იხილეთ წყარო გვერდისთვის ალმასი

{{ინფოდაფა მინერალი
| სახელი = ალმასი
| კატეგორია = 
| ინფოდაფის სიგანე = 
| ინფოდაფის ფერი = 
| სურათი = Diamond-diamond macle2.jpg
| სურათის ზომა = 
| წარწერა = ალმასი ბუნებრივ ქანში
| ფორმულა = <chem>C</chem>
| მოლეკულური მასა = 12.01 გრ•მოლ<sup>-1</sup>
| ფერი = უფერო, მოყვითალო, მოყავისფრო, ზოგჯერ მწვანე, ლურჯი, მოწითალო და შავი
| კრისტალოგრაფიული დახასიათება = ალმასის ტიპის სტრუქტურა
| სინგონია = [[კუბური სინგონია|კუბური]]
| twinning = 
| ტკეჩვადობა = 
| მონატეხი = ნიჟარისებულიდან ხიწვისებურამდე
| tenacity = 
| სიმაგრე = 10
| ელვარება = ალმასური
| polish = 
| refractive = 
| ოპტიკური თვისებები = იზოტროპული
| birefringence = 
| დისპერსია = 0.044
| pleochroism = 
| fluorescence = 
| აბსორბცია = 
| ხაზის ფერი = არ აქვს
| ხვედრითი წონა = 
| სიმკვრივე = 3,47—3,55
| ლღვობა = 
| fusibility = 
| დიაგნოსტიკური ნიშნები = 
| ხსნადობა = 
| გამჭვირვალება = გამჭვირვალე
| სხვა = 
| ბმულები = 
}}

[[სურათი:Diamond Cubic-F lattice animation.gif|მინი|ალმასის [[ელემენტარული უჯრა]]]]
'''ალმასი''' ({{lang-ar|ألماس}}, ''’almās'', {{lang-tr|elmas}}, მოდის არაბულიდან {{lang-grc|ἀδάμας}} — „გაუტეხელი“) — [[მინერალი]], [[ნახშირბადი#ნახშირბადის ალოტროპიული მოდიფიკაცია|ნახშირბადის]] კუბური [[ალოტროპია|ალოტროპიული]] ფორმა. [[ნორმალური პირობები|ნორმალურ პირობებში]] [[მეტასტაბილური მდგომარეობა|მეტასტაბილურია]] და შეუძლია იარსებოს განუსაზღვრელად დიდი ხანი, და შეუძლია გადავიდეს სტაბილურ გრაფიტში მხოლოდ გახურებისას.

== ფიზიკო-მექანიკური თვისებები ==
ალმასის მთავარი განმასხვავებელი თვისებებია — მინერალებს შორის [[მოოსის სკალა|სიმაგრის]] ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი, [[თბოგამტარობა|თბოგამტარობის]] ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი მაგარ სხეულებს შორის 900—2300 ვტ/(მ•К)<ref>[http://prl.aps.org/abstract/PRL/v70/i24/p3764_1 Phys. Rev. Lett. 70, 3764 (1993): Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond]</ref>, მაღალი გარდატეხის მაჩვენებელი და [[სინათლის დისპერსია]]. ალმასი წარმოადგენს [[დიელექტრიკი|დიელექტრიკს]]. ალმასს აქვს ჰაერზე რკინასთან ძალიან დაბალი [[ხახუნი|ხახუნის კოეფიციენტი]] — მხოლოდ 0,1, რაც გამოწვეულია კრისტალის ზედაპირზე ადსორბირებული აირის თხელი აპკის წარმოქმნით, რომელიც ასრულებს თავისებური საპოხის ფუნქციას. როდესაც ასეთი აპკები არ წარმოიქმნება, ხახუნის კოეფიციენტი იზრდება და აღწევს 0,5—0,55. მაღალი სიმაგრე განაპირობებს ალმასის განსაკუთრებულ ხანგამძლეობას ცვეთაზე. ალმასისათვის ასევე დამახასიათებელია ყველაზე მაღალი (სხვა ცნობილ მინერალებთან შედარებით) [[დრეკადობის მოდული]] და ყველაზე დაბალი შეკუმშვის კოეფიციეტი. კრისტალის ენერგია შეადგენს 10<sup>5</sup> ჯ/გ-ატ, კავშირის ენერგია 700 ჯ/გ-ატ — კრისტალის ენერგიაზე 1 %-ზე ნაკლები.

ალმასისი [[დნობის ტემპერატურა]] შეადგენს 3700—4000&nbsp;°C. ჰაერზე ალმასი იწვის 850—1000&nbsp;°C-ზე, ხოლო სუფთა ჟანგბადის ნაკადში იწვის სუსტი-ცისფერი ალით 720—800&nbsp;°C-ზე, და საბოლოოდ მთლიანად გარდაიქმნება ნახშირორჟანგის აირად. 2000&nbsp;°C-მდე გახურებისას ჰაერის გარეშე ალმასი გადადის [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტში]] 15-30 წუთში <ref>БСЭ</ref>. უფერო ალმასის კრისტალების გარდატეხის საშუალო მაჩვენებელი ყვითელ ფერში ტოლია მიახლოებით 2,417, ხოლო სპექტრის სხვადასხვა ფერებისათვის ვარირებს 2,402-დან (წითელისათვის) 2,465-მდე (იისფრამდე). კრისტალის თვისებას დაშალოს თეთრი შუქი ცალკე შემადგენლებად [[სინათლის დისპერსია]] ეწოდება.
[[სურათი:Carbon basic phase diagram.png|მინი|200პქ|left|ნახშირბადის ფაზების გადასვლის დიაგრამა]]
ალმასის ერთ-ერთ მთავარ თვისებას წარმოადგენს [[ლუმინესცენცია]]. მზის სინათლის და განსაკუთრებით [[კათოდური სხივები|კათოდური]] შუქის ზემოქმედებით, [[ულტრაიისფერი]] და [[რენტგენის სხივები]] ალმასი იწყებს ლუმინესცირებას — ანათებს სხვადასხვა ფერებით. კათოდური და რენტგენური გამოსხივების ზემოქმედებით ანათებენ ალმასის ყველა სახეობები, ხოლო ულტრაიისფერის ზემოქმედებით ანათებს — მხოლოდ რამდენიმე. რენტგენოლუმინესცენცია ფართოდ გამოიყენება პრაქტიკაში ალმასის მოსაპოვებლად ქანებიდან.

