იხილეთ წყარო გვერდისთვის ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკა

'''ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკა''' — ერთ-ერთი კვანტური სტატისტიკა, რომელიც აღწერს ე. წ. გადაგვარებულ აირს. შექმნა [[შატენდრანატ ბოზე|შ. ბოზემ]] [[1924]] წელს. იმავე წელს ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი შედეგი მიიღო [[ალბერტ აინშტაინი|ა. აინშტაინმა]].

კვანტურ სტატისტიკაში მიღებულია, რომ იგივური ნაწილაკების გადასმით მიღწეული ყველა მდგომარეობა უნდა ჩაითვალოს აირის იგივურ მდგომარეობად. ამრიგად, აირის მდგომარეობათა რიცხვის დათვლისას მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ იმას, თუ რომელ მდგომარეობაში რამდენი ნაწილაკია. [[ფერმი-დირაკის სტატისტიკა|ფერმი-დირაკის სტატისტიკისაგან]] განსხვავებით ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკაში თითოეულ კვანტურ მდგომარეობაში შეიძლება გვქონდეს ნაწილაკთა ნებისმიერი რიცხვი.

ბოზეს განაწილების ფუნქციას აქვს შემდეგი სახე:

: <math>f(\varepsilon)=\frac{1}{\exp\left(\dfrac{\varepsilon-\mu}{kT}\right)-1}</math>,

სადაც <math>f(\varepsilon)</math> არის ნაწილაკთა რიცხვი <math>\varepsilon</math> ენერგიის მქონე კვანტურ მდგომარეობაში, <math>T</math> — [[აბსოლუტური ტემპერატურა]], <math>k</math> — [[ბოლცმანის მუდმივა]], <math>\mu</math> — [[ქიმიური პოტენციალი]], რომელიც ტემპერატურის ფუნქციაა. იმისათვის რომ <math>f(\varepsilon)</math> დადებითი იყოს ყველა <math>\varepsilon</math>-თვის, საჭიროა <math>\mu\leqslant 0</math>. იმ შემთხვევაში, როცა <math>\exp (-\frac{\mu}{kT})\gg1</math> (გადაუგვარებლობის კრიტერიუმი), [[ბოზეს განაწილების ფუნქცია]] გადადის [[ბოლცმანის განაწილების ფუნქცია]]ში <math>f(\varepsilon)=\exp\left(\dfrac{\varepsilon-\mu}{kT}\right)</math>.

ბოზეს აირისათვის კლაპეირონის განტოლება არ გამოდგება. აინშტაინმა გვიჩვენა, რომ დაბალ ტემპერატურაზე ადგილი უნდა ჰქონდეს [[ბოზეს აირის კონდენსაცია]]ს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ნაწილაკები დაგროვდება ძირითად მდგომარეობაში.

თუ ბოზეს აირში ნაწილაკთა რიცხვი არაა ფიქსირებული, მაშინ <math>\mu=0</math> და ბოზეს განაწილება [[პლანკის განაწილება]]ში გადადის.

როცა აირი ატომებისა ან მოლეკულებისაგან შედგება, გადაუგვარებლობის კრიტერიუმი ყოველთვის დაცულია და ამიტომ ჩვეულებრივი აირი გადაუგვარებელი ანუ ბოლცმანის აირია. ბოზე-აირის ყველაზე მნიშვნელოვანი მაგალითებია [[შავი გამოსხივება]] (ფოტონების აირი), მესრის სითბური რხევების კვანტების — ფონონების აირი და ფერომაგნიტური სპინური ტალღების კვანტების — [[მაგნონების აირი]].

==ლიტერატურა==
{{ქსე|2|444|ხუციშვილი გ.}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკა]]