ტასკაევი (ИЯФ) о бор-нейтронозахватной терапии]</ref>.

=== ბორის ნაერთები ===
ბორის კარბიდი გამოიყენება კომპაქტური სახით გაზოდინამიკური საკისრების დასამზადებლად.

[[პერბორატები]] / პეროქსობორატები (შეიცავენ იონებს [B<sub>2</sub>(O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>4</sub>]<sub>2</sub><sup>−</sup>) ტექნიკური პროდუქტი შეიცავს 10,4 % -მდე «აქტიურ ჟანგბადს», მის საფუძველზე აწარმოებენ [[მათეთრებელი|მათეთრებელს]], «რომლებიც არ შეიცავენ ქლორს» («[[პერსილი]]», «[[პერსოლი]]» და სხვა).

ცალკე აღსანიშნავია რომ შენადნობი [[ბორ-ნახშირბად-სილიციუმი]] ხასიათდება ძალიან მაღალი [[ზემაგარი მასალები|სიმაგრით]] და შეუძლია შეცვალოს ყველანაირი აბრაზიული მასალა (მიკროსიმაგრით ალმასის და ბორის ნიტრიდის გარდა), ხოლო ღირებულებით და ეფექტურობით ყველა ცნობილ აბრაზიულ მასალაზე უკეთესია.

ბორისა და მაგნიმის შენადნობს ([[მაგნიუმის დიბორიდი]] MgB<sub>2</sub>) აქვს, ამ მომენტისათვის, რეკორდულად მაღალი ზეგამტარობაზა გადასვლის კრიტიკული ტემპერატურა, ყველა პირველი სახის ზეგამტარს შორის<ref>Superconductivity of MgB<sub>2</sub>: Covalent Bonds Driven Metallic J. M. An and W. E. Pickett Phys. Rev. Lett. 86, 4366 — 4369 (2001)</ref>. ზემოთაღნიშნულმა სტატიამ სტიმული მისცა ამ თემატიკაზე მუშაობის ზრდას<ref>[http://arxiv.org/find/all/1/all:+MgB2/0/1/0/all/0/1 arXiv.org Search]</ref>.

[[ბორმჟავა]] (H<sub>3</sub>BO<sub>3</sub>) ფართოდ გამოიყენება ატომურ ენერგეტიკაში [[ВВЭР]] (PWR) ტიპის «სითბურ» («ნელ») ნეიტრონების ბირთვულ რეაქტორებში როგორც ნეიტრონების მშთანთქმელი. თავისი ნეიტრონ-ფიზიკური თვისებების და წყალში გახსნის შესაძლებლობის გამო, ბორმჟავა გამოიყენება შესაძლებელს ქმნის ბირთვული რეაქტორის სიმძლავრის რეგულირებას მდორედ ნელა (და არა საფეხურებლივად), მისი კონცენტრაციის ცვლილებით სითბოს მატარებელში — ე. წ. «[[ბორით რეგულირება]]».

ბორის ნიტრიდი აქტივირებული ნახშირბადით წარმოადგენს ლუმინოფორს რომელიც ანათებს ულტრაიისფერი ლურჯიდან ყვითელ ფერამდე და აქვს სიბნელეში დამოუკიდებელი ფოსფორესცენცია და აქტივირდება ორგანული ნივთიერებებით 1000&nbsp;°C-მდე გახურებისას. [http://chemlight.ucoz.ru/load/ljuminofory_iz_nitrida_bora_bn/1-1-0-4 ბორის ნიტრიდით ლუმინოფორების დამზადება, BN/C შემადგენლობით] არ ააქვს სამრეწველო მნიშვნელობა, მაგრამ ფართოდ გამოიყენებოდა XX საუკუნის პირველი ნახევრის მოყვარულების მიერ.

=== ბორწყალბადები და ბორორგანული ნაერთები ===
ბორის მთელი რიგი წარმოებულები ([[ბორწყალბადები]]) წარმოადგენენ ძალიან ეფექტურ სარაკეტო საწვავს ([[დიბორანი]] B<sub>2</sub>H<sub>6</sub>, [[პენტაბორანი]], [[ტეტრაბორანი]] და სხვა), ხოლო ზოგი პოლიმერული ნაერთი წყალბადითა და ნახშირბადით წარმოადგენენ მეტად მდგრადს ქიმიური ზემექმედების და მაღალი ტემპერატურების მიმართ (როგორც ფართოდაა ცნობილი პლასტიკი [[კარბორან]]-22).

=== ბორაზონი და მისი ჰექსაჰიდრიდი ===
[[ბორის ნიტრიდი]] (ბორაზონი) მსგავსია (ელექტრონების შემადგენლობით) ნახშირბადის. მის საფუძველზე წარმოიქმნება ნაერთების ფართო ჯგუფი, რაღაცით ორგანულის მსგავსი.