გარდატეხის მაღალი მაჩვენებელი, მაღალი გამჭვირვალობით და გარდატეხის მაჩვენებლის საკმარისი დისპერსიით (ფერების თამაში) ალმასს ხდის ერთ-ერთ ყველაზე [[ძვირფასი ქვა|ძვირფას ქვად]] ([[ზურმეხტი|ზურმუხტთან]] და [[ლალი|ლალთან]] ერთად, რომლებიც მეტოქეობენ ალმასთან ღირებულებაში.

ალმასი ბუნებრივ მდგომარეობაში არ ითვლება ლამაზად. ალმასს სილამაზეს ანიჭებს მისი წახნაგების დამუშავება, რომელიც ქმნის პირობებს შიდა მრავალჯერადი არეკვლისათვის. დამუშავებულ ალმასს უწოდებენ [[ბრილიანტი|ბრიალიანტს]].
[[სურათი:Diamond animation.gif|მინი|left|200პქ|ალმასის კრისტალური მესრის სქემატური გამოსახულება]]

=== სტრუქტურა ===
[[კუბური სინგონია]], [[კრისტალური მესერი]] — კუბური წახნაგცენტრირებული, а = 0,357 ნმ, z = 4, [[კრისტალოგრაფიული ჯგუფი|სივრცული ჯგუფი]] Fd3m (გერმან — მოგენის მიხედვით). ნახშირბადის ატომები ალმასში არიან შემდეგ მდგომარეობაში sp³-[[ჰიბრიდიზაცია (ქიმია)|ჰიბრიდიზაციით]]. ნახშირბადის ყოველი ატომი ალმასის სტრუქტურაში მდებარეობს ტეტრაედრის ცენტრში, რომლის წვეროებს წარმოადგენენ უახლოესი ოთხი ატომი. სწორედ ნახშირბადის ატომების მტკიცე კავშირი ხსნის ალმასის მაღალ სიმაგრეს.

=== შეფერილობა ===
[[სურათი:Dresden Grün Diamant copy.jpg|მინი|250პქ|დრეზდენის მწვანე ბრილიანტის ასლი]]
საიუველირო ალმასების უმრავლესობა - არის ყვითელი და ყავისფერი ფერის. მოყვითალო ელფერის ალმასებისათვის დამახასიათებელია [[კრისტალის დეფექტები|სტრუქტურის დეფექტები]] Н −3. ამ დეფექტების კონცენტრაციის მიხედვით ყვითელის ელფერი შეიძლება იყოს ძლივს შესამჩნევიდან ნათლად ხილულამდე. უფერო ალმასებში, იქ სადაც [[სპექტროფოტომეტრი]]თაც ვერ ხერხდება Н −3 დეფექტების არსებობის დაფიქსირება, ისინი შეიძლება მაინც არსებობდნენ, თუკი არის ცისფერი [[ლუმინესცენცია]]. გამოკვლეული ალმასების 10—12&nbsp;% ნათლად ხილული მოყვითალო ელფერით, რაც მიანიშნებს Н −3 ცენტრების არსებობაზე, არ ჰქონდათ ცისფერი ლუმინესცენცია ან იყო შესუსტებული. ეს გამოწვეულია ალმასის სტრუქტურებში მინარევების არსებობით, რაც იწვევს ლუმინესცენციის ჩაქრობას. Н −3 ცენტრის მნიშვნელოვან ოპტიკურ თვისებას წარმოადგენს ის, რომ ლუმინესცენციის ცისფერი ფერი წარმოადგენს ყვითელი შეფერილობის ელფერის დამატებას.
[[სურათი:Tiffany diamond copy.jpg|მინი|250პქ|ტიფანის ბრილიანტის ასლი]]
ეს ნიშნავს, რომ მხედველობითი რეაქციების ტოლობისას ამ ელფერის გამოსხივების ინტენსივობასთან მათი ჯამური რეაქცია შემფასებლის თვალზე იქნება იგივე, როგორც უფერო (თეთრი) [[გამოსხივება|გამოსხივებისაგან]]; ანუ გარკვეულ პირობებში ყვითელი შეფერილობის ელფერი კომპენსირდება ცისფერი ფერის ლუმინესცენციით. საერთო შემთხვევაში არსებობს უთანასწორობა შეფერილობების ინტენსივობაში ზონებით და უთანასწორობა [[ვიზუალური აღქმა|ვიზუალურ]] რეაქციაზე ყვითელი ფერის შეფერილობასა და ცისფერი ფერის ლუმინესცენციას შორის. შეიძლება განვიხილოთ ლუმინესცენცია როგორც ყვითელი შეფერილობის „კომპენსაციის“ ფაქტორი, რომელიც მოქმედებს ნიშანი „პლუსით“ ან „მინუსით“. აქედან გამომდინარეობს მთელი რიგი პრაქტიკული დასკვნები, ალმასის შეფასებისათვის მნიშვნელოვანი მთელი რიგი ასპექტებისთვის და მათი მონიშვნა დახერხვის დაწყებამდე.
[[სურათი:Wittelsbach.png|მინი|250პქ|ვიტელსბახის ცისფერი ბრილიანტი]]
საჭიროა გათვალისწინებული იქნას თვალზე ერთობლივი ზემოქმედება ყვითელი ფერის და ლუმინესცენციის ცისფერი შეფერილობის დამხარისხებელზე. ამიტომაც პირველი ფერის ალმასები იყოფა, იმ ჯგუფად რომელთაგან შეიძლება მიღებული იქნას უმაღლესი ხარისხის ბრილიანტები, და იმ ჯგუფად, რომელთაგან ვერ იქნება მიღებული. კრისტალების თავდაპირველი კონტროლისას ყველასაგან გამოსარჩევია ყველა ალმასი რომელსაც არ გააჩნია ლუმინესცენცია და არააქვს ყვითელი ელფერი (დასაშვებია მცირე ყავისფერი შეფერილობა) და გაშვების 70&nbsp;%-ზე მეტი. ეს ალმასები შეიძლება განხილულ იქნან როგორც საწყისი კრისტალები 1,2 ფერის ბრილიანტების მისაღებად. მათი რაოდენობა აღწევს მთლიანი რაოდენობის არაუმეტეს 1—3&nbsp;%<ref>ნ.დ. დრონოვა. ალმასების შეფერილობის ცვლილება მათი დამუშავებისას ბრილიანტად (სისტემური მიდგომა და ექსპერიმენტული გამოკვლევები) დისერტაციის ავტორეფერატი გეოლოგიურ-მინერალოგიის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხისას. სპეციალობა 04. 00. 20 -მინერალოგია, კრისტალოგრაფია. მ, 1991</ref>.

