იხილეთ წყარო გვერდისთვის ბეტა-ნაწილაკი

[[ფაილი:Beta-minus Decay.svg|მინი|ბეტა-ნაწილაკი]]
'''ბეტა-ნაწილაკი''' ('''''β-ნაწილაკი''''') — [[ბეტა-დაშლა|ბეტა-დაშლის]] დროს ატომთა ბირთვის მიერ გამოტყორცნილი [[ელექტრონი]] და [[პოზიტრონი]].

==კვლევის ისტორია==
[[ფაილი:ალფა, ბეტა, გამა გამოსხივება.jpg|მინი|მარცხნივ|ე. რეზერფორდის ექსპერიმენტი]]
რადიოაქტიური სხივების ფიზიკური ბუნების, წარმოშობის, აგრეთვე, ატომის აგებულების შესწავლაში უდიდესი როლი შეასრულა ინგლისელმა მეცნიერმა [[ერნესტ რეზერფორდი|ე. რეზერფორდმა]]. [[1903]] წელს ე. რეზერფორდმა და [[ფრედერიკ სოდი|ფ. სოდმა]] გამოთქვეს ჰიპოთეზა, რომ რადიოაქტიური გამოსხივება გამოწვეული იყო რადიოაქტიური ნივთიერების ატომების თავისთავადი დაშლით. ამ ჰიპოთზის თანახმად რადიოაქტიური ელემენტის ატომები, ჩვეულებრივი სხვა ელემენტების ატომებისაგან განსხვავებით, არამდგრადია და დროთა განმავლობაში თავისთავად იშლება. შემდგომმა გამოკვლევებმა ეს ჰიპოთეზა დაადასტურა.

ე. რეზერფორდმა [[რადიუმი]]ს მცირე ნაჭერი მოათავსა [[ტყვია|ტყვიის]] სხეულის ვიწრო ხვრელის ფსკერზე. ხვრელიდან გამოსული სხივები გაატარა B [[ინდუქცია|ინდუქციის]] ერთგვაროვან [[მაგნიტური ველი|მაგნიტურ ველში]], ხოლო ველიდან გასულ სხივებს დაუხვედრა C ფოტოფირფიტა. ფოტოფირფიტის გამჟღავნებისას აღმოჩნდა, რომ რადიუმი ასხივებდა სამ სხვადასხვა ბუნების სხივებს. ამ სხივებს α- (ალფა), β- (ბეტა) და γ- (გამა) სხივები უწოდეს. α- და β-სხივები მაგნიტურ და ელექტრულ ველში იხრება ურთიერთსაწინააღმდეგო მიმართულებით, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ამ სხივების მატარებელ ნაწილაკებს აქვთ სხვადასხვა ნიშნის მუხტები. γ-სხივები მაგნიტურ და ელექტრულ ველში არ გადაიხრება, ამიტომ, ამ სხივებს მატარებელ ნაწილაკებს მუხტი არ გააჩნია.

β-ნაწილაკებისათვის რეზერფორდმა დაადგინა, რომ ისინი წარმოადგენენ ელექტრონების ნაკადს: <math>m_\text{β}=m_e=9.1\cdot10^{-31}</math> კგ, ხოლო <math>q_\text{β}=q_e=1.6\cdot10^{-19}</math> კ. β-ნაწილაკები რადიუმიდან ამოდიან დაახლოებით 270 000 კმ/წმ სიჩქარით, ამიტომ, მათ აქვთ დიდი კინეტიკური ენერგია. α-ნაწილაკებთან შედარებით β-ნაწილაკები ნაკლებად შთაინთქმება ნივთიერებაში გავლისას. მათ შეუძლიათ 3 მმ სისქის ალუმინის ფირფიტის განჭოლვა, რადგან ისინი ადვილად ძვრებიან ატომურ ფენებში.

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[ალფა-ნაწილაკი]]
*[[ალფა-დაშლა]]
*[[ბეტა-დაშლა]]
*[[გამა-გამოსხივება]]

==ლიტერატურა==
{{ქსე|2|343}}
* {{cite book |last=Tomonaga |first=S.-I. |author-link=Sin-Itiro Tomonaga |year=1997 |title=The Story of Spin |url=https://archive.org/details/storyofspin0000tomo |publisher=University of Chicago Press |isbn=}}
*{{cite book |last=Tuli |first=J. K. |title=Nuclear Wallet Cards |url=http://www.nndc.bnl.gov/wallet/wall35.pdf |edition=8th |year=2011|publisher=Brookhaven National Laboratory }}

==რესურსები ინტერნეტში==
* '''[http://www-nds.iaea.org/livechart The Live Chart of Nuclides - IAEA ]''' with filter on decay type
* [https://phet.colorado.edu/en/simulation/legacy/beta-decay Beta decay simulation]

{{თარგი:ბირთვული პროცესები}}
{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა]]
[[კატეგორია:რადიოაქტიურობა]]