ბორაზონის ჰექსაჰიდრიდი (H<sub>3</sub>BNH<sub>3</sub>, ჰგავს [[ეთანი|ეთანს]] აღნაგობით) ჩვეულებრივ პირობებში მყარი ნაერთი რომლის სიმკვრივეა 0,78 გრ/სმ³, შეიცავს მასის მიხედვით თითქმის 20 % წყალბადს. ის შეიძლება გამოიყენონ წყალბადის [[საწვავი ელემენტბი|საწვავ ელემენტებმა]], რომლებიც კვებავენ ელექტრომობილებს<ref>{{Cite web |url=http://www.membrana.ru/particle/1967 |title=…ავტომობილები წყალბადის ტაბლეტებზე |accessdate=2012-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150531004237/http://www.membrana.ru/particle/1967 |archivedate=2015-05-31 }}</ref>.

== ბიოლოგიური როლი ==
ბორი — მნიშვნელოვანი მიკროელემენტია, რომელიც აუცილებელია მცენარეების ნორმალური ცხოველმყოფელობისათვის. ბორის ნაკლებობა აჩერებს მათ განვითარებას, კულტურულ მცენარეებში იწვევს სხვადასხვა დაავადებებს. ამის საფუძველს წარმოადგენენ ქსოვილებში ჟანგვითი და ენერგეტიკული პროცესების დარღვევები, საჭირო ნივთიერებების ბიოსინთეზის შემცირება. ნიადაგში ბორის დეფიციტის დროს სოფლის მეურნეობაში გამოიყენებენ ბორის მიკროსასუქებს ([[ბორმჟავა]], [[ნატრიუმის ტეტრაბორატი|ბურა]] და სხვა), რომლებიც ზრდიან მოსავლიანობას, აუმჯობესებენ პროდუქციის ხარისხს და აკეთებს ზოგიერთი მცენარის დაავადების პრევენციას.

ბორის როლი ცხოველების ორგანიზმში ბოლომდე არაა გამოკვლეული. ადამიანის კუნთოვანი ქსოვილები შეიცავენ {{nobr|(0,33—1){{e|−4}} % ბორს}}, ძვალის ქსოვოილები {{nobr|(1,1—3,3){{e|−4}} %}}, სისხლში — 0,13&nbsp;მგრ/ლ. ყველდღიურად ადამიანი საკვებთან ერთად იღებს {{nobr|1—3 მგრ}} ბორს. ტოქსიკური დოზაა — 4 გრ.

[[რქოვანას თანდაყოლილი ენდოტელიალური დისტროფია, 2 ტიპი|ერთერი ყველაზე იშვიათი ტიპის]] [[რქოვანას დისტროფია (ადამიანი)|რქოვანას დისტროფია]] დაკავშირებულია გენთან, რომელიც აკოდირებს [[SLC4A11|ცილა-ტრანსპორტერს]], რომელიც სავარაუდოდ არეგულირებს ბორის შიდაუჯრედულ კონცენტრაციას<ref>{{cite journal|doi=10.1038/ng1824| date = Jul, 2006|author=Vithana, En; Morgan, P; Sundaresan, P; Ebenezer, Nd; Tan, Dt; Mohamed, Md; Anand, S; Khine, Ko; Venkataraman, D; Yong, Vh; Salto-Tellez, M; Venkatraman, A; Guo, K; Hemadevi, B; Srinivasan, M; Prajna, V; Khine, M; Casey, Jr; Inglehearn, Cf; Aung, T|title=Mutations in sodium-borate cotransporter SLC4A11 cause recessive congenital hereditary endothelial dystrophy (CHED2).|volume=38|issue=7|pages=755–7|issn=1061-4036|pmid=16767101|journal=Nature genetics}}</ref>.

== ღირებულება ==
<sup>10</sup>В იზოტოპით 80 %-ით გამდიდრებული ბორის ფასია 2-3 ათასი $ აშშ/კგ.

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/B/key.html ბორი Webelements-ზე]
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb005.htm ბორი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107142916/http://www.n-t.ru/ri/ps/pb005.htm |date=2006-11-07 }}
* [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00009/65400.htm სტატია დ.ს.ე.-ში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501145247/http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00009/65400.htm |date=2009-05-01 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{მინიდაფა
|პორტალი = ქიმია
|ვიქსიკონი =  ბორი
|ვიკიწიგნები = 
|ვიკიციტატა = 
|ვიკიწყარო = 
|ვიკისახეობები = 
|ვიკისიახლეები = 
|ვიკისაწყობი = Boron
|მეტავიკი = 
}}
{{პერიოდული ცხრილი}}
{{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}}
{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:ბორი| ]]