ყოველი ფერადი [[ბრილიანტი]] - წარმოადგენს ბუნების უნიკალურ შემოქმედებას. არსებობენ ალმასების იშვიათი ფერები: ვარდისფერი, ლურჯი, მწვანე და წითელიც კი<ref>{{cite web|url=http://www.diamanters.ru/color.htm|title=ბრილიანტების სამყარო|author=იური შელემენტევი, პეტრე პისარევი|publisher=მსუ-ს გემოლოგიური ცენტრი|description=შავ ალმასს ეწოდება [[კარბონადო]]|lang=ru|accessdate=2010-09-08}}</ref>.

ზოგიერთი ფერადი ბრილიანტის მაგალითები:
* [[დრეზდენის მწვანე ბრილიანტი]],
* [[ტიფანი (ბრილიანტი)|ტიფანის ყვითელი ალმასი]],
* [[ვიტელსბახის ბრილიანტი]] (ცისფერი).

== ალმასების დიაგნოსტიკა ==
იმისათვის რომ გავარჩიოთ ნამდვილი ალმასი მისი იმიტაციისაგან, გამოიყენება სპეციალური „ალმასის ცეცი“, რომელიც ზომავს გამოსაკვლევი ქვის თბოგამტარობას. ალმას გააჩნია რამდენიმეჯერ მაღალი თბოგამტარობა ვიდრე მის იმიტაციებს. ამას გარდა, გამოიყენება ალმასის კარგი დასველების უნარი ცხიმით: ფლომასტერი რომელშიც სპეციალური მელანია, ალმასის ზედაპირზე ტოვებს უწყვეტ ხაზს, ეს როცა იმიტაციის ზედაპირზე ის იშლება ცალკე წვეთებად<ref>{{Cite web |url=http://n-t.ru/tp/ts/ai.htm |title=მეცნიერება და ტექნიკს, 14 ოქტ. 2002 წ |accessdate=2011-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810224746/http://n-t.ru/tp/ts/ai.htm |archivedate=2011-08-10 }}</ref>.

== ალმასების არსებობა ბუნებაში ==
[[სურათი:Diamant tropfen.jpg|მინი|left|185პქ|დამუშავებული ალმასი]]
ალმასი — არის იშვიათი, მაგრამ ამასთან ძალიან ფართოდ გავრცელებული მინერალი. ალმასების სამრეწველო საბადოები ცნობილია ყველა კონტინენტზე, [[ანტარქტიდა|ანტარქტიდის]] გარდა. ცნობილია საბადოების რამდენიმე სახეობა. უკვე რამდენიმე ათასწლეულის წინ ალმასებს სამრეწველო მასშტაბით მოიპოვებდნენ [[ქვიშრობ საბადო]]ებში. მხოლოდ [[XIX საუკუნე]]ში, როდესაც პირველად იქნა აღმოჩენილი ალმასმატარებელი [[კიმბერლიტის მილები]], ნათელი გახდა, რომ ალმასები არ წარმოიქმნებიან მდინარის დანალექებში.

ალმასების წარმოშობაზე და წლოვანებაზე აქამდე არაა ზუსტი მეცნიერული მონაცემები. მეცნიერები ემხრობიან სხვადასხვა ჰიპითეზებს — მაგმატიკურს, მანტიურს, მეტეორიტულს, ფლუიდურს, არის რამდენიმე ეგზოტიკური თეორიაც. უმრავლესობა კი იხრება მაგმატიკურ და მანტიური თეორიებისაკენ, იმით რომ ნახშირბადის ატომები მაღალი წნევის დროს (როგორც წესი, 50 000 ატმოსფერო) დიდ სიღრმეზე (მაგალითად 200 კმ) ქმნიან კუბურ კრისტალურ მესერს — ანუ ალმასს. ქვები გამოდის ზედაპირზე ვულკანური მაგმის დახმარებით ეგრეთ წოდებული „აფეთქების მილის“ ფორმირებისას.

ალმასების წლოვანება, ზოგო მკვლევარის მონაცემებით, შეიძლება იყოს 100 მილიონიდან 2,5 მილიარდ წლამდე.

ცნობილია მეტეორიტული ალმასებიც, არამიწიური, შესაძლებელია — მზემდელი, წარმოშობის. ალმასები ასევე წარმოიქმნებიან მოზრდილი [[მეტეორიტი|მეტეორიტების]] ჩამოვარდნისას დარტყმითი [[მეტამორფიზმი]]ს მეშვეობით, მაგალითად, [[პოპიგაი (კრატერი)|პოპიგაის]] [[ასტრობლემა]]ში [[ციმბირი]]ს ჩრდილოეთით.

ამას გარდა, ალმასები ნაპოვნი იქნა სახურავ, ზედა ქანებში, ზემაღალი წნევის მეტამორფიზმის ასოციაციებში, მაგალითად [[ყუმდიყულის ალმასების საბადო]]ში კოკჩეტავის მასივში რომელიც ყაზახეთშია.

იმპაქტური, და მეტამორფული ალმასები ზოგჯერ ქმნიან საკმაოდ მასშტაბურ საბადოებს, დიდი მარაგითა და მაღალი კონცენტრაციით. მაგრამ ასეთი ტიპის საბადოებში ალმასები იმდენად პატარებია რომ მათ არ აქვთ სამრეწველო მნიშვნელობა.

=== საბადოები და მოპოვება ===
ალმასების სამრეწველო საბადოები დაკავშირებული არიან [[კიმბერლიტი|კიმბერლიტურ]] და [[ლამპროიტი|ლამპროიტულ]] მილებთან. ამ ტიპის ძირითადი საბადოები ცნობილია [[აფრიკა]]ში, [[რუსეთი|რუსეთში]], [[ავსტრალია]]ში და [[კანადა]]ში.

[[კიმბერლიური პროცესი]]ს მასალათა მიხედვით, ალმასების მსოფლიო მოპოვება 2008 წელს ღირებულებაში შეადგინა $12,732 მლრდ. (გაიზარდა 6,7 %-ით წინა წელზე შედარებით).

კომპანია «[[დე ბირსი]]ს» შეფასებით, [[2004]] წელს ალმასების მოპოვება (ღირებულების გამოსახულებით) ლიდერ-ქვეყნებში შეადგინა:
* [[ბოტსვანა]] — 2,9 მლრდ დოლ.;
* [[რუსეთი]] — 2 მლრდ დოლ.;
* [[კანადა]] — 1,4 მლრდ დოლ.;
* [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]] — 1,3 მლრდ დოლ.;
* [[ანგოლა]] — 1,2 მლრდ დოლ.;
* [[ნამიბია]] — 0,7 მლრდ დოლ.

ალმასების ძებნას რუსეთში აწარმოებდნენ თითქმის საუკუნე ნახევრის განმავლობაში მაგრამ მხოლოდ მეოზე საუკუნის 50-იან წლებში იქნა აღმოჩენილი ალმასების უმდიდრესი ძარღვული საბადოები [[იაკუტია]]ში. ნ. სარსადსკიხის კვლევების საფუძველზე [[1954]] წლის [[21 აგვისტო]]ს გეოლოგმა [[ლარისა პაპუგაევა]]მ აღმოაჩინა პირველი [[კიმბერლიტური მილი]] [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის]] საზღვრებს გარეთ<ref>[http://magazines.russ.ru/neva/2003/9/treif.html ჟურნალნი ზალი| ნევა, 2003 N9 | ევგენი ტრეივუსი — გეოლოგი პოპუგაევას გოლგოთა]</ref><ref>[[ლენინის პრემია#1957|1957 წლის ლენინის პრემია]] მინიჭებულ იქნა სხვა გეოლოგებს. მხოლოდ [[1970]] წელს პოპუგაევამ მიიღო საპატიო დიპლომი და ნიშანი «[[საბადოს პირველაღმომჩენი]]»</ref>. მისი სახელწოდება სიმბოლური იყო — „<nowiki/>[[ცისკრის მილი|ცისკარი]]<nowiki/>“. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აღმოჩენილი იქნა დიდი საბადოები [[მშვიდობა (კიმბერლიტური მილი)|მილი „მშვიდობა“]], [[მილი «უდაჩნაია»|მილი „უდაჩნაია“]]. ასეთმა აღმოჩენებმა საფუძველი მისცა ალმასის სამრეწველო მოპოვებას სსრკ-ში. ახლა რუსეთში მოპოვებული ალმასების ლომის წილი მოდის იაკუტიის სამთო კომბინატზე.

== სინთეთიკური ალმასები ==
[[სურათი:Dia scalpel.jpg|მინი|200პქ|სკალპელი სინთეთიკური ალმასებით]]
=== წინაპირობა და ცდები ===
[[1694]] წელს იტალიელი მეცნიერებმა ჯ. ავერანიმ და კ.-ა. ტარჯონიმ ორი მცირე ალმასის შედუღების ცდისას ერთ დიდ ალმასად აღმოაჩინეს, რომ ძლიერი გახურებისას ალმასი იწვის, როგორც ნახშირი. [[1772]] წელს [[ანტუან ლავუაზიე]]მ დაადგინა, რომ ალმასის დაწვისას წარმოიქმნება [[ნახშირბადის დიოქსიდი]]<ref>[http://www.edu.yar.ru/russian/cources/chem/geo/minerals/diam4.html «მსხვილი ალმასის შექმნა — მცირეებისაგან»]</ref>. [[1814]] წელს [[გემფრი დევი]]მ და [[მაიკლ ფარადეი]]მ საბოლოოდ დაამტკიცეს, რომ ალმასი წარმოადგენს ნახშირისა და გრაფიტის ქიმიურ ნათესავს.

ამ აღმოაჩენამ მეცნიერებს უბიძგა ხელოვნური ალმასის შექმნისაკენ. პირველი ცდები ამ მიმართულებით გაკეთდა [[1823]] წელს [[ხარკოვის უნივერსიტეტი]]ს დამაარსებლის [[ვასილ კარაზინი]]ს მიერ, რომელმაც მერქნის მშრალი გამოხდის დროს მაღალი გახურებისას მიიღო მყარი უცნობი ნივთიერების კრისტალები. 1893 წელს პროფესორმა ხრუშჩოვმა გამდნარი ვერცხლის სწრაფი გაცივებისას გაჯერებული ნახშირბადით ასევე მიიღო კრისტალები, რომლებიც ჩხაპნიდა მინასა [[კორუნდი|კორუნდს]]. მისი ცდა წარმატებით იქნა განმეორებული [[ანრი მუასანი]]ს მიერ, რომელმაც ვერცხლი რკინით შეცვალა. მოგვიანებით გამოირკვა, რომ ამ ცდისას სინთეზირებით მიღებული იქნა არა ალმასი, არამედ [[სილიციუმის კარბიდი]] (მუასანიტი), რომელსაც აქვს ალმასთან ახლოს მყოფი თვისებები<ref>[http://vivovoco.astronet.ru/VV/BOOKS/DIAMOND/DIAMOND05.HTM  ბ. ფ. დანილოვი «ალმასი და ადამიანები»]</ref>.

[[1879]] წელს შოტლანდიელმა ქიმიკოსმა ჯეიმზ ჰენეიმ აღმოაჩინა, რომ ტუტე ლითონების ურთიერთქმედებით ორგანულ ნივთიერებებთან გამოიყოფა ნახშირბადი გრაფიტის ფანტელების სახით და ივარაუდა, რომ მსგავსი რეაქციების ჩატარებისას მაღალი წნევის პირობებში ნახშირბადი შეიძლება კრისტალიზირებულიყო ალმასის ფორმით. მთელი რიგი ექსპერიმენტების შემდეგ, სადაც [[პარაფინი]]ს, [[აბუსალათინის ზეთი]]ს და [[ლითიუმი]]ს ნარევს დიდი ხნის განმავლობაში აყოვნებენ დალუქულ, სიწითლემდე გახურებულ ფოლადის მილში, მან შეძლო მიეღო რამდენიმე კრისტალი, დამოუკიდებელი კვლევის შემდეგ დადასტურდა რომ ისინი ალმასებია. მეცნიერულ სამყაროში მისი აღმოჩენა არ იქნა აღიარებული, რადგანაც ითვლებოდა, რომ ალმასი არ შეიძლება წარმოქმნილიყო ასეთი დაბალი წნევისა და ტემპერატურის პირობებში<ref>[http://www.trizminsk.org/e/2500701.htm ხელოვანი პიროვნების ცხოვრების სტრატეგია]</ref>. ჰენეის კვლევებისა და ცდების განმეორებით ჩატარებისას [[1943]] წელს რენტგენური ანალიზის გამოყენებით დამტკიცდა რომ გამოყოფილი კრისტალები ნაღდად ალმასია, მაგრამ პროფესორ კ. ლონსდეილმა, რომელიც ატარებდა ანალიზს, ისევ განაცხადა, რომ ჰენეის ექსპერიმენტები წარმოადგენენ მისტიფიკაციას<ref>[http://universitates.kharkov.ua/arhiv/2007_1/zarickij/zarickij.html] ჟურნალი «უნივერსიტეტი»</ref>.

=== სინთეზი ===
[[სურათი:SyntheticDiamonds.jpg|მინი|300პქ|right|სინთეთიკური ალმასების გამოსახულება, მიღებული რასტროვის ელექტრო მიკროსკოპში]]
[[1961]] წელს გამოჩნდა ფირმა „<nowiki/>[[DuPont]]<nowiki/>“ პირველი პუბლიკაციები ალმასის მიღების იდეის რეალიზაციის შესახებ, გრაფიტიდან პირდაპირი [[ფაზური გადასვლა|ფაზური გადასლის]] გზით. სინთეზი ხდება აფეთქების ენერგიის გამოყენებით<ref>დეტონაციური ალმასების მიღებისა და გასუფთავების ტექნოლოგიები // მყარი სხეულის ფიზიკა, 2004, ტომი 46, გამ.4. — ფ. 586</ref>, ან უშუალოდ [[ასაფეთქებელი ნივთიერებები]]ს აფეთქების პროდუქტებისაგან, უარყოფითი [[ჟანგბადის ბალანსი]]თ (შაბალინის ნამუშევარი), განსაკუთრებულად ხელსაყრელია ალმასების მიღება [[ტრინიტროტოლუოლი|ტროტილით]]. ეს ყველაზე იაფი ხერხია ალმასების მისაღებად, მაგრამ, „აფეთქების ალმასები“ ძალიან პატარებია და შეიძლება მხოლოდ გამოყენებული იქნას [[აბრაზივი|აბრაზივებში]] და დეპონირებისთვის.

ახლა არსებობს სინთეთიკური ალმასების მსხვილი სამრეწველო საწარმოები, რომლებიც უზრუნველყოფენ მოთხოვნებს აბრაზიულ მასალებში. სინთეზისათვის გამოიყენებარამდენიმე ხერხი. ერთი მათგანი მდგომარეობს [[ნიკელი]]-[[მანგანუმი]]ს მაღალნახშირბადიანი შენადნობის მომზადებაში და მის გაცივებაში მაღალი წნევის ქვეშ [[მაგარი შენადნობები]]ს ფორმებში. კრისტალიზირებულ მცირე ალმასებს აცილებენ მეტალური მატრიცის გახსნით მჟავების ნარევებში.
[[სურათი:HPHTdiamonds2.JPG|მინი|200პქ|left|ფერადი სინთეთიკური ალმასები, მიღებული მაღალი წნევისა და ტემპერატურის ქვეშ]]
თანამედროვე მეთოდები ალმასების მიღებისათვის გამოიყენება<ref>[http://lenta.ru/news/2008/11/14/diamonds/ lenta.ru: «ახალი ტექნოლოგია საშუალებას მისცემს მიღებულ იქნას ნებისმიერი ზომის ბრილიანტები» «New Scientist»-ის მასალებით]</ref> გაზის გარემოს, რომელიც შედგება 95 % [[წყალბადი]]საგან და 5 % ნახშირბადშემცველი აირისაგან ([[პროპანი]], [[აცეტილენი]]), ასევე მაღალი სიხშირის [[პლაზმა|პლაზმისაგან]], რომელიც კონცენტრირებულია ძირში, სადაც იქმნება ალმასები. აირის ტემპერატურა 700—850&nbsp;°C წნევა კი ოცდაათჯერ ნაკლებია ატმოსფერულზე. სინთეზის ტექნოლოგიიდან გამომდინარე, ალმასების გაზრდის სიჩქარე 7-დან 180&nbsp;მკმ/საათამდე იზრდება.

== გამოყენება ==
ალმასი უკვე რამდენიმე ასწლეულია რაც წარმოადგენს ყველაზე პოპულარულ და ძვირადღირებულ ძვირფას ქვას. იმ დროს როცა სხვა ძვირფას ქვებზე ფასი მერყეობს და განისაზღვრება მოდის მიხედვით, ალმასზე ფასი წარმოადგენს სტაბილურს. მნიშვნელოვანწილად ალმასის მდგომარეობის მდგრადობა განპირობებულია მისი ბაზრის მაღალი მონოპოლიურობით. ფირმა „<nowiki/>[[დე ბირსი]]<nowiki/>“, რომელზეც მოდის მსოფლიო მოპოვეის 50 %, ამუშავებს საბადოებს [[ბოტსვანა]]ში, [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში, [[ნამიბია|ნამიბიასა]] და [[ტანზანია]]ში.

2000 წლამდე ბაზარზე დომინირებდა „დე ბირსის“ ცენტრალური გასაღების ორგანიზაცია (ცგო), რომელიც გრძელვადიანი შეთანხმებებით ისყიდავდა ალმასებს როგორც თვითონ „დე ბირსისათვის“, ისე სხვა მსხვილი მწარმოებელისაგან — [[რუსეთი]]საგან, [[ავსტრალია|ავსტრალიისაგან]], [[ზაირი]]საგან, [[ანგოლა|ანგოლისაგან]] და ამით აკონტროლებდა მსოფლიო მოპოვების 80 %. იმ პერიოდში როდესაც წინადადება მეტი იყო ვიდრე მოთხოვნა ცგო „ჭარბ“ ალმასებს ინახავდა რეზერვში, რითაც აფერხებდა მის გაიაფებას.

[[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] 90-იან წლებში ბრილიანტის საიუველირო სამკაულის მოთხოვნის შემცირებამ და ალმასების მოპოვების ზრდამ, გამოიწვია ცგო-ს მარაგის ზრდა. რადგანაც არ ჰქონდა მარაგის ზრდის ფინანსური შესაძლებლობა, ცგო წავიდა რამდენიმეჯერ ფასების დაწევაზე, რამაც გამოიწვია მთელი რიგი ალმასმომპოვებელი ფირმების უკმაყოფილობა და მათთან ვაჭრობის გაწყვეტა. [[1996]] წ. გრძელვადიანი შეთანხმება „დე ბირსთან“ გაწყვიტა ავსტრალიამ.
[[სურათი:Darya-e Noor Diamond of Iran.png|2590პქ|მინი|დარიის ბრილიანტი ირანი, ბრილიანტი ოქრომჭედლობაში]]
[[2003]] წლის იანვარში ევროკომისიამ, რომელიც იძიებდა ანტიმინოპოლიური კანონმდებლობის დარღვევებს, შეატყობინა De Beers და [[ალროსა]]ს პრეტენზიის შესახებ მათი ხელშეკრულებების მიმართ ალმასების შესყიდვაზე რუსეთიდან. პრეტენზია მდგომარეობდა იმაში, რომ დაუმუშავებელი ბუნებრივი ალმასების უმსხვილესი პროდუცენტი, რომელსაც წარმოადგენდა დე ბირსი, და აკონტროლებდა მსოფლიო წარმოების ნახევარს, ხელს უშლიდა კონკურენციას, იმით რომ ყიდულობდა ალმასებს თავისი გასაღების ქსელის არ მქონე, მოპოვების სიდიდით მეორე მწარმოებლისაგან - კომპანია ალროსისაგან. ევროკომისიის პრეტენზიის დაკმაყოფილების მიზნით მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, ალროსისაგან დაუმუშავებელი ალმასების პირდაპირი მიწოდების ეტაპობრივი შემცირებისა.

შეთანხმება იაკუტიის ალმასების შელყიდვის ეტაპობრივი შემცირების შესახებ ევროკომისიის მიერ მოწონებულ იქნა 2004 წლის დეკემბერში. ალმასების მშესყიდვა რუსეთიდან 2005 წელს შეიზღუდა - 700 მლნ. დოლ., 2006 წელს - 625 მლნ. დოლ., 2007 წელს - 550 მლნ. დოლ., [[2008]] წელს - 475 მლნ. დოლ., 2009 წელს - 400 მლნ. დოლ., ხოლო [[2010]] წლიდან იაკუტიის ალმასების შესყიდვა დე ბირსის მიერ არ უნდა აღემატებოდეს 275 მლნ. დოლ.

რუსული ალმასების მიწოდება დე ბირსზე შეწყდა [[2008]] წლის ბოლოს. ეს გამოიწვია ბაზრის ღრმა კრიზისმა. რის შედეგადაც მოხდა მოთხოვნის მკვეთრი ვარდნა და შესყიდვებზე უარის თქმა.

ახლა დე ბირსი გრძელვადიანი ხელშეკრულებით ვაჭრობას აწარმოებს მხოლოდ იმ ქვეყნებთან სადაც მას  ალმასმომპოვებელ კომპანიებში წილი აქვს - ესენია სარ, ბოტსვანა, ნამიბია და ტანზანია.

[[2000]] წელს დე ბირსმა გამოაცხადა ახალ საბაზრო სტრატეგიაზე გადასვლის შესახებ, ეგრეთ წოდებულ „სასურველ მომწოდებელზე“ ორიენტირებული. კომპანიამ უარი განაცხადა ალმასების საბაზრო ფასების რეგულირებაზე. ეს ფაქტობრივად ნიშნავდა მსოფლიო კარტელის ბოლოს ალმასის ბაზარზე. ამჟამად დაუმუშავებელ ბუნებრივ ალმასებზე ფასები ფორმირდება საბაზრო ძალების ზემოქმედებით, რამაც გამოიწვია მათი ფასების ცვალებადობაც. ალმასებზე ფასების მნიშვნელოვანი დაცემა მიახლოებით 30-40 %-ით, მოხდა 2005—2006 წლებში. ეს მოხდა ლოკალური მიწოდების სიჭარბით მოთხოვნაზე. ამასთან აღსანიშნავია, რომ ახალი საბადოების ათვისების, მარაგის, მათი დამუშავების ხარისხის გათვალისწინებით, შეიძლება ვივარაუდოთ საშუალო და გრძელვადიანი პერსპექტივაში მსოფლიო ბაზარზე ალმასებზე ფასების ზრდა, რადგანაც შეიმჩნევა მოთხოვნის მდგრადი ზრდა მიწოდებასთან შედარებით, რაც ფასის ზრდის წინაპირობაა.

ალმასის განსაკუთრებული სიმაგრე თავის გამოყენებას პოვებს მრეწველობაში: მას გამოიყენებენ დანების, ბურღების, მჭრელების და სხვა ამგვარი საგნების დასამზადებლად. ალმასებზე მოთხოვნის ზრდა მრეწველობაში იწვევს ხელოვნური ალმასების წარმოების გაზრდას. ბოლო დროს ეს პრობლემა წყდება ალმასის ფენის კლასტერული და იონო-პლაზმური დეპონირებით მჭრელ ზედაპირზე.

ალმასის ფხვნილი (როგორც ბუნებრივი ალმასის დამუშავების ნარჩენი, ასევე [[ხელოვნური ალმასი]]) გამოიყენება როგორც [[აბრაზივი]], მჭრელი და სალესი დისკების დასამზადებლად და ა.შ.

მეტად პერსპექტიულია მიკროელექტრონიკაში ალმასის გამოყენება. უკვე არის მზა ნაკეთობები, რომელთაც აქვთ მაღალი თბო- და რადიაციული მდგრადობა. ასევე პერსპექტიულია ალმასის გამოყენება, როგორც მიკროელექტრონიკის აქტიური ელემენტი, განსაკუთრებით მეტად ზუსტ და მაღალვოლტიან ელექტრონიკაში. [[ნახევარგამტარი|ნახევარგამტარებიანი]] ხელსაწყოების დამზადებისას ალმასის საფუძველზე, გამოიყენებენ როგორც წესი ალმასის დოპირებული ფირი (აპკი). [[ბორი]]თ დოპირებული ალმასს აქვს p-ტიპის გამტარიანობა, [[ფოსფორი]]თ — n-ტიპი. ზონის დიდი სიფართის გამო ალმასის შუქის დიოდები მუშაობენ სპექტრის ულტრაიისფერ რაიონში<ref>{{Cite web |url=http://www.aist.go.jp/aist_e/latest_research/2005/20050615/20050615.html |title=New n-Type Diamond Semiconductor Synthesized |accessdate=2011-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090513051605/http://www.aist.go.jp/aist_e/latest_research/2005/20050615/20050615.html |archivedate=2009-05-13 }}</ref>.
[[2004]] წელს ლ. ვერეშჩაგინის სახ. მაღალი წნევის ფიზიკის ინსტიტუტში პირველად მოახდინეს ალმასის სინთეზირება<ref>{{Cite journal
| doi = 10.1038/nature02449
| issn = 0028-0836
| volume = 428
| issue = 6982
| pages = 542-545
| last = Ekimov
| first = E. A.
| collaboration = V. A. Sidorov, E. D. Bauer, N. N. Mel'nik, N. J. Curro, J. D. Thompson, S. M. Stishov
| title = Superconductivity in diamond
| journal = Nature
| accessdate = 2010-02-22
| date = 2004
| url = http://dx.doi.org/10.1038/nature02449
}}</ref>, რომელსაც ჰქონდა [[ზეგამტარობა|ზეგამტარი]] გადასვლა 2-5К ტემპერატურაზე (დამოკიდებულია [[ლეგირება|ლეგირების]] ხარისხზე). მიღებული ალმასი წარმოადგენდა ბორით ძლიერლეგირებულ პოლიკრისტალურ ნიმუშს, მოგვიანებით [[იაპონია]]ში მიიღღეს ალმასის ფირები (აპკები), რომლებიც გადადიოდნენ ზეგამტარ მდგომარეობაში 4-12К ტემპერათურისას<ref>[http://xxx.itep.ru/abs/cond-mat/0507476{{Dead link|date=დეკემბერი 2020 |bot=InternetArchiveBot }} [cond-mat/0507476&#93; Superconductivity in Polycrystalline Diamond Thin Films]</ref>. ჯერჯერობით ალმასის ზეგამტარობა მხოლოდ მეცნიერებში იწვევს ინტერესს.

მაგრამ ბუნებრივი ალმასების უდიდესი ნაწილი (ღირებულებით) გამოიყენება [[ბრილიანტი|ბრილიანტების]] წარმოებისათვია. დოქტორმა ნ. დრონოვამ 2001 წელს დაამუშავა ალმასების ნედლეულის შეფასების მეთოდიკა, რომელშიც დიდი [[კრისტალი|კრისტალების]] ფასის განსაზღვრისას პროგნოზირებენ მისგან გამომავალი ბრილიანტების ღირებულებას.

=== ალმასის დაწახნაგება ===
[[სურათი:Diamond cut history.svg|მინი|300პქ|ალმასის დაწახნაგების სახეები]]
დაწახნაგებულ ალმასს უწოდებენ [[ბრიალიანტი|ბრილიანტს]].

დაწახნაგების ძირითად ტიპებს წარმოადგენს:
* მრგვალი (57 წახნაგის სტანდარტული რიცხვით)
* ფანტაზიური, რომელსაც მიეკუთვნება დაწახნაგების ისეთი სახეები როგორიცაა 
: „ოვალური“,
: „მსხალი“ (ერთი მხარე ოვალია მეორე კი წვეტიანი კუთხე),
: „მარკიზა“ (უვალი ორი წვეტიანი კუთხით, ჰგავს თვალის სტილიზებურ გამოსახულებას),
: „პრინცესა“,
: „რადიანტი“ და სხვა.

ბრილიანტის დაწახნაგების ფორმა დამოკიდებულია ალმასის თავდაპირველი კრისტალის ფორმაზე. მიღებულ რომ იქნას მაქსიმალური ღირებულების [[ბრილიანტი]], დამწახნაგებლები ცდილობენ მინიმუმამდე დაიყვანონ ალმასის დანაკარგები დამუშავებისას. ალმასის კრისტალის ფორმის გათვალისწინებით, მისი დამუშავებისას იკარგება წონის 55—70&nbsp;%.

დამუშავების ტექნოლოგიის გამოყენებით, ალმასის ნედლეული შეიძლება პირობითად დავყოთ სამ დიდ ჯგუფად:
# „სოუბლზ“ — როგორც წესი კრისტალები სწორი ოქტაედრული ფორმის, რომლებიც თავდაპირველად იხერხება ორ ნაწილად, ამ დროს მიიღება  ნამზადი ორი ბრილიანტის დასამზადებლად;
# „მეიკბლზი“ — კრისტალები არასწორი ან მომრგვალო ფორმის, წახნაგდება „ერთ ნაჭრად“;
# „კლივაჟი“ შეიცავებ ბზარს და შემდგომი დამუშავების წინ მას ტეხენ.

ბრილიანტად დაწახნაგების ძირითად ცენტრებს წარმოადგენენ: [[ინდოეთი]], რომელიც სპეზიალიზდება მწვრილ ბრილიანტებზე, მასით 0,30 [[კარატი|კარატამდე]]; ისრაელი, სადაც წახნაგდება ბრილიანტები მასით 0,30 კარატზე ზევით; [[ჩინეთი]], [[რუსეთი]], [[უკრაინა]], [[ტაილანდი]], [[ბელგია]], [[აშშ]], ამასთან აშშ აწარმოებს მხოლოდ მსხვილ მაღალხარისხოვან ბრილიანტებს, ჩინეთსა და ტაილანდში — წვრილს, რუსეთში და ბელგიაში — საშუალოსა და დიდს. ასეთი სპეციალიზაცია ჩამოყალიბდა [[დამწახნაგებელი]]ს შრომის ანაზღაურების განსხვავების მიხედვით.

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[ნახშირბადის ალოტროპია]]
* [[ალროსა]]
* [[ბალასი]]
* [[ბრილიანტის დაწახნაგება]]
* [[ცნობილი ბრილიანტები]]
* [[კარბონადო]]
* [[რუსული წარმოშობის მსხვილი ბრილიანტები]]
* [[მილი უდაჩნაია]]
* [[De Beers]]
* [[NV-ცებტრი]]

== ლიტერატურა ==
* ნ.დ. დრონოვა, ი.ე. კუზმინა, ალმასის ნედლეულის დახასიათება და შეფასება, მ., გამომც. მსუ, 2004, ფ74
* ვ.ი. ეპიფანოვი, ა.ი. პესინა, ლ.ვ. ზიკოვა, ალმასების ბრილიანტად დამუშავების ტექნოლოგიები, საღელმძ.,მ, უმაღლესი სკოლა, 1987
* ი.ლ. ორლოვი, ალმასის მინერალოგია, მ., გამ. მეცნიერება, 1984

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Commonscat|Diamonds}}
* [http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2263 პოპულარული სტატია ხელოვნური ალმასების მიღების შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510130039/http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=2263 |date=2007-05-10 }}
* [http://www.sciencetechnologies.com/wikimol/index.php/Diamond ალმასის ატომის მესრის ინტერაქტიური სამგანზომილებიანი მოდელი] '''[http://www.sciencetechnologies.com/wikimol WikiMol]''' (საჭიროაм [[Macromedia Flash]])
* [http://www.catalogmineralov.ru/mineral/122.html ალმასი catalogmineralov.ru -ზე ]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ალმასები|*]]
[[კატეგორია:ძვირფასი თვლები]]
[[კატეგორია:მარტივი ნივთიერებები]]
[[კატეგორია:ნახშირბადის ალორტოპიები]]